Bitwa pod Nördlingen (1634)

Tło i przyczyny

Rok 1634 nie rozpoczął się dobrze dla cesarza i jego sojuszników, gdyż oddziały saskie dotarły pod mury Pragi, a wojska szwedzkie wkroczyły głęboko na terytorium Bawarii. Strona cesarska rozpoczęła kontrofensywę i 18 sierpnia obległa wolne miasto Rzeszy Nördlingen w Bawarii. Połączone siły szwedzko-saskie oczekiwały na nadejście posiłków, podczas gdy armia cesarska została 3 września wzmocniona oddziałami hiszpańskimi sprowadzonymi przez kardynała-infanta.

Dowódcy szwedzko-saskich sił znaleźli się w trudnej sytuacji, ponieważ upadek Nördlingen zaszkodziłby ich prestiżowi i zmniejszył chęć książąt i miast Rzeszy do przyłączenia się do ich sprawy. Dlatego 5 września rozpoczęli skryty marsz w kierunku Nördlingen z nadzieją na zaskoczenie oblegających.

Siły i dowódcy

Armią cesarsko-hiszpańską dowodzili kardynał-infant Ferdynand i Ferdynand Węgierski, którzy dysponowali ponad 33 000 żołnierzy, w tym 18 000 piechoty i 4 000 kawalerii. Siły szwedzko-saskie pod dowództwem marszałka Gustava Horna i księcia Bernharda z Saksonii-Weimaru liczyły około 26 000 ludzi, w tym 8 000 słabo wyszkolonych milicjantów z Wirtembergii.

Wojska szwedzko-saskie próbowały odblokować oblężone Nördlingen i liczyły na przewagę jakościową oraz efekt zaskoczenia, podczas gdy armia cesarsko-hiszpańska koncentrowała się na umacnianiu kluczowych pozycji wokół miasta.

Przebieg bitwy

5 września siły szwedzko-saskie dotarły pod Nördlingen i doszło do pierwszych starć kawalerii w okolicach wsi Ederheim. Szwedzi początkowo zostali odparci, ale z pomocą piechoty zdołali zająć kluczowe wzgórza Heselberg i Albuch. Pierwszy atak na Heselberg zakończył się niepowodzeniem, drugi atak wieczorem został silnie odparty, ale ostatecznie strona szwedzko-saska zdobyła Heselberg około północy.

6 września główne walki skoncentrowały się na wzgórzu Albuch, którego broniło około 8 100 żołnierzy i 14 dział. Szwedzko-saskie prawe skrzydło pod dowództwem Horna, liczące około 12 300 ludzi, miało zdobyć Albuch, podczas gdy lewe skrzydło księcia Bernharda miało wiązać przeciwnika. O świcie Horn rozpoczął atak, który początkowo był udany, ale późniejszy chaos i kontratak cesarskiej kawalerii doprowadziły do odparcia szwedzkiej piechoty.

Walki o Albuch trwały do godziny 8, kiedy szwedzka kawaleria została odparta z ciężkimi stratami. Później armia cesarska rozpoczęła atak na Heselberg, co było kluczowe dla rozdzielenia armii szwedzkiej. Książę Bernard wprawdzie aktywnie się bronił, ale ostatecznie musiał się wycofać. Przed południem dowództwo protestanckie podjęło decyzję o odwrocie, który jednak został przerwany gwałtownym atakiem wojsk cesarskich, co doprowadziło do rozbicia armii szwedzko-saskiej i pojmania marszałka Horna.

Straty

Strona szwedzko-saska poniosła straty około 8 000 poległych i 3–4 tysiące jeńców, w tym marszałka Horna. Armia cesarska straciła około 1 200 zabitych i 1 200 rannych. Zdobyto także ponad 300 chorągwi, całe nieprzyjacielskie artylerie oraz około 3 000 wozów taborowych.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Nördlingenem oznaczała katastrofę dla szwedzkich interesów w Niemczech i doprowadziła do całkowitego opuszczenia południowych Niemiec przez szwedzkie garnizony. Szwedzka kampania utraciła poparcie niemieckich książąt i miast, co osłabiło ich pozycję w konflikcie.

W wyniku klęski główne niemieckie państwa sojusznicze Szwedów, Saksonia i Hesja-Darmstadt, podpisały pokój z cesarzem w układzie praskim w maju 1635 roku. To doprowadziło do bezpośredniego wejścia Francji do wojny trzydziestoletniej po stronie Szwedów, co rozszerzyło konflikt i zmieniło charakter wojny.

Kluczowe fazy

1. Przemarsz i pierwsze starcia (5 września) — Siły szwedzko-saskie próbowały zaskoczyć armię oblegającą, doszło do walk o wzgórza Heselberg i Albuch.
2. Zdobycie Heselbergu i umocnienie Albuchu (noc z 5 na 6 września) — Szwedzi zdobyli Heselberg, armia cesarska umocniła Albuch, który stał się kluczową pozycją.
3. Atak na Albuch (rano 6 września) — Szwedzko-saskie prawe skrzydło rozpoczęło atak na Albuch, który po ciężkich walkach został odparty.
4. Ostateczny atak i rozbicie armii szwedzkiej (przedpołudnie 6 września) — Armia cesarska rozpoczęła atak na Heselberg i oskrzydlenie oddziałów szwedzkich, co doprowadziło do rozbicia i klęski armii szwedzko-saskiej.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Nördlingenem była pierwszą dużą klęską Szwedów na ziemiach niemieckich podczas wojny trzydziestoletniej.
• Marszałek Gustav Horn został po bitwie pojmany i spędził w niewoli osiem lat.
• Po bitwie miasto Nördlingen skapitulowało 7 września 1634 roku.
• Klęska pod Nördlingenem spowodowała, że Francja przystąpiła do wojny trzydziestoletniej po stronie Szwedów.
• Armia cesarska zdobyła ponad 300 chorągwi i całą nieprzyjacielską artylerię.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Nördlingenem?

Bitwa miała miejsce w dniach 5–6 września 1634 roku pod miastem Nördlingen w Bawarii.

Kto zwyciężył w bitwie pod Nördlingenem?

Zwycięzcą była armia cesarsko-hiszpańska, która rozgromiła wojska szwedzko-saskie.

Jakie były straty po obu stronach?

Armia szwedzko-saska straciła około 8 000 poległych i 3–4 tysiące jeńców, armia cesarska miała około 1 200 zabitych i 1 200 rannych.

Jaki był długofalowy skutek bitwy?

Klęska doprowadziła do opuszczenia południowych Niemiec przez Szwedów i przyczyniła się do bezpośredniego wejścia Francji do wojny trzydziestoletniej po stronie Szwedów.