Bitwa nad Hydaspesem

Tło i przyczyny

Po pokonaniu sił perskich i złamaniu oporu Sogdów Aleksander Wielki w 327 r. p.n.e. rozpoczął wyprawę do Indii, które były podzielone na wiele małych królestw. Główna część jego armii wkroczyła do północnego Pakistanu przez Przełęcz Chajbarską, podczas gdy mniejszy oddział pod jego dowództwem posuwał się bardziej na północ i zdobył twierdzę Aornos. Wiosną 326 r. p.n.e. Aleksander połączył swoje siły i zawarł sojusz z królem Taksili, Omfisem, przeciwko jego rywalowi Porosowi, który panował na wschód od rzeki Hydaspes.

Poros przygotowywał się na południowym brzegu rzeki Hydaspes do odparcia próby przeprawy, która była głęboka i wartka, co stanowiło poważną przeszkodę dla atakującej armii. Aleksander zdawał sobie sprawę, że bezpośredni atak mógłby zakończyć się katastrofą, dlatego szukał dogodniejszego miejsca do przekroczenia rzeki, stosując pozorowane ataki, by wywołać niepokój w szeregach Porosa.

Siły i dowódcy

Aleksander Wielki dowodził armią macedońsko-perską, której liczebność historycy szacują na 41 000 do 46 000 żołnierzy, z czego część stanowiła ciężka piechota (falanga) i oddziały kawalerii (hetajrowie). Jego plan polegał na przekroczeniu rzeki Hydaspes w mniej strzeżonym miejscu około 25 km w górę rzeki i manewrze okrążającym armię Porosa. Poros, król Paurawów, dysponował indyjską armią z liczną kawalerią, piechotą i 200 ciężko opancerzonymi słoniami bojowymi, którzy stanowili poważne zagrożenie dla wojsk macedońskich. Poros rozmieścił swoją kawalerię równomiernie na obu skrzydłach i ustawił słonie przed piechotą, by powstrzymać macedońską jazdę.

Przebieg bitwy

Aleksander przeprowadził nocną przeprawę przez rzekę Hydaspes podczas deszczu i ciemności, co umożliwiło zaskoczenie przeciwnika. Podczas przeprawy natrafiono na dwie wyspy na rzece, które żołnierze musieli pokonać. Poros wysłał przeciwko przeprawiającym się oddział kawalerii i rydwanów bojowych dowodzony przez swojego syna, ale został on rozbity, ponieważ rydwany ugrzęzły w błocie. Następnie Poros ruszył z głównymi siłami przeciwko Aleksandrowi.

W bitwie Aleksander najpierw użył konnych łuczników do osłabienia indyjskiej kawalerii na lewym skrzydle, a następnie przeprowadził atak ciężką jazdą. Poros przerzucił część kawalerii na lewe skrzydło, ale Aleksander polecił swojemu oficerowi Koinosowi obejść indyjską linię i zaatakować kawalerię od tyłu, co doprowadziło do jej rozbicia. Indyjskie słonie bojowe zaatakowały macedońską piechotę, która poniosła ciężkie straty, ale zdołała powstrzymać słonie. Z pomocą kawalerii Macedończycy okrążyli i pokonali indyjskich żołnierzy.

Poros został ciężko ranny, ale jego odwaga zrobiła na Aleksandrze głębokie wrażenie. Po bitwie Aleksander pozwolił Porosowi pozostać władcą swojego terytorium jako satrapa.

Straty

Straty macedońskie wyniosły około 280 jeźdźców i 4 000 piechurów, a kolejnych 8 000 piechurów zostało rannych. Wysoka liczba strat wśród piechoty była spowodowana głównie walką ze słoniami bojowymi, do których konie nie chciały się zbliżać. Straty indyjskie były znaczne – według Arriana zginęło 12 000 Hindusów, a kolejnych 9 000 dostało się do niewoli. Szacunki różnią się co do liczby, ale te dane są najczęściej podawane.

Następstwa i znaczenie

Po zwycięstwie Aleksander założył na miejscu bitwy miasto Aleksandria Nikaia, a na przeciwległym brzegu rzeki Aleksandria Bukefalia na cześć swojego zmarłego konia Bukefalosa. Bitwa pokazała granice możliwości wojsk Aleksandra, ponieważ żołnierze po raz pierwszy stanęli wobec ataku słoni bojowych, co wywołało niepokój i zmęczenie w armii.

Aleksander kontynuował marsz w głąb Indii, ale jego żołnierze odmówili dalszego marszu za rzekę Hyfasis (dzisiejsza Beas), co oznaczało koniec jego wyprawy w głąb Indii. Poros został po bitwie pozostawiony jako satrapa, dzięki czemu Aleksander zapewnił stabilność na wschodnich granicach swojego imperium. Bitwa była także pierwszym znaczącym kontaktem kultury greckiej i indyjskiej, który miał długotrwały wpływ na obie cywilizacje.

Kluczowe fazy

1. Przygotowania i pozorowane ataki — Aleksander wysyłał oddziały kawalerii wzdłuż rzeki, by zmylić Porosa i obniżyć jego czujność.
2. Nocna przeprawa przez rzekę — Aleksander poprowadził część armii przez rzekę Hydaspes nocą i podczas deszczu, pokonał dwie wyspy i zaskoczył przeciwnika.
3. Rozbicie indyjskiej kawalerii — Aleksander użył łuczników i manewru oskrzydlającego Koinosa do rozbicia indyjskiej kawalerii na lewym skrzydle.
4. Walka ze słoniami bojowymi — Indyjskie słonie zaatakowały macedońską piechotę, która poniosła ciężkie straty, ale ostatecznie zdołała je powstrzymać.
5. Okrążenie i rozbicie armii Porosa — Macedończycy okrążyli indyjskich żołnierzy i zmusili ich do masowej kapitulacji.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Aleksander założył na miejscu bitwy miasto Aleksandria Nikaia, a na przeciwległym brzegu Aleksandria Bukefalia na cześć swojego konia.
• Poros został ciężko ranny w bitwie, ale jego odwaga zrobiła na Aleksandrze wielkie wrażenie, dlatego pozwolono mu rządzić jako satrapie.
• Bitwa nad Hydaspes była pierwszą, w której armia macedońska spotkała się ze słoniami bojowymi, co stanowiło nowe i przerażające zagrożenie.
• Armia Porosa używała rydwanów bojowych, które jednak ugrzęzły w błocie i zostały łatwo rozbite.
• Aleksander zastosował pozorowane ataki i nocną przeprawę przez rzekę, co uznano za mistrzowski manewr wojskowy.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa nad Hydaspes?

Bitwa odbyła się w maju 326 r. p.n.e. na lewym brzegu rzeki Hydaspes (dzisiejszy Dźhelam) w pobliżu miasta Bhera w Pendżabie, dzisiejszy Pakistan.

Kto był głównymi przeciwnikami w bitwie nad Hydaspes?

Głównymi przeciwnikami była armia macedońska Aleksandra Wielkiego i indyjska armia króla Porosa.

Jaki był wynik bitwy nad Hydaspes?

Aleksander Wielki zwyciężył, pokonał Porosa i uczynił go satrapą, zapewniając sobie kontrolę nad zdobytymi terenami.

Jakie nowe zagrożenie wojskowe stanowiła indyjska armia dla Aleksandra?

Indyjska armia użyła słoni bojowych, które były dla armii macedońskiej nowym i przerażającym zagrożeniem.