Kroużkowa zbroja
Zbroja z tysięcy splecionych metalowych kółek, używana przez ponad dwa tysiące lat.
Opis
Zbroja kolcza to historyczny strój ochronny wykonany z gęstej siatki małych metalowych pierścieni, które są ze sobą splecione i często nitowane. Najstarsze zachowane egzemplarze pochodzą z IV wieku p.n.e. z grobów celtyckich i scytyjskich, a jej wynalazek przypisuje się Celtom, choć istnieją też etruskie warianty z tego samego okresu. Zbroja kolcza była wykonywana kowalsko – pierścienie były albo nitowane (różnymi technikami), wykrawane z blachy lub spawane, przy czym w Europie dominowała konstrukcja nitowana, natomiast w Azji powszechne były także zbroje z pierścieni jedynie zaciskanych.
W Europie zbroja kolcza dominowała od starożytności aż do XVI wieku, kiedy to stopniowo została zastąpiona zbroją płytową. Podstawową częścią była koszula kolcza (osnir, hauberk), która stopniowo ewoluowała pod względem długości i wykonania rękawów. W Azji, Afryce i na Bliskim Wschodzie pozostawała w użyciu aż do XVIII wieku i często była łączona z elementami płytowymi. Zbroja kolcza zawsze noszona była na wypchanym kaftanie pikowanym (gambeson), który amortyzował uderzenia i zwiększał ochronę.
Dane techniczne
| Pochodzenie | Celtowie, potem cały stary świat |
|---|---|
| Typ | kolczuga |
| Konstrukcja | splecione metalowe kółka |
| Ochrona | przed cięciami |
| Okres | starożytność – pełne średniowiecze |
Służba i użycie bojowe
Zbroja kolcza była szeroko używana w armiach europejskich od epoki żelaza aż do wczesnej nowożytności, zarówno przez piechotę, jak i jazdę. W armii rzymskiej znana była jako lorica hamata i stanowiła główną ochronę legionistów. Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego zbroja kolcza była bardzo ceniona i często dziedziczona lub zdobywana jako łup.
W walce zapewniała doskonałą ochronę przed bronią tnącą i sieczną, zwłaszcza w połączeniu z wypchaną zbroją. Jej skuteczność przeciwko broni kłującej i palnej była przedmiotem dyskusji – mocne łuki i kusze mogły ją przebić, co doprowadziło do rozwoju zbroi płytowej. Zbroja kolcza była również szeroko stosowana w Azji, gdzie często łączono ją z elementami płytowymi, a w Japonii znana była jako kusari.
Warianty
Ciekawostki
- Zbroja kolcza w Europie zawsze noszona była na wypchanym kaftanie pikowanym (gambeson), nigdy samodzielnie.
- W Azji udokumentowano także zbroje z pierścieni jedynie zaciskanych, bez nitowania.
- Zbroja kolcza była tak ceniona, że często dziedziczono ją lub zdobywano jako łup i sprzedawano za wysoką cenę.
- W Japonii zbroja kolcza (kusari) była używana także jako ukryta ochrona pod zwykłym ubraniem.
- Zbroja kolcza jest do dziś wykorzystywana w przemyśle, na przykład jako ochrona rzeźników lub przed ugryzieniami rekinów.
Najczęstsze pytania
- Jak była wytwarzana zbroja kolcza?
- Pierścienie były wykonywane kowalsko, przewlekane i nitowane różnymi technikami; czasem wykrawane z blachy lub spawane.
- Przeciw jakiej broni była skuteczna zbroja kolcza?
- Świetnie chroniła przed cięciami i siekami, w połączeniu z gambesonem tłumiła także uderzenia, ale przeciwko kłuciom i silnej broni palnej była mniej skuteczna.
- Jak długo używano zbroi kolczej?
- W Europie od IV wieku p.n.e. do XVI wieku, w Azji i Afryce aż do XVIII wieku.
- Jakie były główne części zbroi kolczej?
- Podstawę stanowiła koszula kolcza, spodnie, rękawice i kaptur; w niektórych regionach dodawano elementy płytowe.