Bitwa pod Salaminą
W roku 480 p.n.e. ateński strateg Temistokles zwabił perską flotę do wąskiej cieśniny między Attyką a wyspą Salaminą. W ograniczonej przestrzeni liczna perska flota straciła przewagę i nie mogła manewrować. Greckie trójrzędy zaatakowały zdezorientowane perskie okręty, zadając im ciężkie straty. Klęska zmusiła Kserksesa do wycofania się z częścią wojsk i zapowiedziała ostateczną porażkę perskiej inwazji rok później pod Platejami.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Salaminą rozegrała się w ramach drugiej inwazji perskiej na Grecję w 480 r. p.n.e., kiedy perski król Kserkses I prowadził ogromną armię i flotę przeciwko greckim polis. Przed bitwą miała miejsce ważna scena w wyroczni delfickiej, gdzie Ateńczycy zinterpretowali proroctwo o „drewnianych murach” jako odniesienie do swojej siły morskiej, czyli okrętów, co przeforsował ateński polityk Temistokles.
Po klęsce Greków w bitwie pod Termopilami i wycofaniu greckiej floty spod Artemizjonu, okręty greckie wycofały się na wyspę Salamina, gdzie Temistokles, mimo niezgody w obozie greckim, przeforsował decydujące starcie morskie. Perska flota, która zajęła Ateny i kotwiczyła w zatoce Faleron, próbowała wywabić Greków na szersze wody Zatoki Sarońskiej, co się nie udało, i ostatecznie została zmuszona do walki w wąskiej cieśninie Salaminy.
Siły i dowódcy
Grecka flota liczyła według Herodota około 360 okrętów, przy czym nowsze szacunki mówią o maksymalnie 200 okrętach, dowodzona przez ateńskiego polityka Temistoklesa i spartańskiego wodza Eurybiadesa. Perska flota miała według dawnych źródeł nawet 1207 okrętów, jednak nowsze badania podają raczej 600 do 800 okrętów. Perskim dowództwem kierował król Kserkses I oraz dowódca floty Ariabignes. Grecy wykorzystali wąską cieśninę i lepszą manewrowość swoich mniejszych okrętów, podczas gdy Persowie polegali na przewadze liczebnej.
Przebieg bitwy
Grecka flota zajęła dwuliniową pozycję wzdłuż brzegów wyspy Salamina, przy czym jej skrzydła opierały się o wybrzeże. Perska flota rozmieściła się w trójrzędowej formacji przy brzegach Attyki. Temistokles zastosował dezinformację, jakoby greckie okręty miały nocą się wycofać, co skłoniło Kserksesa do nocnego wtargnięcia perskich okrętów do cieśniny Salaminy, gdzie miały próbować zablokować ujście.
Grecy dzięki lepszej znajomości lokalnych wód, mniejszym okrętom i silnemu zachodniemu wiatrowi potrafili wykorzystać wąską cieśninę do zniwelowania przewagi liczebnej Persów. Po rozbiciu perskiej formacji greckim okrętom udało się przełamać prawe skrzydło perskiej linii i przechylić szalę zwycięstwa na swoją stronę. W bitwie zatopiono perski okręt flagowy, a dowódca perskiej floty Ariabignes poległ.
Straty
Grecy stracili około 40 okrętów, podczas gdy Persowie utracili około 200 okrętów. Dokładne liczby nie są pewne i różne źródła podają odmienne dane, ale straty Persów były znacznie większe niż greckie.
Następstwa i znaczenie
Bitwa pod Salaminą oznaczała zasadniczy przełom w wojnach grecko-perskich, ponieważ Grecy zdobyli przewagę morską, która uniemożliwiła Persom zaopatrywanie swojej armii i kontynuowanie kampanii. Perska flota nie odważyła się już ponownie zaatakować, a Kserkses wycofał się do Azji, pozostawiając w Grecji mniejsze siły lądowe, które zostały rok później pokonane w bitwie pod Platejami.
Greckie zwycięstwo pod Salaminą zapobiegło całkowitemu podporządkowaniu Grecji i umożliwiło greckim polis przejście do ofensywy w kolejnych fazach wojen. Bitwa uważana jest za jedną z najważniejszych bitew morskich starożytności, a jej przebieg i skutki zostały opisane także w literaturze, na przykład w tragedii Persowie Ajschylosa.
Dowódcy
Kluczowe fazy
- Przygotowania do bitwy pod Salaminą — Grecka flota wycofała się na wyspę Salamina, gdzie Temistokles przeforsował decyzję o stoczeniu bitwy w wąskiej cieśninie.
- Nocny manewr perskiej floty — Perskie okręty wpłynęły do cieśniny Salaminy, aby zablokować ujście, przy czym jeden perski okręt przeszedł na stronę grecką i ostrzegł ich.
- Decydujące starcie morskie — Grecy wykorzystali wąską cieśninę, lepszą manewrowość i silny wiatr do przełamania perskiej formacji i zwycięstwa.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Temistokles zastosował kampanię dezinformacyjną, aby skłonić perską flotę do ataku w cieśninie Salaminy.
- Perski król Kserkses obserwował bitwę z podwyższenia na górze Aigaleo.
- W bitwie poległ dowódca perskiej floty Ariabignes, którego okręt został zatopiony.
- Greckie okręty były przed bitwą przez dziesięć dni wyciągnięte na brzeg, co uczyniło je lżejszymi i bardziej zwrotnymi.
- Bitwę pod Salaminą opisał także starogrecki dramaturg Ajschylos w tragedii Persowie.
Najczęstsze pytania
- Kiedy odbyła się bitwa pod Salaminą?
- Bitwa miała miejsce we wrześniu 480 r. p.n.e., dokładna data nie jest pewna, podaje się 22., 23., 24., 27. lub 28. września.
- Kto dowodził grecką flotą w bitwie pod Salaminą?
- Grecką flotą faktycznie dowodził Ateńczyk Temistokles, formalnie dowódcą był spartański wódz Eurybiades.
- Jaki był wynik bitwy pod Salaminą?
- Grecka flota pokonała perską, co oznaczało zasadniczy przełom w wojnach grecko-perskich.
- Jakie były przybliżone liczby okrętów po obu stronach?
- Grecy mieli około 360 okrętów (według Herodota), Persowie 800 do 1207 okrętów, nowsze szacunki jednak podają mniejsze liczby.