Bitwa pod Leuthen
W roku 1757 Fryderyk Wielki pod Leuthen stanął naprzeciw znacznie liczniejszej armii austriackiej. Wykorzystał falisty teren, aby ukrycie przesunąć główne siły przeciw lewemu skrzydłu Austriaków, podczas gdy słabe oddziały wysunięte na przód udawały atak w innym miejscu. Skoncentrowanym uderzeniem szykowanym „ukośnie” stopniowo zwijał linię austriacką, która nie zdążyła się przeorientować. Pomimo przewagi liczebnej przeciwnika odniósł miażdżące zwycięstwo, które bywa uważane za szczyt jego sztuki dowódczej.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Leuthen była częścią wojny siedmioletniej, która w Europie była zaostrzonym konfliktem między Prusami a Monarchią Habsburgów o kontrolę nad Śląskiem. Rywalizacja Fryderyka II i Marii Teresy sięgała roku 1740, kiedy Fryderyk zajął Śląsk, a następująca po tym wojna o sukcesję austriacką zakończyła się w 1748 roku przyłączeniem Śląska do Prus.
W 1757 roku Prusy dążyły do szybkiego pokonania Austrii, aby zapobiec jej sojuszowi z Francją i Rosją. Po zwycięstwie pod Rossbach w listopadzie 1757 Fryderyk II przeniósł się na Śląsk, gdzie połączył swoje siły z resztkami armii śląskiej i skoncentrował się na odzyskaniu Wrocławia oraz utrzymaniu Śląska pod pruską kontrolą.
Siły i dowódcy
Armią pruską dowodził król Fryderyk II Wielki, który dysponował około 36 000 żołnierzami i 167 działami. Armią austriacką dowodził Karol Aleksander Lotaryński, wspierany przez Leopolda Józefa Dauna, a jej siła wynosiła około 66 000 żołnierzy. Prusacy byli liczebnie słabsi, ale ich armia była doskonale wyszkolona, szybka w manewrowaniu i zdolna do prowadzenia ognia o wysokiej częstotliwości.
Austriackie dowództwo rozwinęło swoje siły na ośmiokilometrowym froncie w dwóch liniach, z ciężarem na prawym skrzydle. Prusacy wykorzystali znajomość terenu i przygotowali manewr pozorowany, który miał zmylić austriackie dowództwo co do kierunku głównego ataku.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się w mglistą pogodę, którą Prusacy wykorzystali do ukrycia swoich ruchów. Fryderyk II pozorował atak na prawe skrzydło Austriaków, podczas gdy główne siły potajemnie przeniósł za pasmo niskich wzgórz na lewe skrzydło przeciwnika.
Gdy Prusacy uderzyli na lewe skrzydło austriackie, Austriacy zostali zaskoczeni i musieli w pośpiechu obracać swoje linie. Pierwsza fala pruskiej piechoty, wspierana artylerią, przełamała obronę i w zaciętej walce zajęła wieś Leuthen. Jednostki austriackie, zwłaszcza żołnierze wirtemberscy i bawarscy, zostały rozproszone.
Austriackie dowództwo próbowało przerzucić posiłki z prawego skrzydła, co jednak jeszcze bardziej wydłużyło i osłabiło ich linię. Pruska kawaleria pod dowództwem Zietena i Driesena w decydującym momencie uderzyła na austriacką kawalerię i piechotę, co doprowadziło do całkowitego załamania obrony austriackiej i odwrotu w kierunku Wrocławia.
Straty
Armia austriacka straciła około 22 000 żołnierzy (3 000 zabitych, 7 000 rannych, 12 000 wziętych do niewoli), podczas gdy straty pruskie wyniosły 6 344 żołnierzy (1 141 zabitych, 5 118 rannych, 85 wziętych do niewoli). Prusacy zdobyli ponadto 51 sztandarów i 116 z 250 austriackich dział.
Następstwa i znaczenie
Pruskie zwycięstwo pod Leuthen oznaczało definitywną utratę inicjatywy austriackiej na Śląsku i umożliwiło Fryderykowi II okrążenie i następnie zdobycie Wrocławia. Bitwa umocniła pruską kontrolę nad Śląskiem i znacząco wzmocniła reputację Fryderyka w europejskich kręgach wojskowych.
Klęska była dla armii austriackiej demoralizująca i doprowadziła do odwołania Karola Lotaryńskiego z dowództwa. Austria po tej porażce nie była w stanie kontynuować wojny bez wsparcia sojuszników, co miało długofalowy wpływ na przebieg wojny siedmioletniej w Europie Środkowej.
Dowódcy
Kluczowe fazy
- Pruski manewr pozorowany — Fryderyk II pozorował atak na prawe skrzydło Austriaków, aby odwrócić uwagę od rzeczywistego kierunku głównego uderzenia.
- Obejście i atak na lewe skrzydło — Główne siły pruskie przemieściły się za wzgórza terenowe i uderzyły na najsłabsze lewe skrzydło armii austriackiej.
- Przełamanie pod Leuthen — Pruska piechota i grenadierzy przełamali obronę austriacką i zajęli wieś Leuthen w zaciętej walce.
- Decydujący atak pruskiej kawalerii — Pruska kawaleria uderzyła na austriacką kawalerię i piechotę, co doprowadziło do całkowitego załamania obrony austriackiej.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Leuthen była ostatnią, którą dowodził Karol Lotaryński jako naczelny dowódca armii austriackiej.
- Prusacy podczas bitwy zdobyli 51 austriackich sztandarów i 116 dział.
- Fryderyk II zastosował podobny manewr oskrzydlający jak w poprzedniej bitwie pod Rossbach.
- Po bitwie pruska armia miała rzekomo spontanicznie zaśpiewać chorał 'Nun danket alle Gott', choć prawdopodobnie jest to legenda.
- Armia austriacka była w bitwie niemal dwukrotnie liczniejsza od pruskiej, mimo to poniosła druzgocącą klęskę.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Leuthen?
- Bitwa miała miejsce 5 grudnia 1757 pod Leuthen (obecnie Lutynia w Polsce), około 10 km na północny zachód od Wrocławia.
- Kto dowodził obiema armiami w bitwie pod Leuthen?
- Armią pruską dowodził Fryderyk II Wielki, armią austriacką Karol Aleksander Lotaryński oraz Leopold Józef Daun.
- Jakie były straty obu stron w bitwie?
- Armia austriacka straciła około 22 000 żołnierzy, armia pruska 6 344 żołnierzy.
- Jakie było znaczenie bitwy pod Leuthen?
- Bitwa umocniła pruską kontrolę nad Śląskiem i oznaczała zasadnicze osłabienie pozycji austriackiej w Europie Środkowej podczas wojny siedmioletniej.