Bitwa pod Guadalajarą

Tło i przyczyny

Po niepowodzeniu trzeciej ofensywy na Madryt generał Francisco Franco postanowił kontynuować czwartą ofensywę z celem okrążenia stolicy. Siły nacjonalistyczne były po bitwie pod Jarama wyczerpane i nie były w stanie wywrzeć wystarczającego nacisku, by skutecznie okrążyć Madryt. Jednak włoski dyktator Benito Mussolini poparł operację i wysłał włoskie jednostki, które po zdobyciu Malagi wierzyły w łatwe zwycięstwo.

Włoski generał Mario Roatta planował okrążyć obronę Madrytu od północnego wschodu, przy czym główny atak miał prowadzić włoski Korpus Ochotniczy (CTV). Nacjonalistyczna dywizja "Soria" miała zabezpieczyć operację, lecz w pierwszych pięciu dniach walk nie brała udziału. Obszar Guadalajara-Alcalá de Henares był strategicznie korzystny dzięki pięciu dobrym drogom i możliwości zajęcia miasta Guadalajara.

Siły i dowódcy

Siły nacjonalistyczne liczyły około 35 000 żołnierzy, 222 działa, 108 tankietek L3/33 i L3/35, 32 pojazdy opancerzone, 3 685 pojazdów mechanicznych oraz 60 myśliwców Fiat CR.32. Włoskie tankietki i pojazdy opancerzone były zorganizowane w grupę Tank and Armoured Cars Group, a włoskie lotnictwo w Legionary Air Force.

Siły republikańskie w rejonie tworzyła 12. dywizja pod dowództwem pułkownika Lacallego z 10 000 żołnierzy, 5 900 karabinami, 85 karabinami maszynowymi, 15 działami artyleryjskimi oraz jedną kompanią lekkich czołgów T-26. Prace obronne w rejonie nie zostały zbudowane, ponieważ obszar uważano za spokojną część frontu.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 8 marca włoską ofensywą, która po 30 minutach przygotowania artyleryjskiego i nalotów lotniczych przełamała linię republikańską, lecz postęp spowolnił z powodu mgły i opadów śniegu. Włosi zajęli kilka miast, ale dowódca republikański poprosił o posiłki.

W kolejnych dniach kontynuowano włoskie ataki, które jednak zostały powstrzymane przez jednostki XI Brygady Międzynarodowej, złożonej głównie z Niemców, Francuzów i Bałkanów. Republikanie stopniowo otrzymywali posiłki, w tym kolejne brygady międzynarodowe i czołgi.

Między 12 a 14 marca republikanie rozpoczęli kontrataki wspierane przez lotnictwo i czołgi, które spowolniły włoski postęp i doprowadziły do okrążenia oraz panikarskiego odwrotu włoskich jednostek z Brihuegi. Republikanie stopniowo odzyskiwali zajęte miasta i zatrzymali ofensywę na linii Valdearenas–Ledanca–Hontanares.

Straty

Łączne straty włoskich i nacjonalistycznych sił szacuje się na 17 400 zabitych, rannych i wziętych do niewoli, podczas gdy straty republikańskie wyniosły około 6 258. Włoski CTV stracił około 3 000 ludzi oraz znaczną liczbę lekkich czołgów. Republikanie zdobyli także dużą ilość sprzętu wojskowego.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Guadalajarą była ważnym strategicznym zwycięstwem armii republikańskiej, które znacznie podniosło morale i zapobiegło okrążeniu Madrytu. Włoska porażka zaszkodziła prestiżowi reżimu faszystowskiego i doprowadziła do reorganizacji oraz poprawy zdolności bojowej CTV, która po Guadalajarze nie przegrała żadnej większej bitwy.

Franco zmienił strategię i zaczął stopniowo wycofywać włoskie jednostki do hiszpańskich formacji nacjonalistycznych, choć ostatecznie ich nie rozproszył. Porażka Włochów wywołała drwiny wśród nacjonalistów i ukazała słabości masywnych ataków pancernych w niekorzystnym terenie i warunkach pogodowych bez odpowiedniego wsparcia lotniczego.

Kluczowe fazy

1. Włoska ofensywa (8–11 marca) — Włoskie jednostki rozpoczęły atak i przełamały linie republikańskie, lecz postęp spowolnił z powodu pogody i oporu.
2. Zatrzymanie ataków i przygotowanie kontrataku (12–14 marca) — Republikanie otrzymali posiłki, rozpoczęli naloty lotnicze i przygotowali kontratak.
3. Republikański kontratak (18–23 marca) — Republikanie okrążyli i pokonali włoskie jednostki w Brihuezie, stopniowo odzyskując utracone terytoria.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa była jedyną większą porażką włoskiego Corpo Truppe Volontarie podczas hiszpańskiej wojny domowej.
• Włoscy żołnierze w batalionie Garibaldiego republikanów wzywali swoich towarzyszy broni po stronie faszystów do przejścia na stronę republikańską.
• Po bitwie nacjonaliści w sztabie Moscardó wznieśli toast za "hiszpański heroizm, bez względu na barwy".
• Brytyjska prasa nazwała bitwę "nowym Caporetto", a były premier Wielkiej Brytanii David Lloyd George szyderczo skomentował "włoski odwrót".
• Franco rzekomo wykorzystał włoskie jednostki jako "mięso armatnie", aby zyskać czas na reorganizację własnych sił.

Najczęstsze pytania

Kto zwyciężył w bitwie pod Guadalajarą?

Zwycięstwo odniosła Armia Republikańska Hiszpanii i Brygady Międzynarodowe.

Jakie były główne przyczyny włoskiej porażki?

Zlekceważenie obrony republikańskiej, niekorzystna pogoda, brak odpowiednich lotnisk dla włoskiego lotnictwa oraz słabe przygotowanie włoskich jednostek.

Jakie znaczenie miała bitwa dla hiszpańskiej wojny domowej?

Zapobiegła okrążeniu Madrytu i poprawiła morale republikanów, jednocześnie zaszkodziła prestiżowi włoskiego reżimu faszystowskiego.

Jakie czołgi dominowały w bitwie?

Radzieckie czołgi T-26 z obrotowymi wieżami były skuteczniejsze niż włoskie tankietki L3.