Bitwa pod Borodino

Tło i przyczyny

Bitwa pod Borodino odbyła się podczas kampanii Napoleona w Rosji w 1812 roku, kiedy francuska Wielka Armia posuwała się w kierunku Moskwy. Po bitwie pod Smoleńskiem car Aleksander I zdecydował się zastąpić generała Barclaya de Tolly'ego generałem Kutuzowem, który miał za zadanie powstrzymać postępy Francuzów i utrzymać morale armii rosyjskiej oraz narodu.

Kutuzow wybrał linię obronną w pobliżu wsi Borodino, gdzie postanowił stoczyć decydującą bitwę, aby uniemożliwić Napoleonowi szybki marsz na Moskwę. Armia rosyjska została wzmocniona umocnieniami, w tym redutą Rajewskiego i strzałami Bagrationa, i była gotowa stawić czoła francuskiemu atakowi. Bitwa była częścią szerszej strategii armii rosyjskiej, która wykorzystywała taktykę walk opóźniających i stopniowego wyczerpywania przeciwnika.

Siły i dowódcy

Siły francuskie liczyły około 128 000 żołnierzy, w tym 214 batalionów piechoty, 317 szwadronów kawalerii i 587 dział artyleryjskich, przy czym Gwardia Cesarska licząca 18 500 ludzi nie wzięła udziału w bitwie. Dowódcą był Napoleon I, który jednak wahał się użyć gwardii.

Armia rosyjska liczyła około 155 200 żołnierzy, w tym 180 batalionów piechoty, 164 szwadrony kawalerii, 20 pułków kozackich i 55 baterii z 637 działami. Dowódcami byli generał Kutuzow, który przejął dowództwo po Barclayu de Tollym, oraz książę Bagration, który dowodził lewym skrzydłem. Obrona rosyjska opierała się na umocnieniach i silnym wsparciu artylerii.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 7 września 1812 rano atakiem francuskiego V korpusu na lewe skrzydło rosyjskich pozycji, po którym nastąpił główny atak na wały Bagrationa, bronione przez 2. armię pod dowództwem Bagrationa. Francuskie oddziały pod dowództwem Davouta, Neya i Junota naciskały na rosyjskich obrońców, którzy ostatecznie zostali zmuszeni do odwrotu, przy czym Bagration został śmiertelnie ranny.

Bateria Rajewskiego, kluczowa pozycja rosyjskiej obrony, wytrzymała kilka ataków francuskich oddziałów, choć Kutuzow wysłał jednostki kawalerii i pułki kozackie, aby uderzyły na skrzydło francuskiej armii i opóźniły jej postęp. Główny atak Napoleona został opóźniony o dwie godziny i po ciężkich walkach rosyjscy obrońcy zostali zmuszeni do odwrotu.

Francuzi mieli jednak w rezerwie tylko Gwardię Cesarską, którą użyli jedynie do ostrzału artyleryjskiego, a ostatecznie sami opuścili zdobyte pozycje baterii Rajewskiego z obawy przed rosyjskim kontratakiem. Z powodu wysokich strat armia rosyjska nie była w stanie kontynuować walki i Kutuzow nakazał odwrót w kierunku Moskwy, kończąc bitwę.

Obie strony przedstawiały bitwę jako swoje zwycięstwo, przy czym Napoleon zajął Moskwę, która jednak została celowo opuszczona i spalona przez rosyjskich ochotników, co doprowadziło do wyczerpania armii francuskiej.

Straty

Dokładne liczby strat nie są wiarygodnie udokumentowane, a szacunki w historiografii się różnią. Bitwa była najkrwawszym jednodniowym starciem wojen napoleońskich, podczas którego wielu żołnierzy po obu stronach zostało rannych lub zabitych, w tym dziesiątki generałów. Armia francuska poniosła ciężkie straty, które wraz z późniejszymi wydarzeniami doprowadziły do jej znacznego osłabienia.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Borodino była moralnym sukcesem Rosjan, którzy zdołali zatrzymać postępy Napoleona i wyczerpać jego armię. Napoleon wprawdzie zajął Moskwę, ale miasto zostało spalone i opuszczone, co uniemożliwiło jego armii zaopatrzenie i przetrwanie zimy.

Taktyka wojny na wyniszczenie Kutuzowa, w tym palenie zapasów, ataki partyzanckie Kozaków i totalna wojna chłopów, doprowadziły do stopniowego wygłodzenia i zniszczenia Wielkiej Armii. Z pierwotnych około 600 000 żołnierzy do Francji wróciło tylko około 112 000, co oznaczało katastrofalną klęskę Napoleona w kampanii rosyjskiej.

Bitwa i jej następstwa miały zasadniczy wpływ na przebieg wojen napoleońskich i pokazały ograniczenia potęgi militarnej Napoleona podczas prowadzenia długotrwałych kampanii w nieprzyjaznym środowisku.

Dowódcy

Kluczowe fazy

1. Bitwa pod Szewardinem — 5 września odbyły się walki opóźniające o redutę pod Szewardinem, które opóźniły postęp Francuzów i pozwoliły Rosjanom wzmocnić lewe skrzydło.
2. Atak na wały Bagrationa — Rano 7 września rozpoczął się francuski atak na lewe skrzydło rosyjskiej obrony, gdzie doszło do ciężkich walk i śmiertelnego zranienia księcia Bagrationa.
3. Obrona baterii Rajewskiego — Bateria Rajewskiego wytrzymała kilka francuskich ataków, choć została ostatecznie tymczasowo zdobyta, a następnie opuszczona.
4. Odwrót armii rosyjskiej — Z powodu wysokich strat i wyczerpania armia rosyjska wycofała się w kierunku Moskwy, kończąc bitwę.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Borodino była najkrwawszą jednodniową bitwą wojen napoleońskich.
• Książę Bagration został podczas bitwy śmiertelnie ranny, a dowództwo lewego skrzydła przejął generał porucznik Konownicyn.
• Francuska Gwardia Cesarska, choć była gotowa, nie została użyta w bitwie.
• Po bitwie Napoleon udał się do Moskwy, która jednak została celowo spalona przez rosyjskich ochotników.
• Obie strony przedstawiały bitwę jako swoje zwycięstwo, mimo że w rzeczywistości była nierozstrzygnięta.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Borodino?

Bitwa odbyła się 7 września 1812 roku w pobliżu wsi Borodino, około 110 km na zachód od Moskwy.

Kto był głównym dowódcą w bitwie pod Borodino?

Armią francuską dowodził cesarz Napoleon I, armią rosyjską generał Michaił Kutuzow i książę Bagration.

Jaki był wynik bitwy pod Borodino?

Bitwa zakończyła się nierozstrzygnięciem, obie strony przedstawiały ją jako swoje zwycięstwo.

Jakie były konsekwencje bitwy pod Borodino dla armii Napoleona?

Napoleon zajął Moskwę, ale miasto zostało spalone, co wraz z rosyjską taktyką doprowadziło do wyczerpania i zniszczenia Wielkiej Armii.