Kuša
Mechaniczna broń strzelecka wystrzeliwująca bełty, której opanowanie wymagało mniej treningu niż łuk, ale miała dużą przebijalność.
Opis
Kuś, znana również jako samostříl lub po łacinie Arma diaboli, to broń palna wykorzystująca zasadę łuku, lecz z dużo mocniejszym i krótszym korpusem, często z drewna dębowego, oraz mocniejszą plecioną cięciwą. Korpus kuszy przypomina kolbę karabinu i bywa uzupełniony toczeniem stożkowym oraz czasem ozdobami z kości lub kości słoniowej. Mechanizm spustowy jest żelazny i może być wyposażony w korbę lub podnośnik, co pozwala napinać cięciwę z większą siłą niż w klasycznym łuku, także przy pomocy dźwigni i kołowrotów.
Kuś umożliwia strzelcowi napięcie cięciwy bez konieczności użycia całej siły własnych mięśni, co zwiększa skuteczność strzału. Wadą jest jednak większy rozmiar, waga i bardziej skomplikowane, czasochłonne przeładowanie w porównaniu z łukiem. Konstrukcja kuszy była na tyle istotna, że opisała ją w swoim dziele bizantyjska księżniczka Anna Komnena, która widziała ją u wojowników pierwszej wyprawy krzyżowej.
Dane techniczne
| Pochodzenie | starożytne Chiny, rozpowszechnienie w średniowiecznej Europie |
|---|---|
| Okres | starożytność i średniowiecze |
| Amunicja | bełty (strzały do kuszy) |
| Zaleta | wysoka przebijalność, małe wymagania treningowe |
Służba i użycie bojowe
Pierwsze wzmianki o kuszy pochodzą z Chin, gdzie była używana już w V wieku p.n.e., a najstarsze znalezisko archeologiczne datuje się na IV wiek p.n.e. Masowo stosowano ją około 200 p.n.e. Ważnym ulepszeniem była chińska kusza powtarzalna, która pozwalała wystrzelić do 20 strzał w 15 sekund i była wykorzystywana m.in. w obronie Wielkiego Muru Chińskiego. Niezależnie od Chin kusza powstała także w greckich miastach-państwach w V wieku p.n.e., gdzie używano jej głównie podczas oblężeń.
W Europie kusza stała się kluczową bronią w wojnach średniowiecznych, ponieważ potrafiła na dystans unieszkodliwić nawet ciężko opancerzonych rycerzy. Szkolenie strzelca z kuszy było prostsze i tańsze niż z łuku, jednak strzelanie było wolniejsze (1–2 strzały na minutę). Kusza była w niektórych okresach zakazywana przez Kościół do walki między chrześcijanami, ale powszechnie używano jej także w tych konfliktach. Z nadejściem broni palnej w XV wieku jej znaczenie stopniowo malało, lecz w łowiectwie i strzelectwie sportowym utrzymała się aż do XVIII wieku, a w niektórych rejonach nawet dłużej.
Warianty
Ciekawostki
- Kusza była w średniowieczu jedyną bronią zdolną na dystans unieszkodliwić rycerza w kolczudze.
- Chińska kusza powtarzalna pozwalała wystrzelić do 20 strzał w 15 sekund.
- Na II soborze laterańskim w 1139 roku kusza została zakazana przez Kościół do walki między chrześcijanami i uznana za broń diabelską (Arma diaboli).
- Kusza była oryginalną bronią przede wszystkim w zachodniej i środkowej Europie, podczas gdy Arabowie i Bizantyjczycy jej nie znali.
- Dzięki nowym materiałom kusza przeżywa renesans od drugiej połowy XX wieku i jest wykorzystywana także przez niektóre jednostki specjalne.
Najczęstsze pytania
- Gdzie i kiedy po raz pierwszy użyto kuszy?
- Pierwsze wzmianki o kuszy pochodzą z Chin z V wieku p.n.e., najstarsze znalezisko archeologiczne jest z IV wieku p.n.e.
- Jakie są główne zalety kuszy w porównaniu z łukiem?
- Kusza pozwala napinać cięciwę z większą siłą bez konieczności użycia własnych mięśni, a szkolenie strzelca jest prostsze i tańsze.
- Dlaczego kusza była w średniowieczu zakazywana przez Kościół?
- Kościół na II soborze laterańskim w 1139 roku uznał ją za broń diabelską, ponieważ powodowała pewną śmierć i była zbyt skuteczna przeciwko chrześcijanom.
- Czy kusza jest używana także dzisiaj?
- Tak, obecnie jest wykorzystywana jako broń sportowa, w niektórych krajach także do polowań, a pojawia się w wyposażeniu jednostek specjalnych.