Bitwa pod Wogastisburgiem
Państwo Samo powstało około lat 623–624, kiedy frankijski kupiec Samo stanął na czele plemion słowiańskich buntujących się przeciwko panowaniu koczowniczych Awarów. Według niemal jedynego źródła z tamtego okresu, tzw. kroniki Fredegara, Samo zdobył taką władzę, że Słowianie wybrali go swoim królem i rządził nimi podobno przez trzydzieści pięć lat. Był to pierwszy udokumentowany twór państwowy zachodnich Słowian — związek plemienny, którego jądro prawdopodobnie leżało na Morawach i w południowych Czechach, czyli na obszarze dzisiejszych ziem czeskich. Bezpośrednim pretekstem do starcia z potężnym państwem Franków było zabicie frankijskich kupców na terytorium Samo. Król Franków Dagobert I wysłał poselstwo na czele z wysłannikiem Sicharem, który domagał się odszkodowania; negocjacje jednak zakończyły się wzajemnymi obelgami, a Dagobert postanowił ukarać Samo wojskowo. W roku 631 (czasem podaje się 632) wysłał przeciw Słowianom trzy armie jednocześnie: oprócz głównej armii Austrasji, poszli Alamani pod wodzą Chrodoberta oraz Longobardowie dowodzeni przez Arioalda, aby okrążyć państwo Samo z kilku stron. Główny atak skierowano na twierdzę Wogastisburg, gdzie skoncentrowano słowiańską obronę. Armia Austrasji oblegała gród, jednak dokładna lokalizacja Wogastisburga pozostaje do dziś jedną z największych zagadek wczesnej historii Czech — od XVI wieku badacze proponowali ponad trzydzieści różnych miejsc, od wzgórza Rubín koło Podbořan przez Bratysławę aż po lokalizacje w Bawarii i Austrii, nie mogąc żadnej z nich jednoznacznie potwierdzić. O przebiegu bitwy wiemy niewiele. Kronikarz zanotował, że po trzech dniach oblężenia doszło do starcia, w którym „zginęła wielka liczba” Franków. Austrasjanie wówczas rzucili się do chaotycznej ucieczki, pozostawiając na miejscu znaczną część ekwipunku i zapasów. Pozostałe dwie armie frankijskie wprawdzie pustoszyły obrzeża słowiańskiego terytorium, lecz decydująca klęska głównej armii odwróciła całe przedsięwzięcie. Zwycięstwo miało dalekosiężne konsekwencje. Państwo Samo umocniło się i rozszerzyło — dołączył do niego również książę serbołużycki Derwan, a słowiańskie oddziały wielokrotnie najeżdżały frankijskie Turyngię. Po raz pierwszy ukazało się, że Słowianie Europy Środkowej potrafią przeciwstawić się nawet najsilniejszym potęgom ówczesnego Zachodu. Dla pamięci ziem czeskich Wogastisburg ma wyjątkowe znaczenie: jest to najstarsze udokumentowane zwycięstwo militarne przodków, symbol początków słowiańskiej państwowości w Europie Środkowej. Po śmierci Samo około roku 658 jego państwo, pozbawione trwałych instytucji, rozpadło się, lecz pozostaje pomostem między epoką wędrówek ludów a późniejszym powstaniem Wielkich Moraw i państwa Przemyślidów.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Wogastisburgiem miała miejsce w czasie, gdy państwo Samona stało się znaczącym ugrupowaniem regionalnym w Europie Środkowej. W dziewiątym roku panowania króla Franków Dagoberta I (631/632) na terytorium państwa Samona zostali napadnięci frankijscy kupcy, co stało się bezpośrednim pretekstem do frankijskiej wyprawy.
Dagobert I żądał za pośrednictwem swojego posła Sichariusa odszkodowania i ukarania winnych, jednak Samon odmówił i zaproponował rozwiązanie sporu drogą sądową. Po zerwaniu stosunków dyplomatycznych poseł został wydalony, a następnie Frankowie rozpoczęli wyprawę wojskową przeciwko państwu Samona.
