Bitwa pod Antietam
W roku 1862 armia Unii zatrzymała pod Antietam pierwszą inwazję Lee na Północ. Walki toczyły się w kilku oddzielnych fazach — o pole kukurydzy, zapomnianą drogę i kamienny most — i przyniosły najwyższe jednodniowe straty w historii Ameryki. Lee ostatecznie wycofał swoje wojska na Południe. Choć taktycznie był to raczej remis, strategiczny wynik dał prezydentowi Lincolnowi okazję do ogłoszenia Proklamacji o zniesieniu niewolnictwa.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Antietam była częścią kampanii marylandzkiej podczas wojny secesyjnej. Po zwycięstwie w drugiej bitwie pod Bull Run w sierpniu 1862 roku, konfederacyjna Armia Północnej Wirginii pod dowództwem generała Roberta E. Lee wkroczyła do Marylandu, aby przenieść wojnę na terytorium Unii, zdobyć zaopatrzenie, wsparcie oraz ewentualnie międzynarodowe uznanie dla Konfederacji.
Konfederacja miała nadzieję, że zwycięstwo na ziemi Unii mogłoby przekonać Wielką Brytanię i Francję do uznania jej niepodległości. Unia pod dowództwem generała George'a B. McClellana starała się powstrzymać armię Lee i uniemożliwić jej dalszy marsz na północ. Obie armie starły się pod miastem Sharpsburg w pobliżu potoku Antietam.
Siły i dowódcy
Unijna Armia Potomaku pod dowództwem George'a B. McClellana liczyła według historyka D. Scotta Hartwiga około 72 199 żołnierzy gotowych do walki, z dodatkowymi posiłkami w ciągu dnia. Armia była podzielona na sześć korpusów i składała się zarówno z doświadczonych jednostek, jak i nowo zwerbowanych oraz słabo wyszkolonych pułków.
Konfederacyjna Armia Północnej Wirginii pod dowództwem Roberta E. Lee była podzielona na dwa duże skrzydła piechoty pod dowództwem Jamesa Longstreeta i Thomasa J. "Stonewalla" Jacksona. Całkowita siła armii Lee była szacowana na około 37 600 żołnierzy, przy czym część jednostek była osłabiona chorobami i dezerterami. Obie strony dysponowały artylerią: Unia 293 działa, Konfederacja około 246.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się 17 września 1862 roku o świcie atakiem unijnego I Korpusu pod dowództwem Josepha Hookera na lewe skrzydło Konfederacji, gdzie toczyły się ciężkie walki w rejonie pola kukurydzy Millera oraz wokół Dunker Church. Walki były niezwykle krwawe i obie strony poniosły ciężkie straty.
W ciągu przedpołudnia kontynuowano ataki Unii na środek linii konfederackiej, zwłaszcza w rejonie tzw. Sunken Road, gdzie jednostki federalne zdołały przełamać obronę, lecz sukces ten nie został wykorzystany z powodu złej koordynacji i niezdecydowania dowództwa Unii.
Po południu unijny IX Korpus pod dowództwem Ambrose'a Burnside'a rozpoczął atak na prawe skrzydło Konfederacji, gdzie udało mu się zdobyć kamienny most nad Antietam Creek (później znany jako Burnside Bridge) i posunąć się przeciwko osłabionej konfederackiej obronie. W krytycznym momencie przybyła dywizja A. P. Hilla z Harpers Ferry i przeprowadziła kontratak, który zatrzymał natarcie Unii i ustabilizował linię Konfederacji.
W nocy obie armie konsolidowały swoje pozycje. Mimo przewagi liczebnej Unii, McClellan zaangażował do walki mniej niż trzy czwarte swojej armii, co pozwoliło Lee utrzymać pozycje i następnie wycofać swoją armię przez Potomak.
Straty
Bitwa pod Antietam jest uznawana za najkrwawszy dzień w historii Stanów Zjednoczonych. Całkowite straty obu stron wyniosły 22 726 zabitych, rannych lub zaginionych. Według szacunków Unia poniosła 12 401 strat, a Konfederacja 10 316. Dokładny podział na poległych, rannych i jeńców nie jest szczegółowo podany w źródle.
Następstwa i znaczenie
Bitwa pod Antietam oznaczała strategiczne zwycięstwo Unii, ponieważ Lee został zmuszony do zakończenia inwazji na Maryland i wycofania swojej armii na południe przez rzekę Potomak. Mimo że Unia poniosła większe straty i nie zdołała zniszczyć armii Lee, udało się jej powstrzymać konfederacki marsz na północ.
Wynik bitwy miał kluczowe konsekwencje polityczne: prezydent Abraham Lincoln uzyskał wystarczającą pewność, by wydać Proklamację Emancypacji, która zmieniła charakter wojny i zniechęciła Wielką Brytanię oraz Francję do uznania Konfederacji. Bitwa stanowiła więc ważny punkt zwrotny na korzyść Unii zarówno militarnie, jak i politycznie.
Dowódcy
Kluczowe fazy
- Poranny atak na lewe skrzydło Konfederacji — Bitwa rozpoczęła się atakiem unijnego I Korpusu na lewe skrzydło Konfederacji w rejonie pola kukurydzy Millera i Dunker Church.
- Walka o Sunken Road — Jednostki Unii przełamały środek linii konfederackiej w rejonie Sunken Road, ale sukces nie został wykorzystany z powodu złej koordynacji.
- Popołudniowy atak na Burnside Bridge — IX Korpus Unii zdobył kamienny most nad Antietam Creek i posunął się przeciwko prawemu skrzydłu Konfederacji.
- Kontratak A. P. Hilla — W krytycznym momencie przybyła dywizja A. P. Hilla i przeprowadziła udany kontratak, który zatrzymał natarcie Unii.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Antietam to najkrwawsza jednodniowa bitwa w historii Stanów Zjednoczonych.
- Żołnierze Unii odnaleźli zagubione rozkazy Konfederacji (Special Order 191), co mogło znacząco wpłynąć na przebieg bitwy.
- Prezydent Lincoln po bitwie odwołał generała McClellana z powodu jego ostrożności i niewykorzystania zwycięstwa.
- Wynik bitwy umożliwił Lincolnowi wydanie Proklamacji Emancypacji.
- Konfederacja liczyła, że zwycięstwo na terytorium Unii doprowadzi do uznania jej niepodległości przez europejskie mocarstwa, co jednak nie nastąpiło.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Antietam?
- Bitwa miała miejsce 17 września 1862 roku pod Sharpsburgiem w Marylandzie, w pobliżu potoku Antietam.
- Kto dowodził armiami w bitwie pod Antietam?
- Armią Unii dowodził George B. McClellan, armią Konfederacji Robert E. Lee.
- Jakie były straty obu stron w bitwie pod Antietam?
- Całkowite straty wyniosły 22 726 ludzi, Unia straciła około 12 401, a Konfederacja 10 316 żołnierzy (szacunek).
- Jakie było znaczenie bitwy pod Antietam?
- Bitwa zatrzymała konfederacką inwazję na Maryland i umożliwiła Lincolnowi wydanie Proklamacji Emancypacji.