Bitwa pod Niniwą

Tło i przyczyny

Bitwa pod Niniwą była decydującym starciem ostatniej wojny bizantyjsko-perskiej, która toczyła się w latach 602–628. Konflikt rozpoczął się po obaleniu i zamordowaniu cesarza bizantyjskiego Maurycjusza przez uzurpatora Fokasa, co szachinszach Persji Chosrow II wykorzystał jako pretekst do rozpoczęcia wojny przeciwko Cesarstwu Bizantyjskiemu pod pozorem zemsty za śmierć swojego dobroczyńcy.

W pierwszych latach wojny Persowie odnosili sukcesy i zajęli rozległe tereny Lewantu, Egiptu i Azji Mniejszej. Sytuacja zmieniła się dopiero wraz z objęciem władzy przez cesarza Herakliusza, który rozpoczął serię kontrataków i stopniowo przejął inicjatywę. W 626 roku Persowie wraz z Awarami bezskutecznie próbowali zdobyć Konstantynopol, co stanowiło punkt zwrotny w wojnie i umożliwiło Herakliuszowi przeniesienie działań wojennych na terytorium perskie.

Siły i dowódcy

Armią bizantyjską dowodził cesarz Herakliusz, który wkroczył do Mezopotamii z armią liczącą według angielskiej Wikipedii od 25 000 do 50 000 żołnierzy. Początkowo towarzyszyło mu także 40 000 Göktürkiów, którzy jednak wkrótce zdezerterowali z powodu nietypowych warunków zimowych. Żołnierze Herakliusza byli doświadczeni i zmotywowani, a ponadto potrafili wykorzystać przewagę terenu i element zaskoczenia.

Armią perską dowodził Rhahzadh, który miał do dyspozycji 12 000 ludzi i oczekiwał posiłków w liczbie 3 000, jednak te przybyły zbyt późno. Perskie siły były wyczerpane długą kampanią i miały problemy z zaopatrzeniem, ponieważ Herakliusz działał szybko i korzystał z lokalnych zasobów.

Przebieg bitwy

Herakliusz rozpoczął w połowie września 627 roku zaskakującą zimową inwazję na Mezopotamię Sasanidów. Po przekroczeniu rzeki Wielki Zab 1 grudnia rozbił obóz w pobliżu ruin starożytnej Niniwy. Herakliusz wybrał dogodne pole bitwy na równinie na zachód od Wielkiego Zabu, gdzie mógł wykorzystać przewagę bizantyjskiej piechoty w walce wręcz i ograniczyć przewagę perskich łuczników dzięki gęstej mgle.

Bitwa rozpoczęła się 12 grudnia, gdy Rhahzadh rozstawił swoje siły w trzech ugrupowaniach i zaatakował. Herakliusz udawał odwrót, aby zwabić Persów na otwartą równinę, a następnie skierował swoje oddziały do kontrataku. Po ośmiu godzinach zaciętych walk Persowie wycofali się w pobliskie wzgórza.

Według niektórych bizantyjskich źródeł podczas bitwy doszło do pojedynku między Herakliuszem a Rhahzadem, w którym Herakliusz miał zabić perskiego dowódcę, jednak wiarygodność tej relacji jest kwestionowana. Pewne jest, że Rhahzadh poległ w bitwie, a perskie posiłki przybyły zbyt późno, by wpłynąć na wynik starcia.

Straty

Według angielskiej Wikipedii straty perskie wyniosły 6 000 poległych, podczas gdy straty strony bizantyjskiej nie są podane w źródłach.

Następstwa i znaczenie

Klęska pod Niniwą oznaczała dla państwa Sasanidów katastrofę i doprowadziła do wewnętrznego rozpadu. Armia perska zbuntowała się, obaliła Chosrowa II i osadziła na tronie jego syna Kawada II, który jednak wkrótce zmarł, co pogrążyło państwo w okresie anarchii.

Herakliusz odzyskał wszystkie terytoria utracone podczas wojny, w tym ważne relikwie, a Cesarstwo Bizantyjskie zostało na krótko przywrócone do dawnych granic. Oba państwa były jednak tak wyczerpane wojną, że nie były w stanie stawić czoła narastającej ekspansji muzułmańskiej, która w kolejnych dziesięcioleciach zasadniczo zmieniła sytuację w regionie i oznaczała koniec państwa Sasanidów.

Kluczowe fazy

1. Zimowa inwazja na Mezopotamię — Herakliusz rozpoczął w połowie września 627 roku zaskakującą inwazję na perskie wnętrze kraju.
2. Wybór pola bitwy i przygotowania — Bizantyjczycy zajęli pozycje na równinie na zachód od Wielkiego Zabu, gdzie mogli wykorzystać swoje atuty w walce wręcz.
3. Bitwa pod Niniwą — 12 grudnia 627 roku Rhahzadh zaatakował w trzech ugrupowaniach, Herakliusz udawał odwrót, a następnie przeszedł do kontrataku.
4. Śmierć perskiego dowódcy — W trakcie bitwy poległ perski dowódca Rhahzadh, co doprowadziło do odwrotu sił perskich.

Ciekawostki

• Bitwa pod Niniwą była decydującym starciem ostatniej wojny bizantyjsko-perskiej (602–628).
• Herakliusz miał rzekomo podczas bitwy osobiście zabić perskiego dowódcę Rhahzadha w pojedynku, choć ta relacja jest kwestionowana.
• Po bitwie Bizantyjczycy odzyskali 300 sztandarów, które Persowie zdobyli w poprzednich latach wojny.
• Klęska Persów doprowadziła do obalenia i śmierci szachinszacha Chosrowa II.
• Bitwa pod Niniwą przyczyniła się do osłabienia obu państw i ułatwiła późniejszą ekspansję muzułmańską.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Niniwą?

Bitwa miała miejsce 12 grudnia 627 roku w pobliżu ruin starożytnej Niniwy w Mezopotamii.

Kto zwyciężył w bitwie pod Niniwą?

Zwyciężyło Cesarstwo Bizantyjskie dowodzone przez cesarza Herakliusza.

Jakie były straty obu stron?

Według angielskiej Wikipedii po stronie perskiej poległo 6 000 żołnierzy; straty bizantyjskie nie są udokumentowane.

Jakie było znaczenie bitwy pod Niniwą?

Bitwa oznaczała koniec wojen bizantyjsko-perskich, doprowadziła do upadku Chosrowa II i osłabiła oba państwa na tyle, że nie były w stanie przeciwstawić się ekspansji arabskiej.