Siły i dowódcy
Frankijskie wojsko zostało podzielone na trzy kolumny: główną stanowili Austrazjowie (prawdopodobnie pod dowództwem samego Dagoberta I), południowe skrzydło stanowili Alemanowie pod wodzą księcia Chrodoberta, a północne skrzydło Longobardowie dowodzeni przez Arioalda. Wojsko zostało podzielone, aby łatwiej się wyżywić poprzez grabież i móc splądrować większy obszar.
Siły słowiańskie tworzyły plemiona państwa Samona, które zabarykadowały się w grodzie Wogastisburg. Dokładna liczba żołnierzy po obu stronach nie jest podana w źródłach.
Przebieg bitwy
Frankowie wkroczyli do państwa Samona w trzech kolumnach i na wcześniej ustalonym miejscu na terytorium wroga ich części połączyły się. Południowe i północne skrzydło armii Dagoberta (Alemanowie i Longobardowie) odniosły zwycięstwo i uprowadziły dużą liczbę jeńców.
Główna kolumna Austrazjów obległa twierdzę Wogastisburg, gdzie znajdowała się duża liczba słowiańskich wojowników. Po trzech dniach oblężenia doszło do bitwy, w której zginęła znaczna liczba frankijskich oblegających.
Reszta wojsk Dagoberta rzuciła się do ucieczki i pozostawiła na miejscu uzbrojenie oraz wyposażenie. Po klęsce wojsk frankijskich Słowianie wielokrotnie atakowali Turyngię i inne terytoria Królestwa Franków.
Straty
Według źródeł zginęła znaczna liczba frankijskich oblegających, jednak dokładne liczby strat po obu stronach nie są wiarygodnie udokumentowane.
Następstwa i znaczenie
Po zwycięstwie pod Wogastisburgiem Słowianie wielokrotnie atakowali Turyngię i inne obszary Królestwa Franków, co doprowadziło do rozszerzenia państwa Samona. Do państwa Samona przyłączył się na przykład łużycko-serbski książę Dervan.
Państwo Samona po bitwie stało się znaczącym ugrupowaniem regionalnym, a jego pozycja w Europie Środkowej została wzmocniona. Bitwa jest uważana za jeden z najważniejszych sukcesów militarnych wczesnośredniowiecznych Słowian.
Dowódcy
Kluczowe fazy
- Podział wojsk frankijskich — Frankijskie wojsko zostało podzielone na trzy kolumny, które wkroczyły do państwa Samona z różnych kierunków.
- Połączenie sił frankijskich na terytorium wroga — Poszczególne części wojsk frankijskich połączyły się w wcześniej ustalonym miejscu na terytorium państwa Samona.
- Oblężenie Wogastisburga — Główna kolumna Austrazjów obległa twierdzę Wogastisburg, gdzie znajdowała się duża liczba słowiańskich wojowników.
- Trzydniowa bitwa i klęska Franków — Po trzech dniach doszło do bitwy, w której zginęła znaczna liczba frankijskich oblegających, a reszta wojsk uciekła.
Ciekawostki
- Bitwa pod Wogastisburgiem jest udokumentowana jedynie w kronice Historia Francorum (Kronika Fredegara).
- Dokładna lokalizacja Wogastisburga nie jest znana i istnieje wiele teorii na temat jego położenia, na przykład Rubín koło Podbořan, Úhošť koło Kadaně, Bratysława lub Enns.
- Po bitwie do państwa Samona przyłączył się łużycko-serbski książę Dervan.
- Niektórzy badacze uważali Wogastisburg za główną siedzibę Samona.
Najczęstsze pytania
- Kiedy odbyła się bitwa pod Wogastisburgiem?
- Bitwa miała miejsce w roku 631 lub 632.
- Kto byli głównymi przeciwnikami w bitwie pod Wogastisburgiem?
- Naprzeciw siebie stanęli Frankowie pod wodzą Dagoberta I oraz słowiańskie plemiona państwa Samona.
- Gdzie znajdował się Wogastisburg?
- Dokładna lokalizacja Wogastisburga nie jest znana; istnieje wiele teorii, na przykład Rubín koło Podbořan lub Bratysława.
- Jaki był wynik bitwy?
- Słowiańskie wojsko państwa Samona odniosło znaczące zwycięstwo.