Bitwa pod Mukdenem

Tło i przyczyny

Przez całe XIX stulecie Rosja rozszerzała swoje wpływy na Dalekim Wschodzie, co spotkało się z niezadowoleniem Japończyków w południowej Mandżurii i Korei. W 1898 roku Rosja uzyskała dzierżawę półwyspu Liaodong z portem Port Arthur, co umożliwiło jej kontrolę nad Morzem Żółtym i Zatoką Koreańską. Budowa Kolei Transsyberyjskiej przez południową Mandżurię i Port Arthur wywołała dalsze napięcia.

Wojna rozpoczęła się 8 lutego 1904 japońskim atakiem morskim na rosyjską Flotę Pacyfiku pod Port Arthurem. Po nieudanym oblężeniu Port Arthuru i kilku bitwach lądowych siły japońskie przygotowywały się do decydującego starcia pod Mukdenem, gdzie miały się rozstrzygnąć losy wojny.

Siły i dowódcy

Po stronie rosyjskiej rozmieszczono około 340 000 żołnierzy w trzech armiach: 2. Armia Mandżurska barona von Kaulbarsa na zachodnim skrzydle, 3. Armia Mandżurska barona von Bilderlinga w centrum oraz 1. Armia Mandżurska generała Liniewicza na wschodnim, pagórkowatym skrzydle. Generał Kuropatkin spodziewał się głównego japońskiego ataku na wschodzie i rozmieścił tam dwie trzecie kawalerii, tworząc formację defensywną bez możliwości przeprowadzenia ofensywy.

Japończycy dysponowali około 260 000 żołnierzy podzielonych na pięć armii: 1. Armia generała Kurokiego i 4. Armia generała Noze na wschodnim skrzydle, 2. Armia generała Oki na zachodnim skrzydle, 3. Armia generała Nogi za 2. Armią oraz nowo utworzona 5. Armia generała Kawamury na wschodnim skrzydle. Marszałek Ōyama planował okrążyć Mukden i odciąć Rosjanom drogę odwrotu na północ.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 20 lutego 1905 atakiem japońskiej 5. armii na rosyjskie wschodnie skrzydło. 27 lutego japońska 4. armia zaatakowała zachodnią część frontu, a 3. armia rozpoczęła manewr okrążający na północny zachód od Mukdenu. Do 1 marca wschodnia i środkowa część frontu pozostawały nieruchome, ale 7 marca Rosjanie zaczęli przerzucać jednostki ze wschodu na zachód, co doprowadziło do rozkładu 1. i 3. Armii Mandżurskiej oraz chaosu.

Kuropatkin rozkazał odwrót na północ w kierunku Mukdenu, gdzie Rosjanie zajęli pozycje na brzegu rzeki Hun. Japoński atak trwał przy sprzyjającej pogodzie, rzeka była zamarznięta. Przekroczenie rzeki było trudne z powodu rosyjskiej obrony, ale Japończycy ostatecznie zajęli północny brzeg i zniszczyli lokalną obronę. Najbardziej wysunięte na wschód rosyjskie jednostki zostały odcięte, a Japończycy próbowali okrążyć miasto.

W obliczu groźby okrążenia Kuropatkin 9 marca wydał rozkaz odwrotu, który jednak przerodził się w nieuporządkowaną ucieczkę po przełamaniu przez japońską 4. armię. 10 marca Japończycy zajęli Mukden i rozpoczęli pościg za Rosjanami, który zakończył się 20 km za miastem z powodu wyczerpania zapasów.

Straty

Rosjanie ponieśli prawie 90 000 strat, w tym zabitych, rannych i jeńców, a także utracili dużą ilość sprzętu i amunicji. Japończycy mieli 75 000 strat, co procentowo stanowiło wyższy odsetek ze względu na ich mniejszą liczebność. Japończycy zdobyli w zajętym Mukdenie znaczne ilości broni, dział i zapasów.

Następstwa i znaczenie

Klęska pod Mukdenem oznaczała koniec rosyjskiej dominacji w południowej Mandżurii i znacznie osłabiła morale armii rosyjskiej. Rosjanie wycofali się na północ i zreorganizowali obronę, ale Kuropatkin został ostatecznie odwołany z dowództwa. Japończycy jednak nie byli w stanie kontynuować dalszej ofensywy z powodu wyczerpania zapasów i ograniczeń ekonomicznych.

Zwycięstwo Japonii miało dalekosiężne konsekwencje: zniszczyło obraz Rosji jako światowego mocarstwa, podkopało zaufanie do cara i doprowadziło do niepokojów wewnętrznych, które zakończyły się rewolucją rosyjską. Świat zachodni był zszokowany, że kraj azjatycki zdołał pokonać europejskie mocarstwo, co zmieniło postrzeganie siły militarnej i równowagi sił na świecie.

Kluczowe fazy

1. Atak 5. armii na wschodnim skrzydle — 20 lutego 1905 japońska 5. armia rozpoczęła bitwę atakiem na rosyjskie wschodnie skrzydło.
2. Atak 4. armii i manewr okrążający 3. armii — 27 lutego japońska 4. armia zaatakowała zachodnią część frontu, a 3. armia rozpoczęła okrążenie Mukdenu.
3. Przerzut rosyjskich jednostek i chaos — 7 marca Rosjanie przerzucili jednostki ze wschodu na zachód, co doprowadziło do rozkładu i chaosu.
4. Odwrót i zajęcie Mukdenu — 9 marca Kuropatkin rozkazał odwrót, 10 marca Japończycy zajęli Mukden.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Mukdenem była jedną z największych bitew lądowych przed I wojną światową.
• Japończycy starali się unikać walk w samym mieście, aby zminimalizować ofiary cywilne.
• Podczas bitwy obecni byli zagraniczni obserwatorzy wojskowi, którzy śledzili taktyki przyszłych wojen.
• Po bitwie Kuropatkin poprosił cara o odwołanie z dowództwa z powodu niepowodzenia.
• Zwycięstwo Japonii zakończyło przekonanie o niepokonaności armii europejskich.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Mukdenem?

Bitwa trwała od 20 lutego do 10 marca 1905 roku w okolicach miasta Mukden (obecnie Shenyang) w Mandżurii.

Kto był głównym dowódcą bitwy?

Po stronie Japonii marszałek Iwao Ōyama, po stronie Rosji generał Aleksiej Nikołajewicz Kuropatkin.

Jaki był wynik bitwy pod Mukdenem?

Bitwa zakończyła się decydującym zwycięstwem Japonii, co miało istotny wpływ na zakończenie wojny rosyjsko-japońskiej.

Jakie były przybliżone straty obu stron?

Rosjanie stracili prawie 90 000 żołnierzy, Japończycy około 75 000 żołnierzy.