Bitwa pod Navarino

Tło i przyczyny

Wojna o niepodległość Grecji (1821–1832) była walką Greków przeciwko Imperium Osmańskiemu, które panowało na tych terenach przez wieki. W 1825 roku sytuacja zmieniła się, gdy egipski wasal sułtana, Ibrahim Pasza, poprowadził wyprawę wojskową na Peloponez, powodując znaczne cierpienia ludności miejscowej. Rosja była zainteresowana ekspansją w regionie Morza Czarnego i wspierała prawosławnych Greków, co prowadziło do napięć z innymi mocarstwami europejskimi obawiającymi się hegemonii rosyjskiej na Bliskim Wschodzie.

Wielka Brytania, Francja i Rosja podpisały traktat londyński (1827), który wzywał Imperium Osmańskie do przyznania autonomii Grecji i wysłał eskadry morskie w celu wymuszenia tej polityki. Bitwa pod Navarino powstała raczej przypadkowo podczas próby sojuszników zmuszenia strony tureckiej do przestrzegania zawieszenia broni, które Turcy łamali. Wynik bitwy miał zasadniczy wpływ na dalszy rozwój wydarzeń i ostatecznie doprowadził do niepodległości Grecji.

Siły i dowódcy

Siły sojusznicze składały się z 22 okrętów brytyjskiej, francuskiej i rosyjskiej marynarki z 1258 działami, w tym 10 okrętów liniowych, które miały lepsze uzbrojenie i bardziej doświadczone załogi niż flota turecko-egipska. Dowódcą sojuszników był brytyjski wiceadmirał Sir Edward Codrington, znany z bitwy pod Trafalgarem, który jednak brakował dyplomatycznej zręczności i sympatyzował ze sprawą grecką.

Flota turecko-egipska liczyła 78 okrętów z 2180 działami, ale większość jednostek była mniejsza i gorzej uzbrojona, z mniej doświadczonymi załogami, często składającymi się z przymusowych ludzi. Kontyngent egipski był najlepiej wyposażony i wyszkolony przez francuskich oficerów, którzy jednak przed bitwą odeszli, pozbawiając flotę egipską doświadczonego dowództwa. Flota turecka była zakotwiczona w formacji obronnej podkowy, osłaniana przez baterie przybrzeżne.

Przebieg bitwy

20 października 1827 sojusznicze okręty pod dowództwem Codringtona wpłynęły do zatoki Navarino i zaczęły formować szyk bojowy. Codrington ogłosił gotowość, ale pozwolił na rozpoczęcie ognia tylko w przypadku ataku. Turcy jednak otworzyli ogień jako pierwsi po tym, jak brytyjska fregata Dartmouth trafiła turecki okręt zapalający, przygotowywany do ataku.

Bitwa wybuchła wcześniej, niż sojusznicy ukończyli rozmieszczenie, co okazało się taktyczną przewagą. Sojusznicze okręty miały lepsze uzbrojenie i bardziej doświadczone załogi, co doprowadziło do szybkiego zniszczenia floty turecko-egipskiej. Tureckie okręty zapalające stanowiły zagrożenie, ale sojusznicy potrafili odeprzeć ich ataki.

Baterie przybrzeżne w twierdzy Navarino i na wyspie Sfakteria mogły utrudnić sojusznikom wejście do zatoki, ale Codrington był przekonany, że Turcy nie rozpoczną otwartej wojny lub liczył, że da im to pretekst do ataku. Bitwa zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem sojuszników, którzy zniszczyli flotę turecko-egipską.

Straty

Źródła nie podają wiarygodnych dokładnych liczb strat ludzkich ani strat materialnych po obu stronach. Szacunki różnią się i nie są podane.

Następstwa i znaczenie

Zniszczenie floty turecko-egipskiej uchroniło niedojrzałą republikę grecką przed upadkiem i znacząco przyczyniło się do osiągnięcia niepodległości Grecji. Bitwa była ostatnią znaczącą bitwą morską prowadzoną wyłącznie przez okręty żaglowe.

Po bitwie nastąpiły kolejne interwencje wojskowe: Rosja prowadziła wojnę rosyjsko-turecką w latach 1828–1829, a Francja wysłała ekspedycję na Peloponez, która zmusiła siły tureckie do wycofania się z centralnej i południowej Grecji. Wydarzenia te ostatecznie zabezpieczyły niepodległość Grecji.

Bitwa pokazała także zmiany w geopolityce, gdy mocarstwa europejskie interweniowały w celu ograniczenia ekspansji rosyjskiej i ochrony własnych interesów w regionie.

Kluczowe fazy

1. Przygotowania i negocjacje — Codrington negocjował z Ibrahimem Paszą zawieszenie broni, które Turcy łamali, a sojusznicy blokowali flotę turecką w zatoce.
2. Wpłynięcie sojuszników do zatoki — 20 października 1827 sojusznicze okręty wpłynęły do zatoki Navarino i zaczęły formować szyk bojowy.
3. Początek bitwy — Bitwa wybuchła po tym, jak turecki okręt zapalający otworzył ogień do brytyjskiej fregaty, co wywołało łańcuchową reakcję ognia.
4. Decydujące starcie — Sojusznicze okręty wykorzystały lepsze uzbrojenie i doświadczenie do szybkiego zniszczenia floty turecko-egipskiej.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Navarino była ostatnią znaczącą bitwą morską prowadzoną wyłącznie przez okręty żaglowe.
• Grecki okręt Karteria był pierwszym w historii okrętem wojennym z napędem parowym.
• Tureckie załogi często składały się z przymusowych ludzi, niektórzy byli nawet przywiązani do miejsc na okrętach.
• Francuscy oficerowie, którzy wyszkolili flotę egipską, dzień przed bitwą odeszli, aby uniknąć walki przeciw własnej flocie.
• Codrington na swoim okręcie flagowym kazał grać orkiestrę dętą, aby podkreślić pokojowe zamiary przed wybuchem bitwy.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Navarino?

Bitwa odbyła się 20 października 1827 w zatoce Navarino na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Peloponeskiego.

Kto walczył w bitwie pod Navarino?

Sojusznicza marynarka Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji przeciw flocie turecko-egipskiej.

Jakie było znaczenie bitwy pod Navarino?

Bitwa w decydujący sposób przyczyniła się do niepodległości Grecji i była ostatnią dużą bitwą morską prowadzoną przez okręty żaglowe.

Jakie okręty zostały użyte w bitwie?

Żaglowe okręty wojenne z działami gładkolufowymi, flota turecka używała także okrętów zapalających i baterii przybrzeżnych.