Oblężenie Tobruku

Tło i przyczyny

W ramach kampanii na pustyni zachodniej podczas II wojny światowej doszło do oblężenia portu Tobruk w Libii. Po klęsce włoskiej 10. Armii w operacji Compass w grudniu 1940 do lutego 1941 oraz kapitulacji włoskiej załogi Tobruku w styczniu 1941, obszar był utrzymywany przez minimalne siły alianckie, ponieważ większość brytyjskich jednostek została przeniesiona do Grecji i na Bliski Wschód.

Adolf Hitler wysłał do Libii niemieckie posiłki pod dowództwem Erwina Rommla, które rozpoczęły ofensywę znaną jako operacja Sonnenblume, wypychając alianckie jednostki z powrotem do granicy egipskiej. Port Tobruk był kluczowym punktem, ponieważ jego utrzymanie oznaczało zachowanie portu zaopatrzeniowego bliżej granicy egipskiej niż Bengazi. Oblężenie rozpoczęło się 10 kwietnia 1941 i trwało ponad siedem miesięcy, podczas których alianci odpierali kilka ataków i prób przełamania oblężenia.

Siły i dowódcy

Obronę Tobruku tworzyły głównie jednostki 9. Dywizji Australijskiej pod dowództwem generała porucznika Lesliego Morsheada, uzupełnione przez brytyjskie, polskie oraz od października 1941 także czechosłowackie jednostki liczące 643 żołnierzy pod dowództwem podpułkownika Karla Klapálka, włączone do polskiej brygady. Oś wystawiła niemieckie i włoskie jednostki, w tym 5. Dywizję Lekką, 15. Dywizję Pancerną i 27. Dywizję Piechoty „Brescia”, pod dowództwem generała Erwina Rommla, z celem uniemożliwienia ucieczki sił alianckich i zdobycia portu.

Alianci planowali aktywną obronę i w listopadzie 1941 rozpoczęli operację Crusader, której celem było przełamanie oblężenia Tobruku i nawiązanie łączności z wewnętrznymi jednostkami w porcie.

Przebieg bitwy

Oblężenie rozpoczęło się 10 kwietnia 1941, kiedy niemieckie i włoskie jednostki otoczyły Tobruk i rozpoczęły blokadę portu. Niemieckie jednostki pancerne próbowały przebić obronę przy drodze El Adem, ale zostały odparte przez jednostki australijskie, które poniosły mniejsze straty i utrzymały pozycje. Atak niemiecki został zatrzymany dzięki połączeniu obrony przeciwpancernej, artylerii i wsparcia lotniczego aliantów.

W trakcie oblężenia jednostki alianckie zmagały się z częstymi wymianami ognia, ostrzałem artyleryjskim i lotniczym przeciwnika, przy czym zaopatrzenie było możliwe tylko drogą morską dzięki brytyjskiej Królewskiej Marynarce Wojennej. Czechosłowacki batalion od października 1941 aktywnie uczestniczył w obronie i patrolowaniu przydzielonego odcinka.

18 listopada 1941 8. Armia Brytyjska rozpoczęła operację Crusader, podczas której 5 grudnia udało się przełamać oblężenie i utworzyć korytarz do Tobruku. Walki zakończyły się 10 grudnia 1941, kiedy oblężona załoga aliantów została skutecznie wzmocniona i zaopatrzona. Po uwolnieniu oblężenia jednostki czechosłowackie pozostały w Tobruku i kontynuowały obronę do kwietnia 1942, kiedy zostały zastąpione przez jednostki południowoafrykańskie.

W czerwcu 1942 Tobruk został zdobyty przez jednostki Osi, ale w listopadzie 1942 8. Armia Brytyjska odzyskała go ponownie.

Straty

W walkach o Tobruk zginęło 14 członków czechosłowackiego batalionu, 26 zostało ciężko rannych, a 55 lekko. Całkowite straty jednostek alianckich i osi podczas oblężenia nie są wiarygodnie potwierdzone.

Następstwa i znaczenie

Utrzymanie Tobruku przez jednostki alianckie przez ponad siedem miesięcy miało strategiczne znaczenie, ponieważ uniemożliwiło Osi zdobycie kluczowego portu bliżej granicy egipskiej, co komplikowało zaopatrzenie i logistykę niemieckich i włoskich jednostek w Afryce Północnej.

Przełamanie oblężenia podczas operacji Crusader w grudniu 1941 oznaczało istotny zwrot w kampanii na pustyni zachodniej, choć Tobruk został w czerwcu 1942 zdobyty przez Oś, co doprowadziło do dalszych walk o kontrolę nad tym obszarem aż do listopada 1942, kiedy został ponownie zdobyty przez Aliantów.

Czechosłowacki batalion w Tobruku stał się symbolem determinacji i przyczynił się do reputacji „Pustynnych Szczurów”, co miało istotny wpływ moralny na obrońców i propagandę aliancką.

Kluczowe fazy

1. Otoczenie Tobruku — 10 kwietnia 1941 niemieckie i włoskie jednostki rozpoczęły otoczenie portu Tobruk.
2. Obrona przy drodze El Adem — 11–14 kwietnia 1941 jednostki alianckie odparły niemieckie ataki pancerne przy El Adem.
3. Przybycie czechosłowackiego batalionu — 21 października 1941 do Tobruku przybył czechosłowacki batalion piechoty, który wzmocnił obronę.
4. Operacja Crusader i przełamanie oblężenia — 18 listopada 1941 rozpoczęta brytyjska ofensywa, która 5 grudnia przełamała oblężenie Tobruku.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Czechosłowacki batalion w Tobruku przyjął prześmiewczą nazwę „Pustynne Szczury”, którą pierwotnie używała niemiecka propaganda.
• Zaopatrzenie obrońców Tobruku było możliwe tylko drogą morską, ponieważ zaopatrzenie lądowe było niemożliwe z powodu oblężenia.
• Oblężenie Tobruku trwało ponad 7 miesięcy, co jest jednym z najdłuższych blokad podczas II wojny światowej.
• Żołnierze czechosłowaccy w marcu 1942 zostali przeszkoleni na artylerzystów przeciwlotniczych i włączeni do brytyjskiej 4. Brygady Przeciwlotniczej.

Najczęstsze pytania

Kiedy rozpoczęło się i zakończyło oblężenie Tobruku?

Oblężenie Tobruku rozpoczęło się 10 kwietnia 1941 i zakończyło 10 grudnia 1941 przełamaniem oblężenia.

Kto uczestniczył w obronie Tobruku?

Obronę tworzyły głównie brytyjskie, australijskie, polskie oraz od października 1941 także czechosłowackie jednostki.

Jakie było znaczenie oblężenia Tobruku?

Utrzymanie Tobruku uniemożliwiło Osi zdobycie strategicznie ważnego portu bliżej granicy egipskiej.

Jakie straty poniósł czechosłowacki batalion w Tobruku?

Zginęło 14 żołnierzy, 26 zostało ciężko rannych, a 55 lekko rannych.