Michaił Bogdanowicz Barclay de Tolly był wybitnym rosyjskim generałem i marszałkiem polnym, który odegrał kluczową rolę w wojnach napoleońskich. Jego strategia wojskowa i reformy znacząco przyczyniły się do modernizacji armii carskiej oraz do pokonania armii Napoleona podczas wojny ojczyźnianej w 1812 roku. Pomimo początkowej niepopularności i podejrzeń o zdradę, jego taktyka okazała się kluczowa dla sukcesu wojsk rosyjskich.
Pochodzenie i młodość
Michaił Bogdanowicz Barclay de Tolly pochodził z zubożałej gałęzi szkockiego rodu szlacheckiego Barclay de Tolly, osiadłej w Inflantach od XVII wieku. Urodził się 16 grudnia 1761 roku w Pamūšis, wówczas części Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dziś na Litwie. Jego ojciec Weinhold Gotthard Barclay de Tolly służył w armii rosyjskiej, a dziadek był burmistrzem Rygi. Od najmłodszych lat Michaił był wychowywany w Petersburgu, gdzie zdobył początkowe wykształcenie wojskowe pod kierunkiem swojego wuja, brygadiera armii rosyjskiej.
Kariera wojskowa
Barclay de Tolly rozpoczął służbę wojskową w 1776 roku i szybko awansował dzięki nienagannej służbie i zdolnościom wojskowym. Podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1787–1791) wyróżnił się podczas zdobycia Ochakowa i Akkermanu, za co otrzymał Order św. Włodzimierza IV klasy. W wojnie rosyjsko-szwedzkiej (1788–1790) walczył pod dowództwem księcia Anhaltsko-Bernburskiego, który przekazał mu swój miecz. W 1794 roku uczestniczył w tłumieniu powstania polskiego, gdzie został odznaczony Orderem św. Jerzego IV klasy i awansowany na podpułkownika. W 1799 roku osiągnął stopień generała majora.
W latach 1805–1807 Barclay de Tolly aktywnie uczestniczył w wojnach przeciwko Napoleonowi, w tym w bitwie pod Pultuskiem i bitwie pod Jílovým, gdzie został ciężko ranny. W 1808 roku prowadził udane operacje w wojnie rosyjsko-szwedzkiej, w tym zaskakujące przejście przez zamarznięty Zatokę Botnicką i zdobycie twierdzy Umeå. Za zasługi został mianowany generałem piechoty, naczelnym dowódcą armii rosyjskiej w Finlandii oraz generał-gubernatorem Finlandii. W 1810 roku został ministrem wojny, gdzie forsował reformy i modernizację armii.
Podczas kampanii Napoleona na Rosję w 1812 roku Barclay de Tolly dowodził 1. armią zachodnią, liczącą około 110 000 żołnierzy. Stosował kontrowersyjną strategię spalonej ziemi i odwrotu, co przyniosło mu niechęć społeczeństwa i części armii. Po bitwie pod Smoleńskiem i rosnącym nacisku został naczelnym dowódcą mianowany Kutuzow, jednak Barclay pozostał dowódcą 1. armii i znacząco przyczynił się do bitwy pod Borodino. Po odwrocie z Moskwy przeszedł na emeryturę, ale jego taktyka została ostatecznie uznana za kluczową dla zwycięstwa.
Po powrocie do czynnej służby w 1813 roku przejął dowództwo 3. armii, a później całej armii rosyjsko-pruskiej. Brał udział w ważnych bitwach, takich jak Bautzen, Drezno, Kulm i Lipsk. Za zasługi został awansowany na marszałka polnego i dowodził siłami sojuszniczymi podczas zdobycia Paryża w 1814 roku. Podczas „stu dni” ponownie dowodził armią rosyjską w okupacji Francji i został podniesiony do stanu książęcego.
Po zakończeniu wojen Barclay de Tolly wycofał się do prywatności na swój majątek w Inflantach. W 1818 roku wyjechał na leczenie do Niemiec, jednak w drodze zmarł niedaleko Insterburga w Prusach Wschodnich. Jego szczątki zostały przewiezione do Rygi, gdzie wzniesiono mu mauzoleum. Jego dziedzictwo wojskowe pozostaje ważną częścią historii wojskowej Rosji i Europy.
Kluczowe bitwy
Dziedzictwo i znaczenie
Barclay de Tolly jest postrzegany jako kluczowa postać rosyjskich wojen napoleońskich, którego strategia spalonej ziemi i stopniowego odwrotu była zasadnicza dla wyczerpania armii Napoleona. Pomimo początkowego niezrozumienia i oporu społeczeństwa oraz części armii, jego taktyka ostatecznie doprowadziła do zwycięstwa Rosji. Jego dziedzictwo wojskowe zostało znacząco zrehabilitowane przez kulturę rosyjską, zwłaszcza dzięki poecie Aleksandrowi Puszkinowi, który w dziele „Polkovodets” wychwalał go jako tragicznego bohatera. Jego imię nosi wiele pomników, rzeźb i jednostek wojskowych, i jest uważany za jednego z najważniejszych rosyjskich dowódców wojskowych XIX wieku.
Ciekawostki
- Barclay de Tolly pochodził ze szkockiego rodu szlacheckiego, który osiedlił się w Inflantach.
- Podczas wojny rosyjsko-szwedzkiej przeprowadził zaskakujące przejście przez zamarzniętą Zatokę Botnicką zimą podczas śnieżycy.
- Jego taktyka spalonej ziemi była początkowo niepopularna i wywoływała podejrzenia o zdradę.
- Po bitwie pod Borodino został uratowany przed śmiercią przez swojego podkoniego, który zastrzelił atakującego francuskiego kirasjera.
- Jego serce pochowane jest na brzegu Zatoki Botnickiej, podczas gdy szczątki spoczywają w rodzinnym mauzoleum.
- Jego dziedzictwo wojskowe znacząco wsparł poeta Aleksander Puszkin w swoim dziele.
- W 1815 roku został podniesiony do stanu książęcego przez cara Aleksandra I.
Najczęstsze pytania
- Kim był Michael Andreas Barclay de Tolly?
- Był rosyjskim generałem i marszałkiem polnym pochodzenia szkockiego, wybitnym dowódcą w wojnach napoleońskich, który zmodernizował armię rosyjską i prowadził ją podczas wojny ojczyźnianej w 1812 roku.
- Jaka była strategia wojskowa Barclay de Tolly w 1812 roku?
- Stosował strategię spalonej ziemi i stopniowego odwrotu, aby wyczerpać armię Napoleona i chronić terytorium rosyjskie.
- Dlaczego Barclay de Tolly był niepopularny wśród Rosjan podczas wojny z Napoleonem?
- Z powodu swojego obcego pochodzenia oraz taktyki odwrotu i spalonej ziemi, którą wielu uważało za tchórzostwo i zdradę, spotkał się z krytyką i podejrzeniami.
- Jakie ważne bitwy prowadził Barclay de Tolly?
- Dowodził jednostkami w bitwach pod Pultuskiem, Jílovým, Smoleńskiem, Borodino, Lipskiem oraz podczas zdobycia Paryża.
- Jak zakończyła się kariera wojskowa Barclay de Tolly?
- Po zwycięstwach w Niemczech i Francji został awansowany na marszałka polnego, później przeszedł na emeryturę i zmarł w 1818 roku podczas podróży na leczenie w Niemczech.
- Jak jest dziś wspominany Barclay de Tolly?
- Jest upamiętniany pomnikami, tablicami i wierszami, szczególnie w Rosji i krajach bałtyckich, i uważany za kluczową postać w walce przeciwko Napoleonowi.