Oblężenie Syrakuz

Tło i przyczyny

Ekspedycja sycylijska była ateńską wyprawą wojskową na Sycylię, która odbyła się w latach 415–413 p.n.e. podczas wojny peloponeskiej między Atenami a Spartą. Ateny miały na Sycylii długofalowe interesy i postrzegały Syrakuzy jako zagrożenie, ponieważ mogły wesprzeć Spartę i jej sojuszników w walce przeciwko ateńskiej hegemonii na Morzu Egejskim.

Bezpośrednim impulsem do ekspedycji była prośba miasta Segesta o pomoc przeciwko Selinuntowi i Syrakuzom. Ateńska scena polityczna była podzielona między zwolenników wojny pod wodzą Alkibiadesa a zwolenników pokoju kierowanych przez Nikiasa. Po ostrej debacie w zgromadzeniu ateńskim zatwierdzono szeroko zakrojoną wyprawę wojskową, której celem było nie tylko wsparcie Segesty, ale także rozszerzenie wpływów Aten na Sycylii.

Siły i dowódcy

Ateńska ekspedycja była początkowo planowana jako mniejsza operacja, ale po debatach politycznych została rozszerzona do ponad 100 okrętów i 5 000 hoplitów, uzupełnionych o łuczników, procarzy, lekkozbrojnych i jeźdźców. Dowódcami zostali Nikias, Alkibiades i Lamachos, każdy z odmienną strategią: Nikias opowiadał się za ograniczoną interwencją, Alkibiades chciał zdobyć sojuszników i następnie zaatakować Syrakuzy, Lamachos proponował natychmiastowy atak na Syrakuzy.

Syrakuzy były najpotężniejszym miastem na Sycylii, wspieranym przez inne miasta doryckie i później wzmocnione przez spartańskiego generała Gylipposa, który przyprowadził posiłki z Peloponezu i zjednoczył obronę miasta.

Przebieg bitwy

Ateńska flota dotarła na Sycylię w 415 p.n.e., ale szybko okazało się, że Segesta nie posiada obiecanych środków na sfinansowanie wyprawy. Po odwołaniu Alkibiadesa do Aten (i jego późniejszej ucieczce do Sparty) dowództwo przejęli Nikias i Lamachos. Ateńczycy początkowo odnieśli częściowe sukcesy, zajęli kilka mniejszych miast i rozpoczęli oblężenie Syrakuz.

Zimą 415/414 p.n.e. obie strony wzmacniały swoje pozycje i szukały sojuszników. Wiosną 414 p.n.e. Ateńczycy rozpoczęli budowę linii oblężniczych wokół Syrakuz, podczas gdy obrońcy budowali kontrdziałania w postaci rowów i murów. W trakcie walk zginął Lamachos, a dowództwo pozostało wyłącznie w rękach Nikiasa.

Po przybyciu spartańskiego generała Gylipposa i kolejnych posiłków sytuacja się odwróciła. Syrakuzańczycy i ich sojusznicy przejęli inicjatywę, Ateńczycy ponieśli kilka ciężkich porażek morskich i ich morale zostało złamane. Próba ewakuacji zakończyła się niepowodzeniem, a armia ateńska została otoczona i zmuszona do kapitulacji.

Straty

Ateńska ekspedycja została niemal całkowicie zniszczona lub pojmana. Spośród 7 000 ateńskich jeńców wielu zmarło w niewoli z głodu, reszta została sprzedana w niewolę. Ateny straciły 200 okrętów i tysiące żołnierzy. Straty Syrakuzan nie są wiarygodnie udokumentowane; w pierwszej bitwie zginęło około 260 ludzi.

Następstwa i znaczenie

Klęska ateńskiej ekspedycji na Sycylii miała ogromne konsekwencje dla dalszego przebiegu wojny peloponeskiej. Ateny w jednej operacji straciły znaczną część swojej siły wojskowej, co zachęciło ich wrogów do dalszych działań i wywołało powstania wśród ateńskich sojuszników na Morzu Egejskim.

Niektórzy historycy uważają tę klęskę za kluczowy punkt zwrotny w wojnie peloponeskiej, mimo że Ateny walczyły jeszcze przez kolejne dziesięć lat. Straty materialne Ateńczycy częściowo zdołali uzupełnić, ale utrata doświadczonych żołnierzy i marynarzy była nie do odrobienia i osłabiła ich pozycję w całym świecie greckim.

Kluczowe fazy

1. Przygotowania i wypłynięcie ekspedycji — Zgromadzenie ateńskie zatwierdziło szeroko zakrojoną wyprawę, która była naznaczona sporami politycznymi i odwołaniem Alkibiadesa.
2. Pierwsze sukcesy i oblężenie Syrakuz — Ateńczycy odnieśli częściowe sukcesy i rozpoczęli budowę linii oblężniczych wokół miasta.
3. Przybycie Gylipposa i posiłków spartańskich — Spartański generał Gylippos przyprowadził posiłki i odwrócił przebieg walk na korzyść Syrakuz.
4. Klęski morskie i zagłada armii ateńskiej — Ateńczycy ponieśli ciężkie porażki na morzu, próba ewakuacji nie powiodła się i większość ekspedycji została zniszczona lub pojmana.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Ekspedycja była przedmiotem ostrej walki politycznej w Atenach, a jej główny zwolennik Alkibiades został odwołany jeszcze przed przybyciem na Sycylię.
• Alkibiades po ucieczce do Sparty przekazał swoim nowym sojusznikom kluczowe informacje o planach ateńskich.
• Spośród 7 000 ateńskich jeńców wielu zmarło w niewoli z głodu, reszta została sprzedana w niewolę.
• Ateny w jednej operacji straciły 200 okrętów i tysiące żołnierzy.
• Klęska ekspedycji wywołała powstania wśród ateńskich sojuszników na Morzu Egejskim.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie miała miejsce ekspedycja sycylijska?

Ekspedycja sycylijska miała miejsce w latach 415–413 p.n.e. na Sycylii.

Kto dowodził ateńską wyprawą?

Ateńską wyprawą dowodzili Nikias, Alkibiades i Lamachos.

Jakie były straty Ateńczyków?

Ateny straciły niemal całą ekspedycję, 200 okrętów i tysiące żołnierzy; spośród 7 000 jeńców wielu zmarło w niewoli z głodu, reszta została sprzedana w niewolę.

Jakie znaczenie miała klęska dla dalszego przebiegu wojny?

Klęska oznaczała poważne osłabienie Aten i zachęciła ich wrogów do dalszych działań.