Bitwa pod Quatre Bras

Tło i przyczyny

Bitwa pod Quatre Bras rozegrała się 16 czerwca 1815 roku jako wstępne starcie przed decydującą Bitwą pod Waterloo, która nastąpiła dwa dni później. Bitwa toczyła się przy strategicznym skrzyżowaniu Quatre Bras pomiędzy częścią anglo-alianckiej armii księcia Wellingtona a lewym skrzydłem francuskiej Armée du Nord pod dowództwem marszałka Michela Neya.

Napoleon Bonaparte stanął wobec dwóch wrogich armii – Wellingtona nadciągającego z zachodu i pruskiej pod dowództwem feldmarszałka Blüchera ze wschodu. Jego strategia polegała na pokonaniu każdej armii osobno, zanim się połączą. Celem było przekroczenie granicy dzisiejszej Belgii, rozdzielenie sił koalicji i najpierw pokonanie Prusów, aby zmusić ich do odwrotu na wschód, a następnie zwrócenie się przeciwko Wellingtonowi i zepchnięcie jego armii w kierunku wybrzeża kanału La Manche.

Siły i dowódcy

Siły francuskie pod dowództwem marszałka Neya liczyły około 18 000 żołnierzy, w tym 2 000 kawalerzystów i 32 działa. Siły alianckie, dowodzone przez księcia Orańskiego, początkowo składały się z około 8 000 piechoty i 16 dział, przy czym stopniowo napływały kolejne oddziały z Niderlandów, Wielkiej Brytanii i Brunszwiku, aż ostatecznie osiągnęły liczbę około 24 000 żołnierzy. Ney miał do dyspozycji III Korpus Kawalerii i inne posiłki, podczas gdy Wellington początkowo nie był pewien, gdzie dokładnie skoncentrować swoje siły z powodu zamieszania i fałszywych doniesień o francuskim obejściu przez Mons.

Dowódcy koalicji starali się uniemożliwić Francuzom opanowanie skrzyżowania Quatre Bras, które było kluczowe dla połączenia armii alianckich. Szef sztabu księcia Orańskiego, generał-major Rebecque, wbrew rozkazowi Wellingtona zdecydował o obsadzeniu Quatre Bras, co pozwoliło aliantom utrzymać pozycję wobec Neya.

Przebieg bitwy

Walki rozpoczęły się późnym popołudniem 15 czerwca, kiedy niewielki polski oddział ułanów zaatakował siły alianckie pod Frasnes, lecz został odparty ogniem artyleryjskim i strzałami. Rano 16 czerwca trwały potyczki między francuskimi a alianckimi patrolami bez większych przesunięć.

Właściwa bitwa rozpoczęła się około godziny 14:00, gdy Ney rozpoczął ostrzał artyleryjski i stopniowo atakował piechotą oraz kawalerią. Alianci, w tym oddziały niderlandzkie, brytyjskie i brunszwickie, utrzymywali pozycje, a na pole walki przybyły posiłki, w tym 5. brytyjska dywizja piechoty Pictona oraz 3. niderlandzka lekka kawaleria. Wellington przejął dowodzenie i udało mu się zatrzymać francuskie natarcie.

Oddziały francuskie pod dowództwem księcia Jérôme'a Bonaparte stopniowo wypierały aliantów z niektórych pozycji, lecz alianci utrzymali kluczowe lasy i farmy. O 15:30 niderlandzka kawaleria pod dowództwem księcia Orańskiego przeprowadziła kontratak, który pozwolił alianckiej piechocie ponownie się skonsolidować. Około godziny 17:00 dotarła brytyjska 3. dywizja, co wyrównało siły na korzyść aliantów.

Ney otrzymał rozkaz od Napoleona do bardziej zdecydowanego ataku i zebrał swoje oddziały, lecz część francuskiego I Korpusu bez jego wiedzy odeszła pod Ligny. Ney poprosił więc o powrót tego oddziału. Po kilku kolejnych starciach i kontratakach brytyjskich gwardzistów oraz kawalerii bitwa zakończyła się około godziny 21:00, a Francuzi zostali zmuszeni do rezygnacji ze wszystkich zdobyczy terytorialnych.

Straty

Straty francuskie wyniosły około 4 000 żołnierzy, podczas gdy alianci stracili około 4 800 żołnierzy. Dane te są potwierdzone w źródłach, a szacunki nie różnią się znacząco.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Quatre Bras oznaczała taktyczną porażkę Francuzów, ponieważ Wellington utrzymał kontrolę nad skrzyżowaniem, lecz strategicznie pozwoliła Neyowi uniemożliwić aliantom wsparcie Prusów pod Ligny. Po klęsce Prusów pod Ligny Wellington wycofał się na północ od Brukseli, oddalając się od Prusów, którzy wycofali się w kierunku Wavre.

Brak koordynacji między francuskimi korpusami, zwłaszcza nieobecność I Korpusu d'Erlona, jest przedmiotem historycznych debat, ponieważ jego użycie mogło wpłynąć na przebieg obu bitew. Zwycięstwo aliantów pod Quatre Bras umożliwiło Wellingtonowi zajęcie pozycji na polu bitwy pod Waterloo, gdzie dwa dni później pokonał Napoleona.

Po kampanii Wellington został nagrodzony tytułem księcia Waterloo i otrzymał rozległe posiadłości, w tym część pola bitwy pod Quatre Bras, gdzie prowadzono wyrąb lasu Bossu.

Kluczowe fazy

1. Atak polskich ułanów 15 czerwca — Niewielki oddział polskich ułanów zaatakował pozycje alianckie pod Frasnes, lecz został odparty.
2. Początek głównej bitwy 16 czerwca — Ney rozpoczął ostrzał artyleryjski i stopniowo atakował pozycje alianckie około godziny 14:00.
3. Przybycie posiłków i przejęcie dowodzenia przez Wellingtona — Nadeszły posiłki alianckie i Wellington przejął dowodzenie, co pomogło ustabilizować front.
4. Koniec bitwy i wycofanie się Francuzów — Po kilku godzinach walk i kontratakach aliantów bitwa zakończyła się około godziny 21:00 wycofaniem się Francuzów.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Generał-major Rebecque złamał rozkaz Wellingtona i zdecydował o obsadzeniu Quatre Bras, co pozwoliło aliantom utrzymać pozycję.
• Ney otrzymał rozkaz do ataku dopiero o 16:15, mimo że mógł zająć skrzyżowanie już wcześniej.
• Brytyjska 5. dywizja piechoty pod dowództwem Pictona była kluczowa dla zatrzymania francuskiego natarcia na lewym skrzydle.
• Niektóre oddziały niderlandzkiej kawalerii zostały omyłkowo ostrzelane przez brytyjską piechotę z powodu podobieństwa mundurów do francuskich.
• Dowódca brunszwickiego korpusu zginął podczas prowadzenia ataku w trakcie bitwy.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Quatre Bras?

Bitwa odbyła się 16 czerwca 1815 roku przy skrzyżowaniu Quatre Bras niedaleko Brukseli.

Kto był głównymi dowódcami bitwy?

Siłami francuskimi dowodził marszałek Michel Ney, oddziałami alianckimi najpierw książę Orański, a później książę Wellington.

Jaki był wynik bitwy pod Quatre Bras?

Bitwa zakończyła się taktycznym zwycięstwem Wellingtona, który utrzymał pole, ale strategicznie była to wygrana Francuzów, ponieważ uniemożliwili aliantom wsparcie Prusów.

Jakie były straty po obu stronach?

Francuzi stracili około 4 000 żołnierzy, alianci około 4 800 żołnierzy.