Bitwa pod Gazalą

Tło i przyczyny

Po operacji Crusader pod koniec 1941 brytyjska 8. armia uwolniła Tobruk i wypchnęła siły Osi z Cyrenajki aż do El Agheila. Jednak postęp o 800 km przeciążył linie zaopatrzeniowe aliantów. W styczniu 1942 doszło do redukcji sił obronnych na froncie z powodu przygotowań do dalszego natarcia na zachód przeciwko Trypolitanii. Utrata sił K na Malcie oraz przybycie niemieckiego lotnictwa Fliegerkorps II na Sycylię umożliwiły Osi zwiększenie dostaw zaopatrzenia do Libii.

Alianci zlekceważyli siłę i znaczenie Osi, szacując jej liczebność na 35 000 żołnierzy, podczas gdy rzeczywista liczba wynosiła około 80 000. Tymczasem Oś otrzymywała posiłki i zaopatrzenie, co pozwoliło Rommelowi rozpocząć ofensywę. Alianci oczekiwali, że będą gotowi do ataku w lutym i nie wierzyli, że Oś będzie zdolna do kontrataku. Gazala była kluczową linią obrony na zachód od Tobruku, gdzie siły alianckie rozmieściły się w obronnych „pudełkach” za polami minowymi.

Siły i dowódcy

Oś, dowodzona przez generała Erwina Rommla, dysponowała około 90 000 żołnierzy, 560 czołgami i 542 samolotami. Plan obejmował obejście południowego skrzydła linii alianckiej w Gazali (Operacja Venezia) w celu okrążenia i zniszczenia brytyjskich jednostek. Na lewym skrzydle włoska 132. dywizja pancerna Ariete miała zneutralizować twierdzę Bir Hakeim, podczas gdy niemieckie 21. i 15. dywizje pancerne miały posuwać się na północ za obroną aliantów.

Alianci mieli około 110 000 żołnierzy, 843 czołgi i 604 samoloty, w tym nowe amerykańskie czołgi M3 Grant oraz 6-funtowe działa przeciwpancerne. Brytyjska 8. armia była pod dowództwem generała Claua Auchinlecka i obejmowała jednostki Wspólnoty Brytyjskiej, Hindusów oraz Wolnych Francuzów. Ich obrona opierała się na serii obronnych „pudełek” za polami minowymi, a mobilne dywizje pancerne były trzymane w rezerwie do kontrataków.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 26 maja 1942, gdy Oś rozpoczęła ofensywę fałszywym atakiem na północy oraz głównym obejściem południowym skrzydłem wokół pól minowych i twierdzy Bir Hakeim. Oś posuwała się na południe wokół Bir Hakeim, gdzie Wolni Francuzi stawili niespodziewany opór, co wydłużyło i uczyniło podatnymi na ataki linie zaopatrzeniowe Osi.

W pierwszych dniach doszło do ciężkich starć pancernych, na przykład włoska dywizja Ariete zniszczyła 3. indyjską brygadę zmotoryzowaną, podczas gdy 15. i 21. dywizje pancerne walczyły z brytyjskimi jednostkami pancernymi. Oś ostatecznie osiedliła się w tzw. Cauldronie, pozycji obronnej za polami minowymi, skąd odpierała brytyjskie kontrataki.

Bir Hakeim było oblegane przez Wolnych Francuzów, którzy wytrwali około dziesięć dni, zanim 10 czerwca twierdza została zdobyta przez Oś. Brytyjczycy przeprowadzili kilka źle skoordynowanych kontrataków, które zostały odparte i spowodowały znaczne straty czołgów. 21 czerwca Oś po dwudniowych walkach zdobyła Tobruk, co oznaczało decydujące zwycięstwo i pozwoliło Rommelowi kontynuować natarcie w kierunku Egiptu.

Straty

Dokładne liczby strat nie są wiarygodnie udokumentowane. Straty alianckie obejmowały tysiące zabitych, rannych i jeńców, w tym około 3 000 jeńców w bitwie pod Sidi Muftah oraz około 500 jeńców Wolnych Francuzów w Bir Hakeim. Brytyjskie straty pancerne były znaczne, na przykład 22. brygada pancerna straciła 60 z 156 czołgów podczas jednego kontrataku. Straty Osi nie są dokładnie znane, ale były mniejsze niż alianckie.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Gazalą była największym sukcesem sił niemieckich i włoskich w Afryce Północnej oraz największym zwycięstwem Erwina Rommla w jego karierze, po którym został awansowany na feldmarszałka. Po zdobyciu Tobruku brytyjska 8. armia wycofała się aż do Aleksandrii, gdzie udało się zatrzymać postęp Osi pod El Alamein pod koniec lipca.

Skutkiem bitwy było również odłożenie planowanej inwazji Osi na Maltę (Operacja Herkules), co pozwoliło Brytyjczykom ponownie wykorzystać Maltę jako bazę do ataków na konwoje zaopatrzeniowe do Libii, utrudniając sytuację zaopatrzeniową Osi w dalszych walkach. Bitwa pod Gazalą miała więc istotny wpływ na przebieg kampanii w Afryce Północnej oraz na sytuację strategiczną w rejonie Morza Śródziemnego.

Kluczowe fazy

1. Rozpoczęcie ofensywy (26 maja) — Rommel rozpoczął atak fałszywym manewrem na północy oraz głównym obejściem południowym skrzydłem wokół Bir Hakeim.
2. Oblężenie Bir Hakeim — Wolni Francuzi wytrwali około dziesięć dni, zanim twierdza została zdobyta przez Oś.
3. Utworzenie pozycji Cauldron — Oś wycofała się do pozycji obronnej za polami minowymi, skąd odpierała brytyjskie kontrataki.
4. Zdobycie Tobruku (21 czerwca) — Po dwudniowych walkach Oś zdobyła strategiczny port Tobruk.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Rommel osobiście dowodził atakiem na brytyjskie pozycje pod Sidi Muftah.
• Dowódca 7. dywizji pancernej Frank Messervy został pojmany po tym, jak udawał, że jest batmanem.
• Wolni Francuzi w Bir Hakeim uniknęli okrążenia, a około 2 700 żołnierzy wycofało się przez pustynię do linii alianckich.
• Bitwa pod Gazalą była największym zwycięstwem Rommla w jego karierze wojskowej.
• Po bitwie odłożono planowaną inwazję Osi na Maltę (Operacja Herkules).

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Gazalą?

Bitwa trwała od 26 maja do 21 czerwca 1942 roku w okolicach wsi Gazala w Libii.

Kto dowodził siłami niemieckimi i włoskimi w bitwie?

Dowódcą Osi był generał Erwin Rommel, dowódca Afrikakorpsu.

Jaki był wynik bitwy?

Bitwa zakończyła się miażdżącym zwycięstwem Osi i zdobyciem Tobruku.

Jakie znaczenie miała bitwa dla dalszego przebiegu kampanii w Afryce Północnej?

Bitwa umożliwiła Osi postęp do Egiptu, ale ostatecznie została zatrzymana pod El Alamein.