Bitwa warszawska
W sierpniu 1920 roku, podczas wojny polsko-sowieckiej, Armia Czerwona zbliżyła się aż do Warszawy, grożąc upadkiem młodego państwa polskiego. Dowództwo polskie pod wodzą Józefa Piłsudskiego przygotowało ryzykowny kontratak z południa na odsłonięty bok sowieckiego klinu. Podczas gdy obrońcy trzymali przedmieścia Warszawy, polska grupa uderzeniowa przebiła się do tyłów wojsk sowieckich i przecięła ich zaopatrzenie. Armia Czerwona rozpoczęła chaotyczny odwrót, ponosząc ciężkie straty. Wydarzenie to przeszło do historii jako „cud nad Wisłą" i powstrzymało rozprzestrzenianie się sowieckiej rewolucji na zachód.
Tło i przyczyny
Koniec I wojny światowej pozostawił Europę Środkową i Wschodnią w próżni politycznej, gdy imperia Austro-Węgier i Rosji rozpadły się na wiele państw sukcesyjnych bez ustalonych granic. Polska odzyskała niepodległość w listopadzie 1918 roku i dążyła do odbudowy terytoriów utraconych podczas rozbiorów Polski w latach 1772–1795, przy czym generał Józef Piłsudski promował ideę federacji krajów słowiańskich pod polskim przewodnictwem (Międzymorze).
Rosyjscy bolszewicy widzieli w konflikcie z Polską szansę na rozprzestrzenienie światowej rewolucji klasowej w Europie i chcieli przetestować możliwości Armii Czerwonej. Po udanym kontrataku bolszewików latem 1920 roku armia polska znalazła się w krytycznej sytuacji, gdy Armia Czerwona posuwała się w kierunku Warszawy, uznawanej za kluczowy cel dla dalszego szerzenia rewolucji do Berlina i Paryża.
Siły i dowódcy
Armia polska była zorganizowana w trzy fronty, w sumie siedem armii i 32 dywizje, dysponowała 46 000 piechoty, 2 000 kawalerii, 730 karabinami maszynowymi, 192 bateriami artyleryjskimi i kilkoma jednostkami czołgów. Generał Józef Piłsudski dowodził kluczową grupą uderzeniową (Grupa Uderzeniowa) liczącą około 20 000 żołnierzy, której zadaniem było przeprowadzenie kontrataku na słabym punkcie sowieckiego frontu między armią zachodnią a południowo-zachodnią.
Armię Czerwoną stanowiły 24 dywizje w czterech armiach pod dowództwem generała Michaiła Tuchaczewskiego, który planował okrążyć Warszawę, przekraczając Wisłę w pobliżu Włocławka i rozpocząć atak z północnego zachodu. Słabym punktem sowieckiego planu był słabo broniony obszar styku między armią zachodnią a południowo-zachodnią, który Polacy planowali wykorzystać do kontrataku.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się 12 sierpnia 1920 roku sowieckim atakiem na miasto Radzymin, które następnego dnia wpadło w ręce Armii Czerwonej, co zmusiło Piłsudskiego do przyspieszenia planowanego kontrataku. Radzymin kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk, aż 14 sierpnia został ostatecznie zdobyty przez Sowietów, a linia 5. armii polskiej została przełamana. Polakom jednak udało się zniszczyć sowiecką radiostację, co uniemożliwiło komunikację między jednostkami sowieckimi i doprowadziło do dezorganizacji ich działań.
Druga faza bitwy obejmowała polski kontratak, który rozpoczął się 14 sierpnia przekroczeniem rzeki Wkry i zatrzymaniem sowieckiego natarcia na Warszawę i Twierdzę Modlin. Armia Czerwona została wyparta z Radzymina, a morale polskie znacznie wzrosło. Armia południowo-zachodnia Budionnego jednak nie wykonała rozkazów i nie wzięła udziału w bitwie, co znacznie osłabiło siły sowieckie.
W trzeciej fazie, 16 sierpnia, grupa uderzeniowa Piłsudskiego zaatakowała południową część armii sowieckiej, szybko posuwała się naprzód i przecięła linie zaopatrzenia Armii Czerwonej. Tuchaczewski zdał sobie sprawę z grożącej klęski i wydał rozkaz odwrotu, który jednak dotarł do niektórych jednostek z opóźnieniem lub wcale. Front sowiecki rozpadł się, a armia polska rozpoczęła masową ofensywę, która doprowadziła do całkowitego załamania się obrony sowieckiej do końca sierpnia.
