Bitwa pod Falkirk

Tło i przyczyny

Bitwa pod Falkirkiem rozegrała się w ramach pierwszej wojny o niepodległość Szkocji, która rozpoczęła się po klęsce Szkotów w bitwie pod Dunbar w 1296 roku. Po zwycięstwie Szkotów w bitwie pod Stirling Bridge w 1297 roku William Wallace poprowadził szkocką armię na południe Szkocji, gdzie pustoszyli angielskie tereny. Król Edward I Angielski po zawarciu rozejmu z Francją w 1297 roku przygotował drugą inwazję na Szkocję i zebrał armię, aby stłumić szkocki opór.

Edward I przeniósł centrum rządu do Yorku i zwołał radę wojenną, na której ogłosił szkockich magnatów zdrajcami, ponieważ się nie stawili. Następnie jego armia zebrała się w Roxburgh i wkroczyła do Szkocji, gdzie 22 lipca 1298 roku starła się z armią Wallace'a pod Falkirkiem. Wallace do tej pory unikał bezpośredniej bitwy, ale teraz wybrał pozycję obronną.

Siły i dowódcy

Armia angielska pod dowództwem króla Edwarda I liczyła około 14 000 ludzi, w tym około 2 000 ciężkiej jazdy, 500 najemnych kuszników, 2 000 łuczników oraz piechotę z różnych feudalnych oddziałów. Dowódcy angielskiej jazdy zostali podzieleni na cztery grupy, które miały obejść szkockie pozycje i zaatakować ich lewy bok.

Armia szkocka pod dowództwem Williama Wallace'a składała się głównie z piknierów ułożonych w cztery duże formacje obronne zwane schiltronami, każda licząca około 1 000 ludzi, wspierane przez jazdę i łuczników. Wallace wybrał silną pozycję obronną, która miała wytrzymać atak angielskiej ciężkiej jazdy i jednocześnie chronić łuczników.

Przebieg bitwy

22 lipca 1298 roku angielska jazda ruszyła w kilku grupach, aby obejść bagienny teren i zaatakować szkocki lewy bok. Przednia grupa pod dowództwem księcia hrabiego z Lincoln szybko rozbiła szkocką jazdę.

Szkoccy łucznicy pod dowództwem sir Johna Stewarta próbowali się bronić, ale zostali pokonani przez angielską jazdę. Schiltrony jednak pozostały mocne, a angielska jazda nie zrobiła na zwartej formacji piknierów większego wrażenia, przy czym zabito 111 koni.

Gdy dotarła angielska piechota i łucznicy, zaczęli ostrzeliwać szkockich piknierów strzałami i kuszami, co spowodowało zamieszanie i osłabienie schiltronów. Szkoccy piknierzy, uwięzieni w zwartej formacji, nie mogli manewrować ani się wycofać. Angielska jazda i piechota następnie zaatakowały osłabione schiltrony, które się rozpadły, a armia szkocka została pokonana.

Straty

Dokładne liczby strat nie są wiarygodnie udokumentowane. Wśród poległych szkockich dowódców byli Sir John de Graham i Sir John Stewart, bliscy współpracownicy Williama Wallace'a. Straty armii angielskiej nie są podane w źródłach.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Falkirkiem oznaczała miażdżące zwycięstwo Anglików i osłabienie wojskowej reputacji Williama Wallace'a, który krótko po bitwie zrezygnował z funkcji obrońcy Szkocji. Mimo to Edward I nie zdołał wykorzystać zwycięstwa do ostatecznego pokonania Szkocji, częściowo z powodu taktyki spalonej ziemi stosowanej przez Szkotów.

Armia Edwarda została osłabiona chorobami i głodem, co zmusiło go do wycofania się do Carlisle. Ponadto stracił poparcie niektórych baronów, co uniemożliwiło mu kontynuację kampanii. Bitwa więc nie była decydująca dla ostatecznego wyniku wojny, która trwała dalej kolejnymi starciami, w tym bitwą pod Bannockburn, gdzie Szkoci pod wodzą Roberta Bruce'a odnieśli zwycięstwo.

Kluczowe fazy

1. Pozycja szkockich schiltronów — Wallace ustawił swoich piknierów w cztery duże formacje obronne, które miały zatrzymać angielską jazdę.
2. Atak angielskiej jazdy — Angielska jazda obejrzała bagienny teren i zaatakowała lewy bok Szkotów, rozbiła szkocką jazdę i pokonała łuczników.
3. Przybycie angielskiej piechoty i łuczników — Angielscy łucznicy zaczęli ostrzeliwać szkockie schiltrony, które ze względu na zwartą formację były łatwym celem.
4. Przełamanie schiltronów i klęska Szkotów — Po osłabieniu strzałami i kuszami angielska jazda i piechota zaatakowały rozbite schiltrony, które się rozpadły, a Szkoci zostali pokonani.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• William Wallace krótko po bitwie pod Falkirkiem zrezygnował z funkcji obrońcy Szkocji.
• Szkockie schiltrony były formacjami piknierów ułożonych w cztery duże kwadraty, które miały zatrzymać angielską ciężką jazdę.
• Angielski król Edward I użył przed atakiem jazdy łuczników, aby osłabić szkockie formacje.
• Bitwa pod Falkirkiem nie była tak decydująca jak bitwa pod Dunbar w 1296 roku.
• Falkirk Roll to najstarsza znana angielska lista herbów uczestników bitwy, zawierająca 111 nazwisk i herbów.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Falkirkiem?

Bitwa odbyła się 22 lipca 1298 roku pod Falkirkiem w Szkocji.

Kto dowodził armią szkocką w bitwie pod Falkirkiem?

Armią szkocką dowodził William Wallace.

Jaki był wynik bitwy pod Falkirkiem?

Armia angielska króla Edwarda I pokonała szkockie oddziały dowodzone przez Williama Wallace'a.

Jaką taktykę zastosowała armia szkocka?

Szkoci użyli formacji obronnych zwanych schiltronami, składających się z piknierów ułożonych w cztery kwadraty.