Bitwa Warszawska (1920)

Tło i przyczyny

Koniec I wojny światowej pozostawił Europę Środkową i Wschodnią w próżni władzy, gdy rozpadły się imperia Austro-Węgry i Rosja, a powstawały nowe państwa z nieokreślonymi granicami. Polska odzyskała niepodległość w listopadzie 1918 roku i dążyła do odzyskania terytoriów utraconych podczas rozbiorów w XVIII wieku, przy czym generał Józef Piłsudski promował federację słowiańskich krajów pod polskim przewodnictwem, znaną jako Międzymorze.

Natomiast rosyjscy bolszewicy widzieli w konflikcie z Polską okazję do rozprzestrzenienia światowej rewolucji klasowej w Europie, planowali połączenie z rewolucjami w Niemczech i na Węgrzech oraz chcieli przetestować nowo powstałą Armię Czerwoną w większym konflikcie. Polska i Związek Radziecki były zaangażowane w wojnę polsko-ukraińską, gdzie rywalizowały o terytoria Ukrainy i Białorusi, co eskalowało do wojny polsko-sowieckiej z celem opanowania Warszawy i dalszej Europy.

Siły i dowódcy

Wojsko polskie było zorganizowane w trzy fronty (północny, centralny i południowy) oraz siedem armii z łącznie 32 dywizjami, w tym piechotą, kawalerią, karabinami maszynowymi, artylerią i kilkoma jednostkami czołgów. Główne dowództwo miał generał Józef Piłsudski, który planował obronę Warszawy i kontratak z grupą uderzeniową około 20 000 żołnierzy, mającą uderzyć na słaby punkt sowieckiego frontu między armią zachodnią a południowo-zachodnią.

Armią Czerwoną dowodził generał Michaił Tuchaczewski, który dysponował 24 dywizjami w czterech armiach i planował okrążenie Warszawy przez przekroczenie Wisły w pobliżu Włocławka oraz atak z północnego zachodu. Słabym punktem sowieckiego planu był słabo broniony obszar styku między armiami, gdzie Polacy planowali uderzyć. Dowództwo sowieckie cierpiało na złą koordynację i spory polityczne, na przykład między generałami Budionnym i Tuchaczewskim, oraz osobiste zainteresowanie Stalina Lwowem, co prowadziło do niewykonywania rozkazów.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 12 sierpnia 1920 atakiem Armii Czerwonej na Warszawę przez miasto Radzymin, które padło w ręce sowieckie 13 sierpnia po ciężkich walkach. Polacy musieli przyspieszyć swój plan kontrataku. Sowiecka 4. armia straciła łączność z powodu zniszczenia przez Polaków ich radiostacji i kontynuowała marsz na Toruń zamiast na Warszawę. Wojsko polskie pod dowództwem generała Latinika opierało się bezpośredniemu atakowi na Warszawę.

Druga faza obejmowała polski kontratak 14 sierpnia przez rzekę Wkrę, kiedy polskie jednostki zatrzymały sowiecki postęp i wypchnęły ich z Radzymina, co znacząco poprawiło morale polskich żołnierzy. Sowiecka armia południowo-zachodnia Budionnego jednak nie wykonała rozkazów i zamiast pomóc Tuchaczewskiemu skierowała się na Lwów.

W trzeciej fazie 16 sierpnia grupa uderzeniowa pod Piłsudskim rozpoczęła kontratak na południową część sowieckiego frontu, szybko posuwała się naprzód i przerwała trasy zaopatrzeniowe Armii Czerwonej. Tuchaczewski wydał rozkaz odwrotu, ale z powodu złej komunikacji i chaosu nie został on w pełni wykonany. Polacy kontynuowali ofensywę i do 31 sierpnia sowiecki front całkowicie się załamał.

Straty

Według angielskiej Wikipedii straty sowieckie szacowano na 10 000 zabitych, 500 zaginionych, 30 000 rannych i 66 000 wziętych do niewoli, podczas gdy straty polskie wyniosły około 4 500 zabitych, 10 000 zaginionych i 22 000 rannych. Czeski źródło podaje, że wojsko polskie poniosło ciężkie straty, ale dokładne liczby nie są szczegółowo rozpisane. Straty Armii Czerwonej były druzgocące i doprowadziły do jej rozkładu.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Warszawą oznaczała decydujące zwycięstwo Polski, które zatrzymało postęp Armii Czerwonej i sen bolszewików o rozprzestrzenieniu rewolucji na zachodnią Europę. Po bitwie nastąpiły kolejne porażki Armii Czerwonej, zwłaszcza nad rzeką Niemen, a ostatecznie zawieszenie broni i podpisanie traktatu ryskiego w 1921 roku, który ustalił granice między Polską a Związkiem Radzieckim na kolejne 20 lat.

Józef Piłsudski po wojnie wycofał się z polityki, ale w 1926 roku przeprowadził zamach stanu i stał się faktycznym władcą Polski aż do swojej śmierci w 1935 roku. Generał Tuchaczewski kontynuował modernizację Armii Czerwonej, ale został rozstrzelany w 1937 roku podczas procesów moskiewskich, co znacznie osłabiło armię sowiecką przed II wojną światową.

Kluczowe fazy

1. Pierwsza faza — Armia Czerwona rozpoczęła atak na Warszawę 12 sierpnia, zdobyła Radzymin i przełamała polski front na północy.
2. Druga faza — Polski kontratak rozpoczął się 14 sierpnia przekroczeniem rzeki Wkry, zatrzymał sowiecki postęp i wypchnął ich z Radzymina.
3. Trzecia faza — 16 sierpnia grupa uderzeniowa pod Piłsudskim zaatakowała południową część sowieckiego frontu, przerwała trasy zaopatrzeniowe i wywołała załamanie Armii Czerwonej.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Polacy wykorzystali sowiecką radiostację, nadając na niej fragmenty Biblii, co uniemożliwiło komunikację Armii Czerwonej.
• Wielu zagranicznych dyplomatów opuściło Warszawę podczas walk, z wyjątkiem brytyjskiego ambasadora i nuncjusza apostolskiego arcybiskupa Rattiego.
• Generał Budionny nie wykonał rozkazów i zamiast pomóc pod Warszawą skierował się na Lwów, co znacznie przyczyniło się do sowieckiej porażki.
• Piłsudski zrezygnował ze wszystkich funkcji publicznych, aby móc w pełni skupić się na dowodzeniu podczas bitwy.
• Po bitwie sowieckie jednostki zostały internowane w Niemczech, ale później pozwolono im wrócić do Rosji z uzbrojeniem.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Warszawą?

Bitwa trwała od 13 do 25 sierpnia 1920 roku w Warszawie i jej okolicach.

Kto dowodził siłami polskimi i sowieckimi w bitwie?

Wojskiem polskim dowodził generał Józef Piłsudski, Armią Czerwoną generał Michaił Tuchaczewski.

Jaki był wynik bitwy?

Wojsko polskie zwyciężyło decydująco i zatrzymało postęp Armii Czerwonej na zachód.

Jakie znaczenie miała bitwa dla Europy?

Zatrzymała rozprzestrzenianie komunizmu na zachodnią Europę i zapewniła niepodległość Polski na kolejne 20 lat.