Bitwa pod Salamanką

Tło i przyczyny

W kwietniu 1812 roku, po udanym zdobyciu Badajoz, Wellington z większością armii angielsko-portugalskiej ruszył na północ, aby wypędzić armię francuską marszałka Marmonta, która tymczasowo wkroczyła do Portugalii. Marmont wycofał się pod Salamankę, gdzie Wellington zajął pozycje za rzekami Agueda i Coa.

W maju Wellington rozkazał generałowi Hillowi zniszczyć most w Almaraz, przerywając bezpośrednie połączenie między armiami francuskimi Soult'a i Marmonta. W czerwcu Wellington posuwał się w kierunku Salamanki, która była ważnym centrum zaopatrzeniowym Francuzów, a po kilku tygodniach oblężenia francuskie oddziały skapitulowały.

Przed bitwą obie armie poruszały się blisko siebie, często oddzielone rzeką, a Marmont próbował oskrzydlić prawe skrzydło Wellingtona. Wellington planował odwrót do Portugalii, ale wykorzystał błąd taktyczny Marmonta, gdy lewe skrzydło francuskie zostało oddzielone od głównych sił.

Siły i dowódcy

Francuska Armia Portugalii marszałka Marmonta liczyła około 50 000 żołnierzy, składających się z ośmiu dywizji piechoty i dwóch dywizji kawalerii, wspieranych przez 78 dział. Dowódcami dywizji piechoty byli Foy, Clauzel, Ferey, Sarrut, Maucune, Brenier, Thomières i Bonet. Francuską kawalerią dowodzili dragoni pod dowództwem Boyera i lekka kawaleria pod Curtą.

Armia Wellingtona liczyła około 48 500 żołnierzy, głównie Brytyjczyków i Portugalczyków, uzupełnionych przez oddziały niemieckie i francuskie, podzielonych na osiem dywizji piechoty, dwie niezależne brygady i pięć brygad kawalerii. Dowódcami dywizji piechoty byli Campbell, Pakenham, Cole, Leith, Clinton, Hope i Alten, a dywizją hiszpańską dowodził Carlos de España. Kawalerią dowodził Stapleton Cotton.

Marmont planował obejście prawego skrzydła Wellingtona wzdłuż długiego odcinka grzbietu w kształcie litery L, ale jego armia podczas marszu rozciągnęła się i lewe skrzydło zostało oddzielone, co Wellington wykorzystał do ataku.

Przebieg bitwy

Rankiem 22 lipca 1812 roku armia francuska ruszyła na południe, a następnie na zachód, aby oskrzydlić prawe skrzydło Wellingtona. Marmont jednak błędnie ocenił pozycje przeciwnika i jego armia rozciągnęła się wzdłuż grzbietu, przy czym lewe skrzydło zostało oddzielone od reszty sił.

Wellington, który pierwotnie planował odwrót, wykorzystał ten błąd i zaatakował odizolowane lewe skrzydło armii francuskiej. Brytyjska 3. dywizja i portugalska brygada D'Urbana zaatakowały dywizję Thomièresa, podczas gdy 4., 5., 6. i 7. dywizja wspierały atak na długi odcinek francuskiego „L”.

Francuzi zostali zaskoczeni, Marmont i jego zastępca Bonet zostali ranni, a dowództwo przejął Clauzel, który poprowadził kontratak rezerwą. Był on częściowo udany, ale Wellington wysłał posiłki i ostatecznie zwyciężył. Lewe skrzydło francuskie zostało rozbite, dywizja Fereya stawiała zacięty opór, ale została ostatecznie pokonana, a jej dowódca Ferey poległ.

Francuzi wycofali się w kierunku Alba de Tormes, gdzie mieli możliwość ucieczki przez most, ale hiszpański oddział, który miał blokować most, został wycofany bez poinformowania Wellingtona, co umożliwiło francuski odwrót.

Straty

Straty sprzymierzonych wyniosły łącznie 5 173 żołnierzy, w tym 3 129 Brytyjczyków, 2 038 Portugalczyków i 6 Hiszpanów. Dywizja hiszpańska praktycznie nie brała udziału w bitwie i poniosła tylko sześć strat. Straty francuskie szacuje się na około 13 000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli. Niektóre szacunki podają nawet 7 000–10 000 zabitych i rannych oraz 7 000 jeńców.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Salamanką oznaczała ciężką klęskę dla sił francuskich i umożliwiła armii Wellingtona wkroczenie do Madrytu 12 sierpnia 1812 roku. Nastąpiło oblężenie Burgos, ale jesienią siły sprzymierzone wycofały się z powrotem do Portugalii z powodu groźby francuskiego okrążenia.

Klęska oznaczała trwałą utratę Andaluzji przez Francuzów i poważnie osłabiła profrancuski rząd króla Józefa. Bitwa umocniła reputację Wellingtona jako zdolnego generała ofensywnego i jest uważana za jedno z jego największych zwycięstw taktycznych.

Sukces został jednak częściowo zaprzepaszczony przez niechęć oddziałów hiszpańskich do zablokowania odwrotu armii francuskiej, co umożliwiło jej ucieczkę przez most w Alba de Tormes. Bitwa jest upamiętniana jako Salamanca Day i zajmuje ważne miejsce w literaturze oraz kulturze popularnej.

Kluczowe fazy

1. Ruch Francuzów i rozciągnięcie armii — Marmont próbował oskrzydlić prawe skrzydło Wellingtona, ale jego armia rozciągnęła się wzdłuż grzbietu, a lewe skrzydło zostało oddzielone.
2. Atak Wellingtona na lewe skrzydło Francuzów — Oddziały sprzymierzonych zaatakowały odizolowane lewe skrzydło, co doprowadziło do jego rozbicia.
3. Francuski kontratak pod dowództwem Clauzela — Clauzel poprowadził kontratak rezerwą, który był częściowo udany, ale ostatecznie został odparty.
4. Ostatni opór dywizji Fereya — Dywizja Fereya stawiała zacięty opór, ale została pokonana, a jej dowódca poległ.
5. Odwrót Francuzów — Francuzi wycofali się w kierunku Alba de Tormes, gdzie uciekli przez most dzięki wycofaniu hiszpańskiej blokady.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa znana jest również jako bitwa pod Arapiles od lokalnego wzgórza Greater Arapile.
• Marszałek Marmont i jego zastępca Bonet zostali ranni w pierwszych minutach bitwy, co doprowadziło do zamieszania w dowództwie Francuzów.
• Brytyjski generał John Le Marchant poprowadził udany ciężki atak kawalerii, podczas którego zginął.
• Dwa francuskie orły cesarskie zostały zdobyte, jeden z nich jest wystawiony w Lancashire Infantry Museum.
• 22 lipca znany jest jako Salamanca Day i jest upamiętniany przez pułk The Rifles jako dzień pamięci.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa?

Bitwa odbyła się 22 lipca 1812 roku pod Arapiles, na południe od Salamanki w Hiszpanii.

Kto dowodził zwycięską armią?

Armią angielsko-portugalską dowodził książę Wellington.

Jakie były przybliżone liczebności wojsk po obu stronach?

Francuzi mieli około 50 000 żołnierzy, sprzymierzeni około 48 500 żołnierzy.

Jaki był wynik bitwy?

Armia Wellingtona pokonała siły francuskie i umożliwiła tymczasowe wyzwolenie Madrytu.