Bitwa pod Hampton Roads

Tło i przyczyny

19 kwietnia 1861 prezydent Abraham Lincoln ogłosił blokadę portów Konfederacji, mającą na celu uniemożliwienie południowcom handlu morskiego z Europą i tym samym osłabienie ich gospodarki. Konfederacja dysponowała słabą flotą i szukała sposobów na przełamanie tej blokady. Po zajęciu stoczni w Gosport, południowcy pozyskali kadłub i maszyny z zatopionego USS Merrimack, które przebudowali na opancerzony okręt CSS Virginia. Tymczasem Unia opracowała własny opancerzony okręt USS Monitor, mający stawić czoła zagrożeniu ze strony Virginii.

Blokada miała również znaczenie dyplomatyczne, ponieważ miała zapobiec uznaniu Konfederacji przez mocarstwa europejskie, zwłaszcza Wielką Brytanię i Francję, które były zależne od bawełny z południa. Sukces blokady miał przyczynić się do osłabienia gospodarczego i politycznego Konfederacji.

Siły i dowódcy

Flotą Konfederacji dowodził Flag Officer Franklin Buchanan, który kierował opancerzonym okrętem CSS Virginia, zbudowanym na bazie USS Merrimack, wspieranym przez kilka innych jednostek z James River Squadron. Po stronie Unii dowodził Flag Officer Louis M. Goldsborough z North Atlantic Blockading Squadron, który jednak był nieobecny podczas bitwy, a dowództwo przejął kapitan John Marston. Unia dysponowała w rejonie pięcioma okrętami, w tym nowo przybyłym opancerzonym USS Monitor, którym dowodził kapitan John L. Worden. Celem Konfederacji było przełamanie blokady unijnej portów w Hampton Roads, podczas gdy Unia dążyła do utrzymania blokady i ochrony swoich okrętów, zwłaszcza USS Minnesota, która ugrzęzła na mieliźnie.

Przebieg bitwy

8 marca 1862 CSS Virginia wypłynęła z Norfolk z zamiarem przełamania blokady unijnej. Najpierw zatopiła USS Cumberland uderzeniem stalowego rogu, przy czym sama prawie doznała uszkodzeń. Następnie podpaliła USS Congress, który wolał osadzić się na brzegu, a później spłonął i eksplodował. Virginia zaatakowała także USS Minnesota, która ugrzęzła na mieliźnie, ale z powodu uszkodzeń i zapadającego zmroku atak został przerwany, a Virginia wycofała się do portu.

Tego samego wieczoru przybył USS Monitor, którego załoga była zmęczona, ale kapitan Worden zdecydował się chronić Minnesotę przed Virginią. 9 marca Virginia ponownie wypłynęła i skoncentrowała się na Minnesocie, ale została powstrzymana przez Monitor. Oba opancerzone okręty starły się w trzygodzinnej walce, podczas której wzajemnie się uszkodziły, lecz żadna ze stron nie zadała decydującego ciosu. Ostatecznie Virginia wycofała się do portu, a Monitor pozostał, by bronić Minnesotę. Blokada pozostała więc nienaruszona.

Straty

Konfederacja straciła 2 ludzi i kilku rannych na CSS Virginia, Unia straciła dwa okręty – USS Cumberland i USS Congress – oraz około 250 ofiar wśród załóg. Trzy unijne okręty ugrzęzły na mieliźnie. Straty są potwierdzone, szacunki nie różnią się zasadniczo.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Hampton Roads miała kluczowe znaczenie dla wojny morskiej i światowej floty, ponieważ była pierwszym starciem opancerzonych okrętów w historii. Po bitwie czołowe potęgi morskie, takie jak Wielka Brytania i Francja, zaprzestały dalszej budowy drewnianych okrętów wojennych i zaczęły koncentrować się na rozwoju jednostek opancerzonych. Bitwa uniemożliwiła przełamanie blokady unijnej, co miało istotny wpływ na ekonomiczne i dyplomatyczne osamotnienie Konfederacji.

Oba okręty, Monitor i Virginia, zostały zniszczone jeszcze w 1862 roku – Virginia została zniszczona przez własną załogę, aby nie wpadła w ręce Unii, a Monitor zatonął na morzu. Bitwa wpłynęła również na konstrukcję okrętów wojennych na całym świecie, zwłaszcza wprowadzenie obrotowych wież i opancerzenia.

Kluczowe fazy

1. 8 marca – atak Virginii na okręty Unii — Virginia zatopiła USS Cumberland i podpaliła USS Congress, następnie zaatakowała Minnesotę, ale z powodu uszkodzeń i zmroku wycofała się.
2. Przybycie USS Monitor — Wieczorem 8 marca przybył USS Monitor, który miał chronić Minnesotę przed Virginią.
3. 9 marca – pojedynek opancerzonych okrętów — Monitor i Virginia starły się w trzygodzinnej walce, która zakończyła się remisem, Virginia wycofała się do portu.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Hampton Roads była pierwszą w historii, w której starły się opancerzone okręty.
• CSS Virginia została przebudowana z zatopionej unijnej fregaty USS Merrimack.
• USS Monitor miał obrotową wieżę, co było nowością w technice morskiej.
• Po bitwie Wielka Brytania i Francja zaprzestały koncentrować się na budowie drewnianych okrętów wojennych.
• Oba okręty, Monitor i Virginia, zostały zniszczone jeszcze w 1862 roku.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Hampton Roads?

Bitwa miała miejsce 8 i 9 marca 1862 w Hampton Roads, ujściu rzek w Wirginii.

Jakie było znaczenie bitwy pod Hampton Roads?

Była to pierwsza bitwa w historii między opancerzonymi okrętami i wpłynęła na rozwój marynarki wojennej na całym świecie.

Jaki był wynik bitwy?

Bitwa zakończyła się remisem, ale blokada unijna pozostała nienaruszona.

Co stało się z okrętami po bitwie?

CSS Virginia została zniszczona przez własną załogę w maju 1862, USS Monitor zatonął w grudniu 1862.