Bitwa pod Przylądkiem Matapan

Tło i przyczyny

Bitwa pod Matapanem rozegrała się w czasie, gdy alianci transportowali wojska z Egiptu do Grecji w ramach operacji Lustre. Włoska marynarka, pod naciskiem Niemców, zdecydowała się zaatakować te konwoje, aby zakłócić alianckie przerzuty.

Alianci dzięki złamaniu włoskich kodów i odszyfrowaniu wiadomości (Ultra) wiedzieli o planowanym włoskim rajdzie, co pozwoliło im przygotować kontrposunięcia i wzmocnić ochronę konwojów. Włoskie dowództwo jednak zlekceważyło możliwości aliantów, zwłaszcza brak radaru i słabą współpracę z lotnictwem.

Siły i dowódcy

Włoska marynarka była podzielona na dwa zespoły pod dowództwem wiceadmirałów Cattaneo i Iachino, obejmowała pancernik Vittorio Veneto, ciężkie i lekkie krążowniki oraz niszczyciele, lecz bez radarów.

Siły alianckie stanowiła Flota Śródziemnomorska Wielkiej Brytanii i Australii, w tym trzy pancerniki, lotniskowiec HMS Formidable, lekkie krążowniki i niszczyciele, dowództwo sprawował admirał Andrew Cunningham. Alianci dzięki odszyfrowaniu przygotowali się na włoski atak i skoncentrowali swoje siły do ochrony konwojów.

Przebieg bitwy

28 marca doszło do pierwszego starcia przy wyspie Gavdos, gdzie włoskie krążowniki otworzyły ogień do alianckich lekkich krążowników, ale z powodu odległości nie trafiły. Włoski pancernik Vittorio Veneto później ostrzelał zespół B, który wycofał się pod osłoną zasłony dymnej.

Nastąpiły trzy fale ataków lotniczych z lotniskowca Formidable, przy czym druga fala trafiła Vittorio Veneto torpedą, a trzecia uszkodziła krążownik Pola, który utracił zdolność manewrowania.

W nocy włoski zespół próbował wziąć Polę na hol, ale brytyjskie pancerniki wyposażone w radary zaskoczyły włoskie okręty i w ciągu kilku minut zatopiły krążowniki Fiume i Zara oraz dwa niszczyciele. Pola został rano zatopiony torpedą brytyjskiego niszczyciela Nubian.

Straty

Alianci stracili jedynie 2 samoloty i 3 pilotów. Straty włoskie były znacznie większe: zatopiono 3 ciężkie krążowniki (Zara, Fiume, Pola) i 2 niszczyciele (Vittorio Alfieri, Giosuè Carducci), zginęło około 2400 włoskich marynarzy, w tym admirał Cattaneo. Alianci uratowali ponad 1000 włoskich rozbitków, Włosi kolejnych 160.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Matapanem oznaczała dla włoskiej marynarki ciężką klęskę i znacznie ograniczyła jej działania na wschodnim Morzu Śródziemnym, gdzie nie odważyła się już wypływać poza zasięg własnego lotnictwa.

Alianci umocnili kontrolę nad Morzem Śródziemnym, a włoska flota nie wróciła w pełni do akcji przez ponad rok. Bitwa pokazała także znaczenie odszyfrowania kodów Ultra, które umożliwiło alianckie przygotowania i zaskoczenie włoskich sił.

Po bitwie włoskie dowództwo spotkało się z krytyką za decyzję powrotu po uszkodzony krążownik Pola, co doprowadziło do jego zniszczenia i dalszych strat.

Kluczowe fazy

1. Starcie pod przylądkiem Gavdos — Poranne starcie włoskich krążowników z zespołem B, bez trafień, następnie ostrzał pancernika Vittorio Veneto.
2. Ataki lotnicze — Trzy fale ataków torpedowych z HMS Formidable, które uszkodziły Vittorio Veneto i Polę.
3. Nocna bitwa pod Matapanem — Brytyjskie pancerniki zaskoczyły włoski zespół bez radarów i w ciągu kilku minut zatopiły trzy krążowniki i dwa niszczyciele.
4. Zatopienie krążownika Pola — Po ewakuacji załogi Pola został rano zatopiony przez brytyjski niszczyciel Nubian.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Alianci dzięki złamaniu włoskich kodów (Ultra) wiedzieli o włoskim rajdzie i mogli się przygotować.
• Włoskie okręty nie miały radaru, co znacząco przyczyniło się do ich nocnej klęski.
• Admirał Cunningham przed bitwą potajemnie uniknął obserwacji, by ukryć ruchy swoich okrętów.
• Brytyjski książę Filip dowodził podczas nocnej bitwy na pokładzie pancernika HMS Valiant.
• Włoski krążownik Pola został zatopiony torpedą brytyjskiego niszczyciela Nubian po ewakuacji załogi.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Matapanem?

Bitwa miała miejsce 27–29 marca 1941 na południe od wybrzeża Grecji pod przylądkiem Matapan.

Kto zwyciężył w bitwie pod Matapanem?

Alianci zwyciężyli, zatopili kilka włoskich okrętów i znacząco osłabili włoską marynarkę wojenną na Morzu Śródziemnym.

Jakie znaczenie miało odszyfrowanie włoskich kodów dla bitwy?

Dzięki złamaniu włoskich kodów (Ultra) alianci wiedzieli o włoskim rajdzie i mogli się do niego przygotować.

Jakie były główne straty włoskiej marynarki wojennej?

Włosi stracili 3 ciężkie krążowniki, 2 niszczyciele i około 2400 marynarzy, w tym admirała Cattaneo.