Bitwa pod Kijowem

Tło i przyczyny

Bitwa o Kijów była częścią operacji Barbarossa, niemieckiej inwazji na Związek Radziecki rozpoczętej w czerwcu 1941 roku. Celem niemieckiego dowództwa było szybkie zniszczenie głównych sił Armii Czerwonej na zachodzie ZSRR i zajęcie kluczowych terenów, w tym Ukrainy, która miała strategiczne znaczenie dla niemieckiego przemysłu wojennego i zaopatrzenia.

Latem 1941 roku na Ukrainie powstał wybrzuszenie sowieckiego frontu w rejonie Kijowa, które stanowiło poważny problem dla niemieckiego Wehrmachtu. Sowieckie dowództwo zlekceważyło zagrożenie okrążeniem, a Stalin nalegał na obronę Kijowa za wszelką cenę, mimo ostrzeżeń niektórych swoich generałów o ryzyku okrążenia.

Siły i dowódcy

Sowieckie wojska w rejonie Kijowa były skoncentrowane w ramach Frontu Południowo-Zachodniego pod dowództwem marszałka Siemiona Budionnego, a później generała Michaiła Kirponosa. Sowiecka obrona obejmowała kilka armii i liczebnie przewyższała atakujące siły niemieckie, jednak cierpiała na brak nowoczesnego sprzętu i koordynacji.

Siły niemieckie stanowiły przede wszystkim Grupę Armii Południe pod dowództwem feldmarszałka Gerda von Rundstedta, wzmocnioną częścią sił pancernych Grupy Armii Środek (2. Armia Pancerna generała Heinza Guderiana i 2. Armia). Niemieckie dowództwo miało na celu okrążenie wojsk sowieckich na zachód od Dniepru i otwarcie drogi do kolejnych strategicznych obszarów ZSRR.

Przebieg bitwy

W sierpniu 1941 roku siły niemieckie próbowały przełamać sowiecką obronę na zachód od Kijowa, ale napotkały zacięty opór i musiały częściowo się wycofać. Następnie Hitler zdecydował o przerzuceniu części sił pancernych ze środkowej Rosji na południe, aby umożliwić okrążenie wojsk sowieckich w rejonie Kijowa.

Główne niemieckie uderzenie rozpoczęło się 23 sierpnia 1941 roku. Wojska sowieckie, mimo przewagi liczebnej, nie były w stanie przeciwstawić się szybkim manewrom niemieckich jednostek pancernych i stopniowo zostały okrążone. 13 września marszałek Budionny został odwołany, a dowództwo przejął generał Kirponos, który jednak nie zdołał zapobiec katastrofie.

19 września Armia Czerwona została zmuszona do opuszczenia Kijowa, ale większość jej sił przemieściła się jedynie do już zamkniętego kotła na wschodnim brzegu Dniepru. 20 września generał Kirponos zginął podczas próby przebicia się z okrążenia. 26 września poddały się ostatnie resztki okrążonych wojsk sowieckich.

Straty

Według czeskiej Wikipedii do niewoli dostało się ponad 600 000 żołnierzy sowieckich, a całkowite straty Armii Czerwonej przekroczyły 700 000 ludzi. Angielska Wikipedia podaje, że zostało okrążonych 452 700 żołnierzy sowieckich, z których tylko 15 000 zdołało uciec, a całkowite straty Frontu Południowo-Zachodniego wyniosły 700 544 osób, w tym 616 304 zabitych, wziętych do niewoli lub zaginionych. Straty niemieckie nie są podawane przez źródła.

Następstwa i znaczenie

Klęska Armii Czerwonej pod Kijowem oznaczała likwidację znaczącego wybrzuszenia na południowej części frontu i otworzyła Grupie Armii Południe drogę do zdobycia Donbasu oraz dalszego marszu na Kaukaz. Sowiecki Front Południowo-Zachodni musiał zostać praktycznie odtworzony od podstaw.

Operacja pod Kijowem oznaczała jednak dla Niemców około miesięczne opóźnienie, co wraz z innymi czynnikami przyczyniło się do tego, że atak na Moskwę nie został zakończony przed nadejściem zimy. Bezpośrednio po zdobyciu Kijowa rozpoczęły się niemieckie represje wobec ludności żydowskiej, w tym masakra w Babim Jarze, gdzie w ciągu kilku dni rozstrzelano ponad 33 000 Żydów.

Kluczowe fazy

1. Utworzenie wybrzuszenia kijowskiego — W sierpniu 1941 roku na Ukrainie na zachód od Kijowa powstało wybrzuszenie na froncie, które stanowiło poważny problem dla atakującego Wehrmachtu.
2. Niemieckie obejście i okrążenie — Hitler zdecydował o przerzuceniu sił pancernych na południe, co umożliwiło niemieckim jednostkom okrążenie wojsk sowieckich w rejonie Kijowa.
3. Upadek Kijowa i zamknięcie kotła — 19 września Armia Czerwona została zmuszona do opuszczenia Kijowa, a większość jej sił została okrążona na wschodnim brzegu Dniepru.
4. Faza kapitulacyjna — 26 września poddały się ostatnie resztki okrążonych wojsk sowieckich i bitwa zakończyła się miażdżącym zwycięstwem Niemców.

Ciekawostki

• Bitwa o Kijów jest uważana za największe okrążenie wojsk w historii wojen.
• Do niemieckiej niewoli dostało się ponad 600 000 żołnierzy sowieckich.
• Po zdobyciu Kijowa w Babim Jarze doszło do masakry, podczas której w ciągu kilku dni rozstrzelano ponad 33 000 Żydów.
• Bitwa oznaczała dla Armii Czerwonej jedną z największych katastrof w jej dziejach.
• Niemieckie zwycięstwo pod Kijowem przyczyniło się do otwarcia drogi na Donbas i Kaukaz.

Najczęstsze pytania

Kiedy odbyła się bitwa o Kijów?

Bitwa o Kijów trwała od 7 lipca do 26 września 1941 roku.

Ilu żołnierzy sowieckich dostało się do niewoli?

Do niemieckiej niewoli dostało się ponad 600 000 żołnierzy sowieckich.

Jaki był wynik bitwy?

Bitwa zakończyła się miażdżącym zwycięstwem armii niemieckiej i okrążeniem większości sił sowieckich w rejonie Kijowa.

Jakie były skutki bitwy dla dalszego przebiegu wojny?

Niemieckie zwycięstwo zlikwidowało wybrzuszenie na południowej części frontu i umożliwiło marsz na Donbas i Kaukaz, ale oznaczało też opóźnienie ataku na Moskwę.