Bitwa nad La Platą

Tło i przyczyny

Admiral Graf Spee wypłynął z Wilhelmshaven 21 sierpnia 1939, jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, aby niszczyć w południowym Atlantyku wrogie statki handlowe. Po rozpoczęciu wojny we wrześniu 1939 okręt został skierowany do ataków na brytyjskie statki handlowe i do bitwy pod Río de la Plata zatopił dziewięć statków.

Brytyjska Admiralicja zareagowała wysłaniem kilku grup poszukiwawczych, z których jedną była Force G, składająca się z trzech krążowników pod dowództwem komodora Henry'ego Harwooda. Grupa ta miała za zadanie odnaleźć i unieszkodliwić Admiral Graf Spee, który operował w rejonie ujścia Río de la Plata u wybrzeży Urugwaju i Argentyny.

Siły i dowódcy

Po stronie Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii walczyła grupa Force G, składająca się z ciężkiego krążownika HMS Exeter (kapitan Bell) oraz lekkich krążowników HMS Ajax (kapitan Charles Woodhouse) i HMNZS Achilles (kapitan Edward Parry). Dowódcą grupy był komodor Henry Harwood. Stronę niemiecką reprezentował pancernik kieszonkowy Admiral Graf Spee pod dowództwem kapitana Hansa Langsdorffa, wspierany przez okręt zaopatrzeniowy Altmark.

Taktyka Harwooda polegała na podzieleniu sił na dwie grupy, aby zmusić przeciwnika do rozdzielenia ognia i zmniejszyć jego skuteczność. Langsdorff zdecydował się jednak podjąć walkę, mimo przewagi technicznej w sile ognia, nie znając dokładnej liczby wrogich okrętów.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 13 grudnia 1939 rano o 6:18 strzałem w kierunku Admiral Graf Spee. Niemiecki okręt otworzył ogień do ciężkiego krążownika Exeter z dużej odległości, podczas gdy lekkie krążowniki Ajax i Achilles manewrowały, by rozproszyć ogień przeciwnika. Exeter został podczas bitwy ciężko uszkodzony, szczególnie trafieniami w wieże artyleryjskie i pokład, co doprowadziło do dużych strat w załodze i ograniczenia siły ognia.

Admiral Graf Spee doznał uszkodzenia systemu paliwowego, co znacznie ograniczyło jego zdolność do dalszej walki i powrotu do Niemiec. Po około godzinie walki Exeter wycofał się na południowy wschód w kierunku Falklandów w celu naprawy. Ajax i Achilles kontynuowały pościg za niemieckim okrętem, który ostatecznie wpłynął do neutralnego portu Montevideo w Urugwaju.

Nastąpiły dyplomatyczne i wojskowe manewry w Montevideo, gdzie Langsdorff prosił o czas na naprawy, lecz brytyjska dyplomacja i obecność kolejnych brytyjskich okrętów zmusiły Admiral Graf Spee do decyzji o samozatopieniu okrętu poza portem 17 grudnia 1939.

Straty

Łącznie po obu stronach zginęło 108 ludzi, z czego 72 po stronie Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii oraz 36 po stronie Niemiec. Exeter został ciężko uszkodzony i musiał zostać skierowany do naprawy, Ajax i Achilles doznały średnich uszkodzeń. Niemiecki okręt doznał krytycznego uszkodzenia systemu paliwowego, co uniemożliwiło dalszą działalność bojową i powrót do Niemiec.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Río de la Plata była pierwszą znaczącą bitwą morską II wojny światowej i oznaczała strategiczny sukces Wielkiej Brytanii, która zmusiła niemiecki pancernik kieszonkowy Admiral Graf Spee do odwrotu i ostatecznie do samozatopienia w neutralnym porcie Montevideo. Tym samym wyeliminowano poważne zagrożenie dla żeglugi handlowej na południowym Atlantyku.

Po samozatopieniu okrętu kapitan Langsdorff 19 grudnia 1939 popełnił samobójstwo w Buenos Aires. Jeńcy z okrętu zostali uwolnieni, a część załogi z okrętu zaopatrzeniowego Altmark została oswobodzona przez brytyjski niszczyciel w lutym 1940. Ciężki krążownik Exeter po naprawach został zmodernizowany i powrócił do służby dopiero w marcu 1941.

Wydarzenie to miało także znaczenie z punktu widzenia prawa międzynarodowego i dyplomacji w portach neutralnych oraz zostało później przedstawione w brytyjskim filmie Bitwa o La Platę z 1956 roku.

Kluczowe fazy

1. Spotkanie i rozpoczęcie walki — 13 grudnia 1939 o 6:18 rozpoczęła się bitwa strzałem w kierunku Admiral Graf Spee, która otworzyła ogień do Exeter.
2. Ciężkie uszkodzenie Exeteru — Exeter został trafiony kilkoma pociskami kal. 280 mm, co doprowadziło do dużych strat i ograniczenia siły ognia.
3. Odwrót i pościg — Exeter wycofał się w kierunku Falklandów, podczas gdy Ajax i Achilles kontynuowały pościg za niemieckim okrętem.
4. Ucieczka do Montevideo i samozatopienie — Admiral Graf Spee wpłynął do Montevideo, gdzie po nacisku dyplomatycznym został zmuszony do samozatopienia 17 grudnia.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Admiral Graf Spee przed bitwą zatopił 9 statków handlowych bez ofiar śmiertelnych dzięki polityce kapitana Langsdorffa.
• Kapitan Langsdorff po samozatopieniu okrętu w Montevideo 19 grudnia 1939 popełnił samobójstwo.
• Brytyjska dyplomacja wykorzystała prawo międzynarodowe i fałszywe informacje o posiłkach, aby zatrzymać Admiral Graf Spee w Montevideo.
• Okręt zaopatrzeniowy Altmark, który towarzyszył Admiral Graf Spee, został później oswobodzony przez brytyjski niszczyciel w neutralnym norweskim porcie.
• Bitwa została przedstawiona w filmie Bitwa o La Platę z 1956 roku.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Río de la Plata?

Bitwa odbyła się 13 grudnia 1939 roku u ujścia Río de la Plata na południowym Atlantyku.

Które okręty wzięły udział w bitwie po stronie Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii?

Ciężki krążownik HMS Exeter oraz lekkie krążowniki HMS Ajax i HMNZS Achilles.

Jaki był wynik bitwy?

Brytyjska grupa krążowników zmusiła niemiecki okręt Admiral Graf Spee do odwrotu i ostatecznie do samozatopienia w Montevideo.

Jakie były straty po obu stronach?

Po stronie brytyjskiej zginęło 72 ludzi, po stronie niemieckiej 36.