Oblężenie Sewastopola

Tło i przyczyny

Na początku II wojny światowej na froncie wschodnim region Krymu miał strategiczne znaczenie jako baza radzieckiej marynarki wojennej i lotnictwa, zagrażająca niemieckim dostawom ropy w Rumunii. Po zatrzymaniu ofensywy na Rostów nad Donem niemiecka 11. Armia pod dowództwem Ericha von Mansteina skoncentrowała się na zdobyciu Krymu, rozpoczynając atak przez przesmyk Perekopski we wrześniu 1941 roku.

Sewastopol był jedną z najsilniejszych twierdz na świecie, z potężnymi bateriami nadbrzeżnymi i naturalnymi elementami obronnymi, co utrudniało bezpośredni atak. Dowództwo radzieckie wzmocniło obronę miasta i ewakuowało ludność cywilną, podczas gdy niemieckie i rumuńskie jednostki stopniowo okrążały miasto i przygotowywały się do długiego oblężenia.

Siły i dowódcy

Po stronie Osi stała niemiecka 11. Armia, która podczas oblężenia dysponowała dziewięcioma dywizjami piechoty i rumuńskim 7. Korpusem Górskim, wspieranymi przez silny komponent lotniczy Luftwaffe (8. Korpus Lotniczy z 600 samolotami pod dowództwem Wolframa von Richthofena). Dowódcą był Erich von Manstein.

Obronę radziecką stanowiła Armia Nadmorska pod dowództwem Iwana Jefimowicza Pietrowa, w tym kilka dywizji strzeleckich i brygad piechoty morskiej, wspierana przez jednostki Floty Czarnomorskiej. Sowieci mieli około 52 000 żołnierzy bezpośrednio w obronie Sewastopola, jednak cierpieli na brak czołgów, obrony przeciwlotniczej i zaopatrzenia.

Przebieg bitwy

Oblężenie rozpoczęło się 30 października 1941 roku pierwszym ostrzałem Sewastopola przez jednostki niemieckie. Po początkowych nieudanych atakach i ciężkim bombardowaniu artyleryjskim, w tym użyciu olbrzymiego 800 mm działa Schwerer Gustav, Niemcom nie udało się szybko zdobyć miasta. Obrona radziecka była wzmacniana, a ewakuacja cywilów i rannych trwała, mimo że 7 listopada radziecki statek szpitalny Armenia został storpedowany, co spowodowało ponad 5000 ofiar.

W grudniu 1941 roku Niemcy rozpoczęli dużą ofensywę, która jednak została zatrzymana przez radziecki kontratak na Kercz, odciążając obrońców Sewastopola. Po zniszczeniu mostu kerczeńskiego w maju 1942 roku niemiecka 11. Armia mogła w pełni skoncentrować się na Sewastopolu.

7 czerwca 1942 roku rozpoczęło się intensywne ostrzeliwanie ciężkimi działami Thor i Odin kal. 600 mm oraz masowe bombardowania lotnicze. Niemiecka piechota posuwała się powoli i ponosiła wysokie straty. Po zdobyciu kluczowej baterii artyleryjskiej Maksim Gorki 17 czerwca sytuacja radzieckich obrońców uległa pogorszeniu, aż 29 czerwca Niemcy przeprawili się przez zatokę i zajęli Sewastopol. Obrona radziecka trwała jeszcze kilka dni, ale była beznadziejna, a większość żołnierzy została wzięta do niewoli lub zginęła.

Straty

Całkowite straty radzieckie podczas oblężenia wyniosły około 200 481 ludzi (zabici, ranni, wzięci do niewoli), z czego 118 000 w końcowym ataku. Po stronie Osi podczas 250 dni oblężenia było około 70 000 strat, w tym 25 000 Niemców. W końcowej operacji Störfang stracono 35 866 ludzi (27 412 Niemców i 8 454 Rumunów).

Następstwa i znaczenie

Zdobycie Sewastopola oznaczało dla Osi eliminację ważnej radzieckiej bazy na Morzu Czarnym i umożliwiło swobodniejsze działania w rejonie Kaukazu i południowej Rosji. Obrona miasta została zniszczona, a Flota Czarnomorska poniosła ciężkie straty.

Oblężenie jednak wyczerpało znaczne niemieckie zasoby i siły, co miało negatywny wpływ na dalsze niemieckie operacje, zwłaszcza na letnią ofensywę Fall Blau w 1942 roku. Po wojnie Sewastopol został uhonorowany tytułem miasta-bohatera za bohaterską obronę.

Masakra Żydów w Kerczu po zdobyciu miasta oraz użycie przez Niemców gazów bojowych przeciwko radzieckim pozycjom należą do najciemniejszych stron tej kampanii.

Kluczowe fazy

1. Atak na Krym i okrążenie Sewastopola — Rozpoczęcie ataku przez przesmyk Perekopski we wrześniu 1941 roku i stopniowe okrążenie miasta do końca października.
2. Pierwsza niemiecka ofensywa (grudzień 1941) — Nieudana próba zdobycia miasta, przerwana przez radziecki desant na Kercz.
3. Operacja kerczeńsko-teodozyjska — Radziecki kontratak w grudniu 1941 roku, który odciążył obrońców Sewastopola, lecz został zniszczony w maju 1942 roku.
4. Druga niemiecka ofensywa – Unternehmen Störfang (czerwiec–lipiec 1942) — Masowe bombardowania i ataki lądowe prowadzące do zdobycia Sewastopola 9 lipca 1942 roku.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• 7 listopada 1941 roku radziecki statek szpitalny Armenia został storpedowany, zginęło ponad 5000 osób.
• Jednostki niemieckie użyły podczas oblężenia także 800 mm działa Schwerer Gustav, jednego z największych dział w historii.
• Po zdobyciu Kerczu oddziały SS dokonały masakry, podczas której zamordowano około 15 000 Żydów.
• Luftwaffe w czerwcu 1942 roku wykonała ponad 23 000 lotów i zrzuciła ponad 20 000 ton bomb na obrońców Sewastopola.
• Radziecki okręt podwodny ewakuował 5 lipca 1942 roku generała Pietrowa jako ostatnią jednostkę z portu.

Najczęstsze pytania

Kiedy rozpoczęło się i zakończyło oblężenie Sewastopola?

Oblężenie rozpoczęło się 30 października 1941 roku i zakończyło się 9 lipca 1942 roku.

Kto dowodził niemiecką 11. Armią podczas bitwy?

Dowódcą był generał Erich von Manstein.

Jakiej ciężkiej broni użyli Niemcy podczas oblężenia?

Użyli między innymi 800 mm działa kolejowego Schwerer Gustav oraz dział 600 mm Thor i Odin.

Jaki był wynik bitwy o Sewastopol?

Siły niemieckie i rumuńskie zdobyły miasto i zniszczyły radziecką obronę.