Bitwa pod Ajgospotamoj
W 405 p.n.e. spartiański dowódca Lizander zaatakował ateńską flotę zakotwiczoną pod Ajgospotamoj w Hellesponcie, gdy załoga była na brzegu. Ateny straciły niemal całą flotę oraz kontrolę nad dostawami zboża. Klęska oznaczała koniec długiej wojny peloponeskiej i ateńskiego imperium morskiego.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Ajgospotamoj była ostatnią główną bitwą wojny dekelejskiej, będącej częścią długotrwałej wojny peloponeskiej między Atenami a Spartą. W poprzednim roku flota ateńska odniosła zwycięstwo pod Arginuzami, jednak następujący po nim proces arginuzyjski doprowadził do egzekucji kilku doświadczonych ateńskich dowódców, co osłabiło dowództwo floty ateńskiej.
Sparta tymczasem wykorzystała wsparcie perskiego księcia Cyrusa Młodszego, który zapewnił Lizandrowi środki na odbudowę i wzmocnienie floty spartańskiej. Dzięki temu Lizander mógł rozpocząć udaną kampanię na Morzu Egejskim i zagrozić kluczowym szlakom zaopatrzeniowym Aten, co przyczyniło się do zaostrzenia konfliktu w rejonie Hellespontu.
Siły i dowódcy
Ateńska flota liczyła według angielskiej Wikipedii 180 okrętów i była dowodzona przez kilku strategów, wśród których był także Konon. Po egzekucjach doświadczonych dowódców po bitwie pod Arginuzami dowództwo zostało osłabione. Spartą dowodził Lizander, który dysponował silną flotą dzięki perskiemu wsparciu finansowemu i materialnemu od Cyrusa Młodszego.
Celem Lizandra było zamknięcie szlaków zaopatrzeniowych Aten i zniszczenie ateńskiej floty, podczas gdy Ateńczycy starali się powstrzymać postępy Sparty i utrzymać kontrolę nad kluczowymi trasami morskimi.
Przebieg bitwy
Ateńska flota śledziła Lizandra aż do miasta Lampsakos i rozbiła obóz na plaży pod Sestem, co okazało się niekorzystnym miejscem ze względu na złe warunki zaopatrzenia i brak portu. Każdego dnia ateńskie okręty wypływały pod Lampsakos i czekały na atak Sparty, który jednak nie następował, więc wracały do obozu.
Były ateński dowódca Alkibiades próbował przekonać ateńskich strategów do przeniesienia obozu w bezpieczniejsze miejsce i wykorzystania trackich sojuszników, ale jego propozycje zostały odrzucone. Piątego dnia Ateńczycy ponownie wypłynęli pod Lampsakos, ale Lizander nie reagował i Ateńczycy wrócili do obozu.
W momencie, gdy ateńscy marynarze byli rozproszeni, a okręty zakotwiczone na plaży, Lizander niespodziewanie zaatakował. Spartanie zamknęli drogę ucieczki i większość ateńskich okrętów została zniszczona lub zdobyta bez walki. Tylko dziewięciu ateńskim okrętom pod dowództwem Konona udało się uciec.
Straty
Ateńska flota została całkowicie zniszczona, większość okrętów została zdobyta lub zniszczona, a około 3 000 do 4 000 ateńskich żołnierzy dostało się do niewoli i zostało straconych. Straty Sparty nie są podane w źródłach.
Następstwa i znaczenie
Po zwycięstwie pod Ajgospotamoj Lizander popłynął z flotą pod Ateny i rozpoczął morską blokadę miasta, całkowicie odcinając dostawy. Jednocześnie Ateny zostały oblężone przez lądowe siły Sparty pod dowództwem króla Agisa.
Po kilku miesiącach blokady i głodu Ateny skapitulowały. Ich mury zostały zburzone, a władzę przejęła sprzyjająca Sparcie oligarchia znana jako rządy Trzydziestu Tyranów. Bitwa ta oznaczała definitywny koniec wojny peloponeskiej i doprowadziła do krótkotrwałej hegemonii Sparty w świecie greckim.
Kluczowe fazy
- Założenie ateńskiego obozu pod Sestem — Ateńska flota założyła obóz na niekorzystnej plaży pod Sestem, co wpłynęło na ich zaopatrzenie i gotowość.
- Codzienne wypływanie pod Lampsakos — Ateńczycy codziennie wypływali pod Lampsakos i czekali na atak Sparty, który jednak nie następował.
- Odrzucenie rady Alkibiadesa — Ateńscy strategowie odrzucili propozycję Alkibiadesa przeniesienia obozu i wykorzystania trackich sojuszników.
- Spartański atak z zaskoczenia — Lizander zaatakował w momencie, gdy ateńscy marynarze byli rozproszeni, i zniszczył niemal całą ateńską flotę.
Ciekawostki
- Bitwa pod Ajgospotamoj była ostatnią główną bitwą wojny peloponeskiej.
- Tylko dziewięć ateńskich okrętów uciekło z bitwy, dowodzonych przez stratega Konona.
- Lizander kazał stracić większość pojmanych ateńskich żołnierzy (około 3 000–4 000).
- Po klęsce Aten w mieście ustanowiono rządy Trzydziestu Tyranów.
- Bitwa doprowadziła do całkowitego upadku potęgi morskiej Aten.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Ajgospotamoj?
- Bitwa miała miejsce w 405 r. p.n.e. pod Ajgospotamoj w Hellesponcie (Dardanele).
- Kto dowodził flotą spartańską w bitwie?
- Flotą spartańską dowodził Lizander.
- Jaki był wynik bitwy?
- Sparta całkowicie zniszczyła flotę ateńską i tym samym rozstrzygnęła wojnę peloponeską na swoją korzyść.
- Jakie były skutki bitwy dla Aten?
- Ateny zostały oblężone, skapitulowały, straciły mury i ustanowiono tam sprzyjającą Sparcie oligarchię.