Bitwa pod Gettysburgiem
W dniach 1–3 lipca 1863 roku pod Gettysburgiem rozegrała się największa bitwa wojny secesyjnej. Wojska Unii zajęły silne pozycje obronne na wzgórzach i odparły ataki armii Konfederacji generała Lee. Kulminacją był desperacki frontalny atak trzeciego dnia („atak Picketta”), który został krwawo odparty. Odwrót Lee zakończył jego najazd na Północ, a bitwa stała się strategicznym zwrotem wojny na korzyść Unii.
Tło i przyczyny
Po zwycięstwie Armii Północnej Wirginii w bitwie pod Chancellorsville w maju 1863 roku generał Robert E. Lee rozpoczął drugą inwazję na północ, mając na celu zakłócenie planów Unii i zdobycie zasobów gospodarczych na terytorium stanów północnych. Lee chciał także zagrozić miastom takim jak Harrisburg czy Filadelfia oraz przekonać polityków północy do zakończenia wojny.
Armia Unii pod dowództwem generała Hookera została tuż przed bitwą zastąpiona przez generała Meade'a, który miał za zadanie zgromadzić siły i wybrać odpowiednie miejsce do decydującego starcia. Lee skoncentrował swoje rozproszone oddziały pod Gettysburgiem, strategicznie ważnym węźle kolejowym i skrzyżowaniu dróg, gdzie doszło do przypadkowego spotkania obu armii z powodu zapasów butów dla żołnierzy Konfederacji.
Siły i dowódcy
Armia Północnej Wirginii liczyła około 75 000 żołnierzy podzielonych na trzy korpusy dowodzone przez generałów Longstreeta, Ewella i Hilla, wspieranych przez dywizję kawalerii generała Stuarta. Byli uzbrojeni głównie w karabiny Enfield i Springfield, często w szarych lub butternut mundurach, z niedoborami zaopatrzenia.
Armia Potomaku Unii liczyła ponad 112 000 żołnierzy podzielonych na siedem korpusów i kawalerię pod dowództwem generała Meade'a. Byli uzbrojeni głównie w karabiny Springfield wzór 1861, a strzelcy wyborowi mieli karabiny Sharps. Unia miała lepsze zaopatrzenie, wyposażenie i służbę medyczną. Obie armie dążyły do zdobycia korzystnych pozycji wokół Gettysburga dla decydującej bitwy.
Przebieg bitwy
Pierwszy dzień bitwy (1 lipca) rozpoczął się starciem oddziałów kawalerii generała Buforda z piechotą Konfederacji generała Hetha na wzgórzu McPhersona. Po przybyciu generała Reynoldsa Unia próbowała powstrzymać postęp Południowców, ale po jego śmierci dowództwo przejął generał Howard i wycofał oddziały na pozycje obronne na Cemetery Hill, Cemetery Ridge i Culp's Hill. Ataki Konfederacji były zacięte, ale nie zdołały przełamać obrony Unii.
Drugiego dnia (2 lipca) obie armie przegrupowały się. Lee planował szeroko zakrojone ataki na lewe skrzydło Unii, w tym walki o Little Round Top, Wheatfield i inne strategiczne punkty. Unia utrzymywała pozycje obronne w formacji przypominającej haczyk na ryby. Ataki Konfederacji były krwawe i nieudane, a Unia zdołała utrzymać swoje linie.
Trzeciego dnia (3 lipca) Lee rozpoczął atak Picketta – masowy atak piechoty około 11 500 żołnierzy na środek obrony Unii na Cemetery Ridge po intensywnym przygotowaniu artyleryjskim. Pomimo dużych strat oddziały Konfederacji przebiły się przez obronę, ale zostały wyparte przez rezerwy Unii. Po tej porażce Lee wziął na siebie pełną odpowiedzialność i rozpoczął odwrót 4 lipca za rzekę Potomac.
Straty
Całkowite straty obu stron szacuje się na ponad 50 000 żołnierzy, co czyni bitwę najkrwawszym starciem wojny secesyjnej i do tego czasu także w całej historii wojskowości amerykańskiej. Dokładne liczby nie są wiarygodnie udokumentowane, szacunki wahają się od 23 000 do 28 000 dla Unii i od 23 000 do 25 000 dla Konfederacji.
Następstwa i znaczenie
Bitwa pod Gettysburgiem oznaczała decydujący przełom w wojnie secesyjnej, gdy Unia powstrzymała postęp Konfederacji na północ i zapobiegła jej możliwemu międzynarodowemu uznaniu. Porażka znacznie osłabiła morale armii południowej i zakończyła jej operacje inwazyjne na terytorium północnym.
Na miejscu bitwy później powstał cmentarz wojskowy, gdzie prezydent Abraham Lincoln wygłosił słynne przemówienie gettysburskie, które zredefiniowało sens wojny i podkreśliło zachowanie Unii oraz wolności. Bitwa pozostaje jednym z najważniejszych momentów w historii Stanów Zjednoczonych.
Kluczowe fazy
- Pierwszy dzień – starcie na wzgórzu McPhersona — Przypadkowe spotkanie kawalerii Unii z piechotą Konfederacji, które doprowadziło do stopniowego zaangażowania kolejnych korpusów i wycofania Unii na pozycje obronne.
- Drugi dzień – formacja obronna Unii i ataki Konfederacji — Unia zajęła obronę w formacji przypominającej haczyk na ryby, Konfederacja przeprowadziła kilka nieudanych ataków na lewe i prawe skrzydło.
- Trzeci dzień – atak Picketta — Masowy atak piechoty Konfederacji na środek obrony Unii, który po ciężkich stratach został odparty i oznaczał koniec bitwy.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Gettysburgiem była największym starciem zbrojnym na kontynencie północnoamerykańskim.
- Pierwsze starcie pod Gettysburgiem było częściowo spowodowane próbą zdobycia nowych butów przez żołnierzy Konfederacji ze składu w mieście.
- Generał Meade został mianowany dowódcą Armii Potomaku zaledwie trzy dni przed rozpoczęciem bitwy.
- Atak Picketta obejmował około 11 500 żołnierzy i jest uważany za jeden z najsłynniejszych ataków w historii wojskowości amerykańskiej.
- Po bitwie prezydent Lincoln wygłosił przemówienie gettysburskie podczas otwarcia cmentarza wojskowego.
Najczęstsze pytania
- Kiedy odbyła się bitwa pod Gettysburgiem?
- Bitwa trwała od 1 do 3 lipca 1863 roku.
- Kto dowodził armiami w bitwie pod Gettysburgiem?
- Armią Unii dowodził generał major George Meade, armią Konfederacji generał Robert E. Lee.
- Jaki był wynik bitwy pod Gettysburgiem?
- Unia zwyciężyła i powstrzymała inwazję Konfederacji na północ.
- Dlaczego bitwa pod Gettysburgiem jest ważna?
- Była decydującym przełomem wojny secesyjnej i najkrwawszym starciem w historii Stanów Zjednoczonych do tego czasu.