Bitwa pod Oudenaarde

Tło i przyczyny

Wojna o sukcesję hiszpańską (1701–1714) wybuchła po śmierci bezdzietnego króla Hiszpanii Karola II, gdy o tron hiszpański ubiegali się przedstawiciele dynastii Habsburgów i Burbonów. Obawy mocarstw angielskich, holenderskich i habsburskich przed możliwym połączeniem korony francuskiej i hiszpańskiej doprowadziły do konfliktu zbrojnego.

Armia francuska pod dowództwem księcia Burgundii i księcia Vendôme przeprowadziła w 1708 roku niespodziewany marsz na zachód i zdobyła twierdze Bruggi i Gandawę, zagrażając pozycjom sojuszniczym. Armia sojusznicza pod dowództwem księcia Marlborough i księcia Eugeniusza Sabaudzkiego połączyła siły i postanowiła bronić kluczowego miasta Oudenaarde, aby zapobiec odcięciu sojuszniczych linii komunikacyjnych z Anglią.

Siły i dowódcy

Armia sojusznicza liczyła około 80 000 żołnierzy i była dowodzona przez księcia Marlborough, księcia Eugeniusza Sabaudzkiego oraz lorda Overkirka. Armia francuska liczyła około 85 000 żołnierzy, a dowództwo dzielili książę Burgundii i książę Vendôme, którzy jednak nie współpracowali ze sobą i często się sprzeciwiali.

Francuzi planowali atak na Flandrię i zajęcie Oudenaarde, aby przerwać sojusznicze linie zaopatrzeniowe. Marlborough prawidłowo odgadł plan Francuzów i przeprowadził szybki marsz swoich oddziałów, aby obronić miasto. Eugeniusz Sabaudzki przejął dowództwo nad częścią wojsk sojuszniczych i wspólnie z Marlboroughem koordynowali obronę i kontratak.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się niespodziewanym starciem podczas przekraczania rzeki Scheldt, gdy sojusznicza kawaleria pod dowództwem Cadogana i duńskiego generała Rantzaua zaatakowała francuski przedni oddział. Francuski generał Biron wahał się z atakiem z powodu niekorzystnego terenu i niewystarczających sił.

Książę Burgundii na własną rękę rozpoczął atak na pozycje sojusznicze pod Eine, podczas gdy lewe skrzydło armii francuskiej pozostało bierne. Książę Vendôme osobiście prowadził atak dwunastu pułków piechoty, co uniemożliwiło mu dowodzenie podczas bitwy. Oddziały sojusznicze pod dowództwem Marlborougha i Eugeniusza Sabaudzkiego utrzymały linię i przygotowały obejście prawego skrzydła francuskiego.

Przybycie oddziałów holenderskich Overkirka umożliwiło przeprowadzenie obejścia, które spowodowało rozpad pozycji francuskich. Mimo że armia francuska wycofała się, noc i uszkodzone mosty pontonowe uniemożliwiły jej całkowite zniszczenie. Pod koniec bitwy doszło do pomyłek i ostrzału przyjacielskiego między skrzydłami sojuszniczymi, który jednak został w porę powstrzymany przez dowódców.

Straty

Armia francuska poniosła około 14 000 do 15 000 strat, w tym około 8 000 wziętych do niewoli, oraz straciła 25 dział. Straty sojusznicze wyniosły około 3 000 żołnierzy. Według niektórych źródeł (Bodart) straty sojusznicze były wyższe, sięgając 6 000, a francuskie 6 000 zabitych lub rannych oraz 8 000 wziętych do niewoli. Dokładne liczby różnią się, ale jasne jest, że Francuzi ponieśli ciężką porażkę.

Następstwa i znaczenie

Zwycięstwo pod Oudenaarde wzmocniło reputację księcia Marlborough i księcia Eugeniusza Sabaudzkiego jako zdolnych dowódców wojskowych i przywróciło strategiczną inicjatywę sojuszników w wojnie o sukcesję hiszpańską. Sojusznicy rozpoczęli oblężenie Lille, najsilniejszej twierdzy w Europie, która poddała się dopiero w grudniu 1708.

Armia francuska została zmuszona do wycofania się z większości Niderlandów Hiszpańskich i utraciła kontrolę nad kluczowymi miastami, takimi jak Bruggi i Gandawa. Bitwa pokazała znaczenie koordynacji dowodzenia i taktycznej elastyczności, podczas gdy błędy francuskie w dowodzeniu i niezdecydowanie doprowadziły do ich klęski.

Ogólnie kampania roku 1708 była uważana za znaczący sukces sojuszników, który znacząco wpłynął na dalszy przebieg wojny.

Kluczowe fazy

1. Przekroczenie rzeki Scheldt i początkowe starcia — Sojusznicza kawaleria zaatakowała francuski przedni oddział, który wahał się z kontratakiem z powodu terenu.
2. Atak prawego skrzydła armii francuskiej — Książę Burgundii rozpoczął atak mimo protestów Vendôme, lewe skrzydło pozostało jednak bierne.
3. Przybycie oddziałów Overkirka i obejście — Oddziały holenderskie przeprowadziły obejście prawego skrzydła francuskiego, co przesądziło o wyniku bitwy.
4. Wycofanie armii francuskiej i nocny chaos — Francuzi wycofali się, ale noc i uszkodzone mosty uniemożliwiły ich całkowite zniszczenie.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa była niezwykła tym, że obie armie starły się praktycznie w marszu, bez wcześniejszego ustawienia się w szyku.
• Książę Vendôme osobiście prowadził atak z pułkami piechoty, co uniemożliwiło mu dowodzenie podczas bitwy.
• Ostrzał przyjacielski między skrzydłami sojuszniczymi pod koniec bitwy został powstrzymany interwencją dowódców Eugeniusza i księcia Orańskiego.
• Noc i uszkodzone mosty pontonowe uratowały armię francuską przed całkowitym zniszczeniem.
• Marlborough po bitwie napisał, że gdyby mieli dwie godziny światła dziennego więcej, mogliby wygrać całą wojnę.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Oudenaarde?

Bitwa odbyła się 11 lipca 1708 roku w pobliżu miasta Oudenaarde w Niderlandach Hiszpańskich.

Kto dowodził armiami sojuszniczą i francuską?

Sojuszników dowodzili książę Marlborough i książę Eugeniusz Sabaudzki, Francuzów książę Burgundii i książę Vendôme.

Jaki był wynik bitwy?

Armia sojusznicza zwyciężyła i zadała armii francuskiej ciężką klęskę.

Jakie były główne przyczyny porażki Francuzów?

Niewystarczająca koordynacja między francuskimi dowódcami, nieużycie rezerw i złe decyzje taktyczne.