Bitwa o Kretę

Tło i przyczyny

Inwazja na Kretę była częścią szerszego kontekstu wojennego II wojny światowej, kiedy Niemcy dążyły do zabezpieczenia południowego skrzydła Wehrmachtu przed rozpoczęciem operacji Barbarossa, inwazji na Związek Radziecki. Wyspa Kreta miała strategiczne znaczenie dla kontroli wschodniego Morza Śródziemnego oraz bliskości rumuńskich pól naftowych, które były kluczowe dla niemieckiego wysiłku wojennego.

Siły brytyjskie na Krecie składały się z różnych oddziałów armii brytyjskiej, nowozelandzkiej, australijskiej i greckiej, częściowo wzmocnionych przez ewakuowane jednostki z kontynentalnej Europy. Mimo że alianci mieli pewne wsparcie lotnicze, ich wyposażenie i zaopatrzenie były ograniczone, a dowództwo borykało się z problemami koordynacji i przygotowania obrony.

Niemieckie dowództwo, wspierane decyzją Hitlera, zaplanowało inwazję jako pierwszą dużą operację powietrznodesantową w historii, wykorzystując oddziały spadochronowe i transport lotniczy piechoty, co stanowiło nowość w nowoczesnej sztuce wojennej. Celem było szybkie zajęcie kluczowych lotnisk i następnie sprowadzenie posiłków.

Siły i dowódcy

Siły alianckie na Krecie obejmowały około 15 000 Brytyjczyków, 7 750 Nowozelandczyków, 6 500 Australijczyków i 10 200 Greków, pod dowództwem nowozelandzkiego generała majora Bernarda Freyberga. Obrona została podzielona na trzy sektory wokół głównych lotnisk Maleme, Heraklion i Rethymno, przy czym alianci borykali się z niedoborem ciężkiego uzbrojenia i ograniczonym wsparciem lotniczym.

Niemieckimi siłami dowodził generał major Kurt Student i obejmowały one oddziały spadochronowe Fallschirmjäger, wspierane przez piechotę 5. i 6. Dywizji Górskiej, które miały być również desantowane drogą morską. Plan operacji polegał na szybkim zajęciu lotnisk, zwłaszcza Maleme, aby umożliwić sprowadzenie dalszych posiłków i cięższego uzbrojenia. Niemieckie lotnictwo miało zapewnić przewagę w powietrzu i wspierać desant.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 20 maja 1941 roku masowym zrzutem niemieckich spadochroniarzy w różnych miejscach Krety. Spadochroniarze napotkali silny opór alianckich oddziałów, zwłaszcza nowozelandzkich, i ponieśli ciężkie straty, gdy lądowali bezpośrednio wśród obrońców. Niemieckie oddziały miały trudności z zabezpieczeniem lotnisk dla lądowania drugiej fali desantu i ciężkiego uzbrojenia.

Niemieckie dowództwo rozważało przerwanie operacji, ale generał Student nalegał na jej kontynuację ze względu na ryzyko utraty już zrzuconych żołnierzy. Po niemal całodziennych walkach Niemcom udało się zająć część lotniska Maleme, co umożliwiło lądowanie kolejnych posiłków i ciężkiego sprzętu. To zmieniło przebieg bitwy na korzyść Niemców.

Następnie Niemcy posuwali się naprzód, a siły alianckie wycofały się na południowe wybrzeże, skąd w dniach 28 maja – 1 czerwca ewakuowano około 16 500 żołnierzy Royal Navy mimo niemieckiej przewagi w powietrzu. Ewakuacja jednak kosztowała Royal Navy znaczne straty w okrętach i ludziach.

Dowództwo alianckie popełniło błąd w rozmieszczeniu sił, co uniemożliwiło skoncentrowane kontrataki na miejsca desantu. Nowozelandzki dowódca Freyberg zlekceważył zagrożenie ze strony spadochroniarzy i przygotowywał się raczej na desant morski, co doprowadziło do opóźnionej reakcji na niemiecki atak.

