Operacja Market Garden
We wrześniu 1944 roku alianci podjęli próbę skrócenia wojny śmiałym desantem w ramach operacji Market Garden, która miała na celu zajęcie szeregu mostów w Holandii i otwarcie drogi do Niemiec. Najdalszy most pod Arnhem miała utrzymać brytyjska dywizja spadochronowa. Niemiecki opór, w tym niespodziewanie obecne jednostki pancerne, okazał się silniejszy niż przewidywano, a postępy naziemne utknęły w miejscu. Otoczeni spadochroniarze pod Arnhem musieli po ciężkich stratach się wycofać. „Most za daleko” stał się symbolem przecenionego ryzyka.
Tło i przyczyny
W sierpniu 1944 roku, po udanym lądowaniu w Normandii i zamknięciu kotła Falaise, armie alianckie ścigały wycofujące się jednostki niemieckie i wyzwoliły prawie całą Francję i Belgię. 1 września dowództwo wojsk lądowych objął generał Dwight D. Eisenhower, co wywołało napięcia między brytyjskim marszałkiem Montgomerym a amerykańskim generałem Bradleyem.
Armie alianckie napotkały problemy logistyczne, zwłaszcza brak paliwa, co spowalniało natarcie. Zdobycie portu w Antwerpii miało strategiczne znaczenie, ale jego wykorzystanie opóźniła niemiecka kontrola ujścia rzeki Skalda. Montgomery opowiadał się za skoncentrowanym atakiem na północy, podczas gdy Eisenhower preferował szerokie natarcie na całym froncie.
Pierwotny plan operacji Comet został odwołany z powodu złej pogody i rosnącego oporu Niemców, a zastąpiła go bardziej ambitna operacja Market Garden, której celem było obejście Linii Zygfryda i przekroczenie Renu w Arnhem, otwierając drogę do serca Niemiec.
Siły i dowódcy
Operacja Market Garden składała się z dwóch części: Market – operacji powietrznodesantowej prowadzonej przez 1. Aliancką Armię Powietrznodesantową pod dowództwem generała Breretona, obejmującej amerykańskie 101. i 82. Dywizje Powietrznodesantowe, brytyjską 1. Dywizję Powietrznodesantową oraz polską 1. Samodzielną Brygadę Spadochronową; oraz Garden – operacji lądowej brytyjskiej 2. Armii, prowadzonej przez XXX Korpus generała Horrocksa.
Spadochroniarze mieli za zadanie zająć kluczowe mosty na rzekach w Holandii, podczas gdy jednostki lądowe miały szybko posuwać się jedyną drogą do tych mostów i zapewnić przełamanie do Niemiec. Dowódcą brytyjskiej 1. Dywizji Powietrznodesantowej był Roy Urquhart, a polską brygadą dowodził Stanisław Sosabowski. Siły niemieckie w rejonie liczyły około 100 000 żołnierzy, w tym elitarne dywizje Waffen SS, które były w trakcie reorganizacji po walkach na froncie wschodnim.
Przebieg bitwy
Operacja rozpoczęła się 17 września 1944 roku zrzutem spadochroniarzy do trzech stref: Eindhoven, Nijmegen i Arnhem. Amerykańska 101. Dywizja Powietrznodesantowa zajęła mosty pod Eindhoven, 82. Dywizja Powietrznodesantowa skutecznie zdobyła most na rzece Waal w Nijmegen 20 września.
Brytyjska 1. Dywizja Powietrznodesantowa została zrzucona najdalej na północ pod Arnhem, gdzie miała zająć trzy mosty na Nederrijn. Most kolejowy w Oosterbeek został zniszczony przez Niemców, most pontonowy w Arnhem był nieużyteczny, pozostał most drogowy w Arnhem. Spadochroniarze napotkali silny opór elitarnych jednostek niemieckich SS, które odpoczywały w tym rejonie.
Podpułkownik John Frost dowodził częścią spadochroniarzy, którzy zajęli północny koniec mostu drogowego w Arnhem i utrzymali go dłużej, niż planowano, lecz ostatecznie musieli się poddać. Resztki sił alianckich wycofały się do Oosterbeek i 25 września zostały ewakuowane przez rzekę Nederrijn.
Jednostki lądowe XXX Korpusu posuwały się powoli wąską drogą, co spowodowało opóźnienia i uniemożliwiło terminowe połączenie ze spadochroniarzami w Arnhem.
Straty
Brytyjska 1. Dywizja Powietrznodesantowa pod Arnhem poniosła około 8 000 zabitych, zaginionych i wziętych do niewoli z ogólnej liczby 10 000 żołnierzy. Straty po stronie niemieckiej nie są wiarygodnie udokumentowane w źródłach.
Następstwa i znaczenie
Operacja Market Garden zakończyła się niepowodzeniem, ponieważ aliantom nie udało się utrzymać kluczowego mostu w Arnhem, co oznaczało, że Ren pozostał przeszkodą aż do marca 1945 roku. Klęska pod Arnhem jest uważana za ostatnie wielkie zwycięstwo Niemców na froncie zachodnim.
Alianci nie mogli więc szybko wkroczyć do Niemiec i zakończyć wojny w 1944 roku, jak pierwotnie planowano. Operacja ujawniła również problemy w planowaniu i koordynacji między jednostkami powietrznodesantowymi i lądowymi.
Pamięć o operacji jest zachowana w muzeach w Oosterbeek i Groesbeek oraz w licznych dziełach kultury popularnej, w tym filmach i grach.
Dowódcy
Użyty sprzęt
Kluczowe fazy
- Market – operacja powietrznodesantowa — Zrzut spadochroniarzy do trzech stref w celu zajęcia mostów i kluczowych punktów.
- Garden – natarcie lądowe — Natarcie brytyjskich jednostek lądowych wąską drogą do mostów zdobytych przez spadochroniarzy.
- Bitwa o Arnhem — Silny opór elitarnych jednostek niemieckich i okrążenie brytyjskiej 1. Dywizji Powietrznodesantowej przy moście.
- Ewakuacja z Oosterbeek — Wycofanie resztek sił alianckich przez rzekę Nederrijn po niepowodzeniu przy moście.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Operacja Market Garden była największą operacją powietrznodesantową w historii.
- Brytyjska 1. Dywizja Powietrznodesantowa pod Arnhem utrzymała most dłużej, niż planowano, mimo okrążenia.
- Polska 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa została zrzucona z opóźnieniem z powodu złej pogody.
- Muzeum w Oosterbeek mieści się w budynku hotelu Hartenstein, który podczas operacji był stanowiskiem dowodzenia.
- Operacja Market Garden zainspirowała wiele filmów, książek i gier komputerowych.
Najczęstsze pytania
- Jaki był główny cel operacji Market Garden?
- Zająć mosty na rzekach w Holandii i szybko wkroczyć do Niemiec przez Ren.
- Dlaczego operacja Market Garden zakończyła się niepowodzeniem?
- Z powodu silnego oporu niemieckiego, zwłaszcza przy moście w Arnhem, oraz powolnego natarcia jednostek lądowych.
- Kto dowodził brytyjską 1. Dywizją Powietrznodesantową?
- Roy Urquhart.
- Jakie były straty aliantów pod Arnhem?
- Około 8 000 zabitych, zaginionych i wziętych do niewoli z 10 000 żołnierzy.