Bitwa pod Fontenoy

Tło i przyczyny

Wojna o sukcesję austriacką rozpoczęła się po śmierci cesarza Karola VI w 1740 roku, gdy jego córka Maria Teresa objęła tron, co wywołało spory i wojny o jej dziedzictwo. Francja, wspierająca bawarskiego kandydata, oraz Prusy stanęły przeciwko koalicji Pragmatycznych Sojuszników, w tym Wielkiej Brytanii, Austrii, Hanoweru i Niderlandów.

W 1745 roku Francja była wyczerpana finansowo i szukała decydującego zwycięstwa, które zakończyłoby wojnę. Kluczowym obszarem stały się Austriackie Niderlandy, gdzie marszałek francuski Maurycy Saski rozpoczął oblężenie twierdzy Tournai, co skłoniło sojuszników do próby jej ratowania. Naczelnym dowódcą sojuszników był młody książę Cumberland, podczas gdy Francuzów prowadził doświadczony Maurycy Saski.

Siły i dowódcy

Armia francuska liczyła około 50 000 żołnierzy, w tym elitarne jednostki takie jak gwardia królewska (Maison du Roi), i była dowodzona przez marszałka Maurycego Saskiego, który miał jako doradcę duńskiego najemnika Ulricha Löwendala. Francuzi zajęli silnie ufortyfikowane pozycje wokół wsi Fontenoy, Antoing i Vezon.

Armia sojusznicza, również około 50 000 żołnierzy, obejmowała jednostki Wielkiej Brytanii, Austrii, Hanoweru, Niderlandów i Danii. Naczelnym dowódcą był książę Cumberland, wspierany przez generałów takich jak John Ligonier (piechota), hrabia Lothar Königsegg-Rothenfels (Austria) oraz książę Karol August Waldeck (Niderlandy). Sojusznicy planowali przełamać linie francuskie i uwolnić oblężone Tournai.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 11 maja 1745 wcześnie rano, gdy jednostki sojusznicze zaatakowały francuskie umocnienia ułożone w kształt trójkąta. Ostrzał artyleryjski miał niewielki efekt z powodu odległości i silnej obrony Francuzów. Sojusznicy próbowali przełamać linię, ale napotkali twardy opór i stracili naczelnego dowódcę kawalerii Jamesa Campbella.

Sojusznicy wdarli się do wsi Fontenoy, gdzie toczyły się ciężkie walki, zwłaszcza przy lesie Barry, gdzie starła się elitarna piechota obu stron. Król francuski Ludwik XV był obecny na polu bitwy i osobiście nakazał użycie gwardii królewskiej, która jednak została rozproszona, a jej dowódca poległ.

Po południu Maurycy Saski skoordynował skoncentrowany atak z wsparciem artylerii, który zmusił sojuszników do odwrotu w kierunku miasta Ath. Sojusznicy pozostawili na polu bitwy znaczne ilości broni i stracili 35 dział. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Francuzów.

Straty

Straty były porównywalne po obu stronach, Francuzi stracili około 7 300 żołnierzy, sojusznicy około 7 500. Brytyjczycy mieli ponad 4 000 strat, największy procent strat poniosły jednostki hanowerskie, gdzie zginęła niemal połowa żołnierzy. Niderlandczycy mieli najmniejsze straty i według francuskich świadectw walczyli z mniejszym zaangażowaniem. Wśród poległych byli znaczący dowódcy po obu stronach, na przykład francuski książę Louis de Gramont oraz brytyjski generał porucznik James Campbell.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Fontenoy oznaczała decydujące zwycięstwo Francji, które pozwoliło Francji okupować Austriackie Niderlandy aż do pokoju w Akwizgranie w 1748 roku. Armia sojusznicza wycofała się i straciła twierdzę Tournai, która skapitulowała 20 czerwca 1745, a następnie zdobycie Gandawy w lipcu.

Porażka wywołała spory między sojusznikami, zwłaszcza między Brytyjczykami a Niderlandczykami, i osłabiła pozycje sojusznicze w północno-zachodniej Europie. Książę Cumberland musiał przenieść część swoich sił do Wielkiej Brytanii z powodu powstania Jakobitów, co dodatkowo osłabiło sojuszników. Psychologiczny wpływ zwycięstwa Francji wzmocniła także osobista obecność króla Ludwika XV na polu bitwy.

Kluczowe fazy

1. Zbliżanie się armii i pierwsze starcia — Obie armie zaczęły się zbliżać na początku maja, pierwsze mniejsze starcia miały miejsce 10 maja.
2. Poranny atak sojuszników — 11 maja rano sojusznicy rozpoczęli atak na pozycje francuskie, wdarli się do wsi Fontenoy, ale napotkali silny opór.
3. Starcie elitarnych gwardii — W centrum pola bitwy doszło do starcia francuskiej i brytyjskiej gwardii przy lesie Barry, połączonego z legendarną wymianą wyzwań do strzału.
4. Skoncentrowany francuski kontratak — Po południu Maurycy Saski skoordynował atak, który zmusił sojuszników do odwrotu i zakończył bitwę zwycięstwem Francji.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Król Ludwik XV był obecny na bitwie osobiście, co było wyjątkowe po niemal 400 latach.
• Legenda głosi, że dowódcy gwardii powitali się z szacunkiem, a francuska gwardia oświadczyła, że pierwsza nie strzela.
• Po bitwie ulica we wsi Fontenoy została nazwana na cześć Maurycego Saskiego, a w sąsiedniej wsi Vezon jedna z ulic nosi nazwę Angielska.
• Bitwa stanowi tło historii fikcyjnego awanturnika Fanfan Tulipan, który był kilkakrotnie zekranizowany.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Fontenoy?

Bitwa odbyła się 11 maja 1745 roku we wsi Fontenoy koło Tournai w ówczesnych Austriackich Niderlandach.

Kto dowodził armią francuską w bitwie?

Armią francuską dowodził marszałek Maurycy Saski.

Jaki był wynik bitwy pod Fontenoy?

Bitwa zakończyła się zwycięstwem Francji, która utrzymała swoje pozycje i zmusiła armię sojuszniczą do odwrotu.

Jakie były przybliżone straty po obu stronach?

Francuzi mieli około 7 300 do 8 000 strat, sojusznicy między 7 400 a 12 000, w tym jeńcy.