Bitwa pod Morgarten
Górale zaatakowali i rozbili austriackich rycerzy. Szczegółowa analiza jest uzupełniana z różnych źródeł.
Tło i przyczyny
Pod koniec XIII wieku Habsburgowie dążyli do kontroli obszaru wokół przełęczy Gotthard, która oferowała najkrótszą drogę do Włoch. Szwajcarskie kantony Uri, Schwyz i Unterwalden, które w 1291 roku formalnie założyły Konfederację Szwajcarską, miały potwierdzoną lokalną autonomię w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego dzięki dokumentom od byłych cesarzy habsburskich.
Napięcie między Habsburgami a konfederacją wzrosło w 1314 roku, kiedy o koronę cesarską ubiegali się Ludwik IV Bawarski i habsburski książę Fryderyk. Konfederacja poparła Ludwika IV, obawiając się, że Habsburgowie mogą anektować ich terytoria. Konflikt osiągnął punkt kulminacyjny po najazdach Szwajcarów ze Schwyzu na opactwo Einsiedeln, które było pod ochroną Habsburgów.
Siły i dowódcy
Armią habsburską dowodził książę Leopold I Austriacki, który miał za zadanie stłumić powstanie konfederacji. Historyczne szacunki liczby żołnierzy habsburskich bardzo się różnią, od 2 000–3 000 według historyka Hansa Delbrücka do 20 000 według kronikarza Johannesa von Winterthur, przy czym większość żołnierzy stanowili dobrze wyszkoleni i wyposażeni rycerze.
Siły szwajcarskie tworzyli mężczyźni z kantonów Schwyz, Uri i Unterwalden, szacunki ich liczby wahają się od 1 500 do 4 000. Były to głównie improwizowane milicje rolników i pasterzy, którzy jednak mieli przewagę znajomości terenu i walczyli za pomocą halabard i innych broni.
Przebieg bitwy
Po dotarciu nad jezioro Ägeri armia habsburska zdecydowała się na bezpośredni marsz przez przełęcz Morgarten w kierunku Sattel. Leopold wysłał mniejsze oddziały na dywersyjne ataki, aby ukryć swoje główne zamiary, ale szwajcarscy sojusznicy zostali ostrzeżeni przez szlachtę z Hünenbergu za pomocą strzał z wiadomością „hütend üch am morgarten” (uważajcie przy Morgarten).
Szwajcarzy szybko przenieśli się do przełęczy między jeziorem Ägeri a Sattel, gdzie przygotowali zasadzkę na wąskiej ścieżce między bagnami a stromym zboczem. Kolumna habsburska, rozciągnięta na około 2 kilometry, została zaatakowana nagle, gdy Szwajcarzy zrzucali kamienie na konie i atakowali halabardami.
Po krótkiej walce w zwarciu armia habsburska została rozbita, wielu żołnierzy zginęło lub utonęło w jeziorze. Według kronikarza Karla von Elggera Szwajcarzy nie oszczędzali atakując wycofujące się oddziały, co spowodowało, że niektórzy piechurzy woleli skoczyć do jeziora niż stawić czoła ich brutalności.
Straty
Straty armii habsburskiej są niepewne i szacunki się różnią; Johannes von Winterthur podaje około 1 500 zabitych, nie licząc tych, którzy utonęli. Straty sił szwajcarskich nie są wiarygodnie udokumentowane.
Następstwa i znaczenie
W ciągu miesiąca po bitwie kantony Schwyz, Uri i Unterwalden odnowiły swoje wspólne zobowiązanie z 1291 roku, co zapoczątkowało okres wzrostu Konfederacji Szwajcarskiej. W marcu 1316 cesarz Ludwik IV potwierdził prawa i przywileje kantonów leśnych.
Leopold I przygotowywał kolejny atak, ale Szwajcarzy przeprowadzili kontrataki na terytoria habsburskie, co doprowadziło do impasu, a w 1318 roku zawarto rozejm, który był kilkakrotnie przedłużany. Do 1323 kantony leśne zawarły sojusze z Bernem i innymi miastami, co doprowadziło do rozszerzenia konfederacji i uzyskania praktycznej autonomii.
Zwycięstwo pod Morgarten stało się symbolem szwajcarskiego patriotyzmu i położyło fundamenty pod przyszłe sukcesy militarne konfederacji, w tym bitwę pod Sempach w 1386 roku.
Kluczowe fazy
- Decyzja o marszu — Leopold I zdecydował się na bezpośredni marsz przez przełęcz Morgarten, mimo że istniały inne możliwe trasy.
- Ostrzeżenie Szwajcarzy — Szwajcarzy zostali ostrzeżeni przez szlachtę z Hünenbergu za pomocą strzał z wiadomością, co pozwoliło im przygotować zasadzkę.
- Zasadzka w przełęczy — Szwajcarzy zaatakowali z góry rozciągniętą kolumnę habsburską, zrzucając kamienie i atakując halabardami.
- Rozbicie armii habsburskiej — Po krótkiej walce armia habsburska została pokonana, wielu żołnierzy zginęło lub utonęło.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Według kronikarza Johannesa von Winterthur armia habsburska liczyła aż 20 000 ludzi, co jest prawdopodobnie zawyżoną liczbą.
- Nazwa Morgarten pierwotnie oznaczała górską pastwisko i znaczy 'wybieg dla świń'.
- Według kronikarza Konrada Justingera Szwajcarzy używali halabard, które wówczas uważano za bardzo skuteczną broń przeciwko opancerzonym rycerzom.
- Na miejscu bitwy stoi kaplica, której istnienie jest udokumentowane już w 1501 roku, a nowoczesny pomnik odsłonięto w 1908 roku.
- Od 1912 roku w rocznicę bitwy odbywają się zawody strzeleckie Morgartenschiessen.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Morgarten?
- Bitwa odbyła się 15 listopada 1315 roku na przełęczy Morgarten nad jeziorem Ägerisee w dzisiejszym kantonie Zug w Szwajcarii.
- Kto walczył w bitwie pod Morgarten?
- Z jednej strony stała armia habsburska dowodzona przez księcia Leopolda I, z drugiej strony szwajcarskie kantony Uri, Schwyz i Unterwalden.
- Jaki był wynik bitwy?
- Bitwa zakończyła się zwycięstwem Konfederacji Szwajcarskiej, która pokonała wojsko habsburskie.
- Jakie bronie używali Szwajcarzy w bitwie?
- Szwajcarzy używali halabard i później także pik, które pozwalały im skutecznie walczyć z opancerzonymi rycerzami.