Straty
Szacunki strat są różne: według angielskiej Wikipedii Armia Czerwona poniosła około 10 000 zabitych, 500 zaginionych, 30 000 rannych i 66 000 wziętych do niewoli, podczas gdy straty polskie wyniosły około 4 500 zabitych, 10 000 zaginionych i 22 000 rannych. Źródło czeskie podaje jedynie, że Armia Czerwona poniosła druzgocącą klęskę, bez dokładnych liczb. Straty polskie nie są w czeskim źródle dokładnie określone liczbowo.
Następstwa i znaczenie
Bitwa o Warszawę oznaczała decydujący przełom w wojnie polsko-bolszewickiej, gdy Polacy zatrzymali marsz Armii Czerwonej i zniszczyli jej zachodnie zgrupowanie. Po bitwie nastąpiły kolejne klęski bolszewików, zwłaszcza w bitwie nad Niemnem, co doprowadziło do zawarcia rozejmu i podpisania pokoju ryskiego w 1921 roku, który ustalił granice między Polską a Rosją Sowiecką na kolejne 20 lat.
Generał Piłsudski po zwycięstwie wycofał się z polityki, lecz w 1926 roku dokonał zamachu stanu i został faktycznym przywódcą Polski aż do swojej śmierci w 1935 roku. Generał Tuchaczewski zajął się modernizacją Armii Czerwonej, ale w 1937 roku został stracony podczas procesów moskiewskich, co znacznie osłabiło armię sowiecką przed II wojną światową.
Bitwa uważana jest za jedną z najważniejszych w historii, ponieważ powstrzymała rozprzestrzenianie się komunizmu na Europę Zachodnią i zapewniła niepodległość Polski na kolejne dwie dekady.
Kluczowe fazy
- Pierwsza faza — Sowiecki atak rozpoczął się 12 sierpnia zdobyciem Radzymina i przełamaniem polskiej obrony, co zmusiło Polaków do przyspieszenia kontrataku.
- Druga faza — Polski kontratak rozpoczął się 14 sierpnia przekroczeniem rzeki Wkry, zatrzymał sowiecki marsz i wyparł Armię Czerwoną z Radzymina.
- Trzecia faza — 16 sierpnia grupa uderzeniowa Piłsudskiego zaatakowała południową część armii sowieckiej, przecięła linie zaopatrzenia i doprowadziła do rozpadu frontu sowieckiego.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Polacy zniszczyli sowiecką radiostację i na pozostałej częstotliwości nadawali fragmenty Biblii, uniemożliwiając komunikację Armii Czerwonej.
- Wielu zagranicznych dyplomatów opuściło Warszawę podczas walk, z wyjątkiem brytyjskiego ambasadora i nuncjusza apostolskiego arcybiskupa Rattiego.
- Armia południowo-zachodnia generała Budionnego z powodu osobistych sporów i politycznych interesów Stalina nie wzięła udziału w bitwie pod Warszawą.
- Generał Piłsudski zrezygnował ze wszystkich funkcji publicznych, aby móc w pełni skoncentrować się na dowodzeniu bitwą.
- Po bitwie jednostki sowieckie zostały internowane w niemieckich Prusach Wschodnich, skąd później pozwolono im wrócić do Rosji.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa?
- Bitwa o Warszawę toczyła się od 13 do 25 sierpnia 1920 roku w Warszawie i jej okolicach.
- Kto był głównym dowódcą bitwy?
- Armią polską dowodził generał Józef Piłsudski, Armią Czerwoną generał Michaił Tuchaczewski.
- Jaki był wynik bitwy?
- Wojska polskie zwyciężyły i rozgromiły zachodnie zgrupowanie Armii Czerwonej, powstrzymując sowiecki marsz na Europę.
- Jakie było znaczenie bitwy dla Europy?
- Bitwa powstrzymała rozprzestrzenianie się komunizmu na Europę Zachodnią i zapewniła niepodległość Polski na kolejne dwie dekady.