Stalingrad
Bitwa o Stalingrad (1942–1943) przerodziła się w zaciekłe walki uliczne o każdy dom i fabrykę. Sowieci bronili wąskiego pasa miasta nad Wołgą, wiążąc niemieckie siły w niekończącym się wyczerpywaniu. Operacją Uran Armia Czerwona okrążyła słabe rumuńskie i węgierskie skrzydła, zamykając 6. Armię niemiecką w kotle. Jej kapitulacja oznaczała strategiczny przełom całej wojny na wschodzie i obaliła mit o niepokonanej niemieckiej armii.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Stalingradem była częścią niemieckiej letniej ofensywy w 1942 roku, której celem było zdobycie pól naftowych na Kaukazie oraz strategicznie ważnych obszarów na południu Związku Radzieckiego. Początkowo miasto Stalingrad nie było głównym celem, ale Adolf Hitler później ogłosił je kluczowym ze względu na strategiczne położenie nad Wołgą i symboliczne znaczenie związane z imieniem radzieckiego przywódcy Józefa Stalina.
Niemiecka 6. Armia pod dowództwem feldmarszałka Friedricha Paulusa miała za zadanie zdobyć miasto i zablokować lądowe połączenia między Donem a Wołgą. Dowództwo radzieckie, kierowane przez generałów takich jak Gieorgij Żukow i Wasilij Czujkow, starało się utrzymać miasto za wszelką cenę, przerzucając do obrony wszystkie dostępne siły, w tym jednostki z Syberii.
Siły i dowódcy
Po stronie Osi walczyła 6. Armia pod dowództwem Friedricha Paulusa, wspierana przez 4. Armię Pancerną oraz sojusznicze oddziały Rumunów, Węgrów i Włochów. Niemieckie dowództwo było pod silnym wpływem Adolfa Hitlera, który osobiście ingerował w dowodzenie i zakazał odwrotu lub próby przebicia się z okrążenia.
Obronę radziecką stanowiły przede wszystkim jednostki 62. Armii pod dowództwem generała Wasilija Czujkowa, a także Front Południowo-Zachodni i Front Doński z pięcioma armiami piechoty i dwiema pancernymi, które rozpoczęły kontratak operacją Uran. Dowództwo miało na celu okrążenie i zniszczenie niemieckiej 6. Armii w mieście.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się niemieckim atakiem w lipcu 1942 roku, gdy 6. Armia posuwała się w kierunku Stalingradu i przełamała radziecką obronę nad Donem. Po intensywnych nalotach Luftwaffe i ciężkich walkach ulicznych Niemcy opanowali większość miasta, ale radziecka 62. Armia utrzymała wąski pas nad Wołgą.
19 listopada 1942 roku Armia Czerwona rozpoczęła kontratak operacją Uran, podczas której okrążyła niemiecką 6. Armię wraz z częścią 4. Armii Pancernej i oddziałami sojuszniczymi. Hitler zakazał próby przebicia się z okrążenia i polegał na zaopatrzeniu drogą powietrzną, co okazało się niewystarczające.
Erich von Manstein dowodził operacją odblokowującą „Burza Zimowa”, która jednak zatrzymała się 56 km od Stalingradu. W warunkach zimowych i przy braku zaopatrzenia armia niemiecka stopniowo traciła siły.
31 stycznia 1943 roku feldmarszałek Paulus poddał się, kończąc zorganizowany opór 6. Armii, ostatni żołnierze skapitulowali 2 lutego 1943 roku.
Straty
Według dzienników wojennych w okrążeniu znajdowało się około 230 300 niemieckich i sojuszniczych żołnierzy. Radzieckie dane podają, że podczas kapitulacji poddało się od 91 000 do 130 000 ludzi. Całkowite straty niemieckie wyniosły 80 500 zabitych, według rosyjskich historyków nawet 115 000, straty radzieckie to około 400 000 zabitych i 730 000 rannych. Historyk Stephen Walsh podaje, że zabitych, rannych i wziętych do niewoli Niemców i sojuszników było 600 000.
Niemieccy jeńcy byli w tragicznym stanie, wielu z nich zmarło podczas marszu do obozów jenieckich i w samych obozach, do Niemiec wróciło tylko około 6 000 z pierwotnych 90 000 jeńców.
Następstwa i znaczenie
Bitwa pod Stalingradem oznaczała przełom na froncie wschodnim II wojny światowej, gdy Niemcy stracili inicjatywę i zaczęli wycofywać się z rejonu Donu, Kaukazu i Kubania. Zwycięstwo radzieckie miało ogromne znaczenie propagandowe i było świętowane jako pierwsze bezsporne zwycięstwo Armii Czerwonej.
W Związku Radzieckim 62. Armia została przemianowana na 8. Gwardyjską Armię, a zwycięstwo stało się symbolem determinacji i siły narodu radzieckiego. W Niemczech ogłoszono żałobę narodową i podkreślano, że polegli żołnierze poświęcili życie za naród niemiecki.
Bitwa wpłynęła także na kulturę i pamięć, na przykład przemianowanie stacji paryskiego metra na Stalingrad oraz powstanie filmów i dokumentów poświęconych temu wydarzeniu.
Dowódcy
Użyty sprzęt
Kluczowe fazy
- Niemiecki atak i natarcie na Stalingrad — Od lipca do września 1942 roku Niemcy posuwali się w kierunku miasta i rozpoczęli intensywne walki uliczne.
- Radziecka obrona i walki uliczne — Radziecka 62. Armia utrzymywała wąski pas nad Wołgą, walki toczyły się dom po domu.
- Operacja Uran – radziecki kontratak — 19 listopada 1942 roku Armia Czerwona okrążyła niemiecką 6. Armię i sojuszników.
- Operacja odblokowująca Burza Zimowa — Erich von Manstein próbował przebić się przez okrążenie, ale zatrzymał się 56 km od Stalingradu.
- Kapitulacja 6. Armii — 31 stycznia 1943 roku Paulus poddał się, opór zakończył się 2 lutego.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Hitler mianował Friedricha Paulusa feldmarszałkiem tuż przed jego kapitulacją, ponieważ żaden niemiecki feldmarszałek nigdy wcześniej się nie poddał.
- Żołnierze 6. Armii uciekali się do kanibalizmu z powodu braku żywności podczas oblężenia.
- Snajper Wasilij Zajcew miał na swoim koncie podczas bitwy 225 zabitych nazistów.
- Po zwycięstwie Armii Czerwonej na Kremlu rozbrzmiały dzwony na cześć pierwszego bezspornego radzieckiego zwycięstwa w wojnie.
- Stacja paryskiego metra Aubervilliers została w 1946 roku przemianowana na Stalingrad na cześć radzieckiego zwycięstwa.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Stalingradem?
- Bitwa toczyła się jesienią 1942 roku aż do zimy 1943 roku w mieście Stalingrad (dzisiejszy Wołgograd) w Związku Radzieckim.
- Kto dowodził niemiecką 6. Armią podczas bitwy?
- Dowódcą 6. Armii był feldmarszałek Friedrich Paulus.
- Jaki był wynik bitwy pod Stalingradem?
- Armia Czerwona zwyciężyła, okrążając i niszcząc niemiecką 6. Armię.
- Jakie były straty po obu stronach?
- Straty niemieckie wyniosły około 80 500 do 115 000 zabitych, radzieckie około 400 000 zabitych i 730 000 rannych.