Straty

Dokładne liczby strat nie są wiarygodnie udokumentowane, ale wiadomo, że Royal Navy podczas ewakuacji straciła 3 krążowniki i 6 niszczycieli zatopionych, a kilka innych okrętów zostało poważnie uszkodzonych. Na okręcie Orion zginęło 260 ludzi, a kolejnych 280 zostało rannych. Łącznie zginęło ponad 2 100 marynarzy. Niemieckie oddziały spadochronowe poniosły ciężkie straty, co skłoniło Hitlera do wniosku, że szeroko zakrojone operacje powietrznodesantowe nie są perspektywiczne.

Następstwa i znaczenie

Zajęcie Krety przez Niemców miało istotny wpływ na walki na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, ponieważ alianckie siły morskie zostały wyparte z większości wschodniej części Morza Śródziemnego. Niemiecka kontrola nad wyspą umożliwiła lepsze zabezpieczenie południowego skrzydła Wehrmachtu i dostęp do rumuńskich pól naftowych.

Sukces militarny został jednak okupiony wysokimi stratami, które skłoniły Hitlera do ostrożności przy planowaniu kolejnych dużych operacji powietrznodesantowych, co doprowadziło do ograniczenia użycia oddziałów spadochronowych wyłącznie jako piechoty lądowej. Natomiast alianci zachodni zostali zainspirowani operacją na Krecie i zaczęli rozwijać własne oddziały powietrznodesantowe.

Niemiecka porażka w planowanej operacji Herkules przeciwko Malcie była prawdopodobnie wynikiem doświadczeń z Krety, gdzie okazało się, że takie operacje są bardzo kosztowne i ryzykowne.

Użyty sprzęt

Kluczowe fazy

1. Pierwszy dzień desantu — Niemieccy spadochroniarze zostali zrzuconi wśród silnych obrońców i ponieśli ciężkie straty, nie udało im się zabezpieczyć lotniska.
2. Zajęcie lotniska Maleme — Po niemal całodziennych walkach Niemcy zabezpieczyli część lotniska Maleme, co umożliwiło lądowanie posiłków.
3. Postęp Niemców i wycofanie aliantów — Niemieckie oddziały posuwały się naprzód, alianci wycofali się na południowe wybrzeże w celu ewakuacji.
4. Ewakuacja aliantów — Royal Navy ewakuowała 16 500 żołnierzy mimo niemieckiej przewagi w powietrzu, ale poniosła znaczne straty w okrętach.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa o Kretę była pierwszą znaczącą operacją, w której niemieckie oddziały spadochronowe zostały użyte na dużą skalę.
• Niemieckie oddziały spadochronowe miały problemy z uzbrojeniem po zrzucie, ponieważ broń była zrzucana na osobnych spadochronach i spadochroniarze byli przez krótki czas bez broni palnej.
• Po bitwie o Kretę Hitler ograniczył kolejne duże operacje powietrznodesantowe z powodu wysokich strat.
• Dowództwo alianckie błędnie rozmieściło swoje siły, co uniemożliwiło skuteczną, skoncentrowaną obronę przed desantem.
• Ewakuacja alianckich oddziałów z Krety została przeprowadzona mimo niemieckiej przewagi w powietrzu i kosztowała Royal Navy znaczne straty w okrętach i ludziach.

Najczęstsze pytania

Kiedy rozpoczęła się bitwa o Kretę?

Bitwa rozpoczęła się 20 maja 1941 roku.

Kto dowodził siłami alianckimi na Krecie?

Siłami alianckimi dowodził nowozelandzki generał major Bernard Freyberg.

Jaki był wynik bitwy o Kretę?

Bitwa zakończyła się zwycięstwem Niemców i zajęciem wyspy Kreta.

Jaki wpływ miała bitwa na dalsze użycie oddziałów spadochronowych przez Niemcy?

Wysokie straty skłoniły Hitlera do ograniczenia kolejnych dużych operacji powietrznodesantowych.