Bitwa pod Vercelli

Tło i przyczyny

W roku 113 p.n.e. wielki sojusz germańsko-celtycki pod wodzą Cymbrów i Teutonów wkroczył do rzymskiej strefy wpływów i zaatakował Noricum, co doprowadziło do serii rzymskich klęsk, w tym katastrof pod Noreją, Burdigalą i Arausio. Te niepowodzenia zagroziły stabilności rzymskiej władzy w Galii i zmusiły Rzymian do wysyłania coraz większych armii przeciwko germańskim plemionom.

Po kilku latach walk i nieudanych prób powstrzymania Cymbrów i ich sojuszników, w roku 104 p.n.e. powołano doświadczonego wodza Gajusza Mariusza, który stopniowo ustabilizował sytuację, pokonał Teutonów i Ambronów, a w roku 101 p.n.e. połączył siły z Kwintusem Lutacjuszem Katulusem, by stawić czoła ostatniej wielkiej inwazji Cymbrów na Italię.

Siły i dowódcy

Według źródeł armia rzymska liczyła około 52 000–54 000 ludzi, głównie ciężkiej piechoty, podzielonej między doświadczonych weteranów Gajusza Mariusza i mniej doświadczonych legionistów Kwintusa Lutacjusza Katulusa. Mariusz był głównodowodzącym, Katulus dowodził centrum linii, a Sulla kawalerią na prawym skrzydle.

Armia cymbryjska pod wodzą króla Boioriksa liczyła według starożytnych źródeł od 120 000 do 180 000 wojowników, w tym 15 000 jeźdźców, przy czym współcześni historycy są sceptyczni wobec tych liczb, ale dokładniejsze dane nie są znane. Cymbrowie domagali się ziemi do osiedlenia, co Rzymianie odrzucili.

Przebieg bitwy

Po kilku dniach manewrów i negocjacji, które miały raczej formalny charakter, Mariusz wybrał otwartą równinę pól Raudijskich w pobliżu Vercelli jako miejsce starcia. Rzymianie zajęli korzystną pozycję zwróconą na zachód, tak że Cymbrowie musieli walczyć ze słońcem w oczach.

Bitwa rozpoczęła się 30 lipca 101 p.n.e. Kawaleria cymbryjska ruszyła naprzód, za nią główne siły. Mariusz podzielił swoje wojsko na dwa skrzydła po 15 000 ludzi, Katulus dowodził centrum z 24 000 legionistów, Sulla dowodził kawalerią na prawym skrzydle. Rzymianie zaatakowali pierwsi, wyczuwając nerwowość Cymbrów spowodowaną słońcem i odblaskami zbroi.

Cymbrowie zaatakowali klinem w centrum rzymskiej linii, ich kawaleria została jednak zaskoczona przez rzymską jazdę pod wodzą Sulli i zepchnięta z powrotem na własne szeregi, co spowodowało chaos. Katulus wykorzystał sytuację i posłał swoją piechotę naprzód, podczas gdy rzymskie skrzydła zaatakowały boki Cymbrów i otoczyły ich.

Bitwa szybko przerodziła się w masakrę, gdy wycofujący się Cymbrowie natknęli się na wozy na tyłach pola bitwy. W tej fazie wielu Cymbrów się poddało, podczas gdy król Boioriks i jego arystokracja polegli w walce. Rzymianie odnieśli całkowite zwycięstwo.

Straty

Według Gajusza Mariusza zginęło 100 000 Cymbrów, a wiele tysięcy innych zostało pojmanych i zniewolonych, w tym kobiety i dzieci. Dokładne straty po stronie rzymskiej nie są wiarygodnie udokumentowane. Współcześni historycy są sceptyczni wobec tych liczb, ale inne konkretne szacunki nie są podawane przez źródła.

Następstwa i znaczenie

Zwycięstwo pod Vercellae oznaczało definitywny koniec zagrożenia germańskiego dla północnych granic Rzymu i praktyczne unicestwienie Cymbrów jako plemienia. Rzymianie zdobyli tysiące jeńców, z których część mogła później odegrać rolę w powstaniu gladiatorów podczas powstania Spartakusa.

Bitwa miała zasadnicze konsekwencje polityczne: Mariusz i Katulus wprawdzie zorganizowali wspólny triumf, ale ich spór o zasługi przyczynił się do przyszłej rywalizacji między Mariuszem a Sullą, która doprowadziła do wojen domowych. Ponadto Mariusz przyznał italskim sojusznikom obywatelstwo rzymskie bez zgody senatu, co stanowiło precedens dla dalszych interwencji wojskowych w politykę rzymską i osłabienie autorytetu senatu.

To wydarzenie zapowiadało przyszłe konflikty między dowódcami wojskowymi a senatem, które ostatecznie doprowadziły do końca republiki rzymskiej.

Kluczowe fazy

1. Wybór pola bitwy i manewrowanie — Mariusz wybrał pola Raudijskie w pobliżu Vercelli jako miejsce bitwy, a obie armie przez kilka dni manewrowały.
2. Początek bitwy i atak Cymbrów — Bitwa rozpoczęła się atakiem kawalerii i piechoty cymbryjskiej klinem na centrum linii rzymskiej.
3. Kontratak rzymskiej jazdy i okrążenie — Rzymska jazda pod Sullą rozbiła kawalerię cymbryjską, Katulus posłał piechotę naprzód, a rzymskie skrzydła okrążyły Cymbrów.
4. Masakra i kapitulacja Cymbrów — Wycofujący się Cymbrowie zostali zatrzymani przez wozy, po czym nastąpiła masakra zakończona masową kapitulacją.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Mariusz przed bitwą obiecał bogom złożyć w ofierze 100 zwierząt, jeśli zwycięży.
• Katulus obiecał bogom w razie zwycięstwa cały łup zdobyty na wrogu.
• Po bitwie Mariusz przyznał obywatelstwo rzymskie italskim sojusznikom bez zgody senatu.
• Wiadomość o zwycięstwie przyniósł do Rzymu szwagier Mariusza, Gajusz Juliusz Cezar, ojciec późniejszego dyktatora.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Vercellae?

Bitwa odbyła się 30 lipca 101 p.n.e. na polach Raudijskich w pobliżu miasta Vercelli w dzisiejszej północnej Italii.

Kto dowodził armią rzymską w bitwie pod Vercellae?

Armią rzymską dowodzili konsul Gajusz Mariusz i prokonsul Kwintus Lutacjusz Katulus.

Jakie były straty Cymbrów w bitwie pod Vercellae?

Według Gajusza Mariusza zginęło 100 000 Cymbrów, a wiele tysięcy innych zostało pojmanych i zniewolonych, w tym kobiety i dzieci.

Jakie znaczenie miała bitwa pod Vercellae dla Rzymu?

Bitwa oznaczała koniec zagrożenia germańskiego dla republiki rzymskiej i miała zasadnicze konsekwencje polityczne dla dalszego rozwoju polityki rzymskiej.