Oblężenie Wiednia

Tło i przyczyny

Zdobycie Wiednia było długoterminowym strategicznym celem Imperium Osmańskiego ze względu na kontrolę nad Dunajem i szlakami handlowymi do Niemiec oraz wschodniego Morza Śródziemnego. Imperium Osmańskie pod wodzą wielkiego wezyra Kary Mustafy Paszy prowadziło szeroko zakrojone przygotowania logistyczne, w tym naprawę dróg i gromadzenie amunicji oraz broni. W 1679 roku w Wiedniu szalała dżuma, a miasto nie było zagrożone od 1566 roku, kiedy to poprzednie oblężenie zostało przerwane.

Politycznie Imperium Osmańskie wspierało węgierskich powstańców pod wodzą Imre Thökölyego, którzy walczyli przeciwko Habsburgom i zostali uznani za królów Górnych Węgier. W 1682 roku wypowiedziano wojnę i armia osmańska zaczęła przemieszczać się w kierunku Wiednia. W międzyczasie Habsburgowie i ich sojusznicy, w tym Polska, przygotowywali obronę i zawarli sojusz mający zapewnić pomoc wojskową w przypadku ataku tureckiego.

Siły i dowódcy

Oblężeniem armii osmańskiej dowodził wielki wezyr Kara Mustafa Pasza, który dysponował około 150 000 żołnierzy, w tym oddziałami Chanatu Krymskiego, Księstwa Górnowęgierskiego, Mołdawii, Siedmiogrodu i Wołoszczyzny. Obrony Wiednia dowodził generał Ernst Rüdiger von Starhemberg z około 15 000 żołnierzy. Zjednoczona armia odsieczy liczyła około 70 000 żołnierzy, w tym oddziały cesarskie, Rzeszy, saskie, bawarskie i polsko-litewskie pod dowództwem króla Polski Jana III Sobieskiego. Polska kawaleria, zwłaszcza ciężka jazda zwana husarią, odegrała kluczową rolę w bitwie. Celem Osmanów było szybkie zdobycie Wiednia przed nadejściem wojsk sojuszniczych, podczas gdy sojusznicy dążyli do uratowania miasta i pokonania oblegających Turków.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 12 września 1683 roku wcześnie rano od ataku tureckiego, który został odparty przez wojska sojusznicze. Wojska cesarskie pod dowództwem Karola V Lotaryńskiego posuwały się na lewym skrzydle i zajęły ważne tureckie pozycje, takie jak Nussdorf i Heiligenstadt. Oddziały polskie przedzierały się przez lasy na południe i dotarły na pole bitwy po południu, gdzie oczyściły winnice z janczarów i przygotowały teren do ataku husarii.

Po godzinie 15 sojusznicy ponownie zaatakowali tureckie pozycje i do godziny 17 zbliżyli się do centralnej tureckiej obrony zwanej Türkenschanze. Król Polski Jan III Sobieski wysłał zwiadowców, którzy potwierdzili możliwość przejazdu kawalerii bez przeszkód. O godzinie 18 Sobieski wydał rozkaz do decydującego ataku, podczas którego 14 000 polskich kawalerzystów i 4 000 niemieckich jeźdźców zaatakowało turecką jazdę.

Oddziały tureckie, w tym Tatarzy i sipahi, zaczęły się wycofywać, a polska kawaleria wdarła się do głównego obozu tureckiego, skąd uciekł dowódca Kara Mustafa. W tym momencie załoga Wiednia wykonała wypad, a Turcy rzucili się do ucieczki. Bitwa zakończyła się zwycięstwem sojuszników, którzy pojmali wielu Turków i zdobyli znaczne łupy.

Straty

Armia osmańska poniosła znaczne straty; według tureckich źródeł i szacunków do 10 września zginęło około 48 544 żołnierzy, w tym janczarów, sipahów, inżynierów i innych. Dalsze straty były spowodowane dezercjami i chorobami. Straty wojsk sojuszniczych nie są wiarygodnie udokumentowane, szacunki się różnią i nie są dokładnie znane.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Wiedniem była przełomowym momentem w wojnach osmańsko-habsburskich, które trwały ponad 300 lat. Po tej klęsce Imperium Osmańskie już nigdy nie zagroziło Wiedniowi i stopniowo utraciło większość swoich terytoriów na Węgrzech na rzecz Monarchii Habsburskiej. Zwycięstwo to zapoczątkowało również okres wzrostu potęgi Habsburgów jako dominującej siły w Europie Środkowej.

Jan III Sobieski stał się bohaterem wojennym, a jego rola w bitwie została doceniona nawet przez samych Turków, którzy nazywali go Lwem Lechistanu. Kara Mustafa został na rozkaz sułtana stracony za niepowodzenie. Bitwa wzmocniła także współpracę wojskową między Świętym Cesarstwem Rzymskim a Rzecząpospolitą Obojga Narodów i miała długofalowy wpływ na geopolityczny układ Europy.

Kluczowe fazy

1. Początek bitwy i atak turecki — Poranny atak Turków na pozycje sojusznicze, który został odparty, po czym nastąpił kontratak wojsk cesarskich.
2. Przybycie oddziałów polskich — Polskie oddziały dotarły po południu, oczyściły winnice i przygotowały teren do ataku husarii.
3. Decydujący atak husarii — O godzinie 18 Jan III Sobieski poprowadził wielką szarżę 14 000 polskich i 4 000 niemieckich kawalerzystów przeciwko tureckiej jeździe.
4. Odwót Turków i wypad załogi wiedeńskiej — Po przełamaniu linii tureckich Turcy rzucili się do ucieczki, a załoga Wiednia wykonała wypad z miasta.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Eugeniusz Sabaudzki zdobył swoje pierwsze doświadczenie wojenne w bitwie pod Wiedniem.
• Legenda głosi, że wiedeński piekarz po zwycięstwie zaczął wypiekać rogaliki w kształcie półksiężyca, symbolu islamu.
• Po bitwie Turcy pozostawili na polu worki z paloną kawą, co przyczyniło się do rozwoju wiedeńskiej kawy.
• Sasi zdobyli zapasy kawy w tureckim obozie, co przyczyniło się do otwarcia pierwszych kawiarni w Dreźnie i Lipsku.
• W 2026 roku przygotowano pomnik Jana III Sobieskiego na Kahlenbergu, którego instalacja wywołała polityczne kontrowersje.

Najczęstsze pytania

Kiedy odbyła się bitwa pod Wiedniem?

Bitwa odbyła się 12 września 1683 roku.

Kto dowodził wojskami sojuszniczymi?

Wojskami sojuszniczymi dowodził król Polski Jan III Sobieski.

Jakie było znaczenie bitwy pod Wiedniem?

Bitwa była przełomem w wojnach osmańsko-habsburskich i powstrzymała ekspansję turecką w Europie Środkowej.

Które oddziały odegrały kluczową rolę w bitwie?

Kluczową rolę odegrała polska ciężka jazda, tzw. husaria.