Wojna o Falklandy
W 1982 roku Argentyna zajęła Wyspy Falklandzkie na południowym Atlantyku, a Wielka Brytania wysłała ekspedycyjny związek morski, aby je odzyskać, pokonując tysiące kilometrów. Kluczowa była dominacja powietrzna: brytyjskie Sea Harriery z rakietami Sidewinder utrzymały przewagę nad argentyńskim lotnictwem. Po desancie i zaciekłych walkach w trudnym terenie o wzgórza wokół Port Stanley załoga argentyńska skapitulowała. Zwycięstwo umocniło rząd brytyjski, a w Argentynie przyspieszyło upadek junty wojskowej.
Tło i przyczyny
Wojna o Falklandy była wynikiem długotrwałego sporu między Wielką Brytanią a Argentyną o suwerenność nad archipelagiem Falklandy (Malwiny), Georgią Południową i Południowymi Sandwich Islands na południowym Atlantyku. Wyspy te znajdowały się pod brytyjską kontrolą od 1833 roku, ale Argentyna nigdy nie zrezygnowała ze swoich roszczeń do tego terytorium.
W latach 70. i 80. XX wieku stosunki między oboma krajami pogorszyły się, zwłaszcza po przejęciu władzy przez wojskową dyktaturę w Argentynie w 1976 roku, która zmagała się z kryzysem gospodarczym i niepokojami społecznymi. Nowa junta pod wodzą generała Leopolda Galtieriego miała nadzieję, że interwencja wojskowa na Falklandach odwróci uwagę od problemów wewnętrznych i wzmocni jej legitymację. Argentyńska inwazja na Falklandy została zaplanowana jako szybka operacja mająca na celu przywrócenie argentyńskiej kontroli nad wyspami.
Siły i dowódcy
Siły argentyńskie liczyły około 13 000 żołnierzy, w tym jednostki specjalne, piechotę morską i inne oddziały rozmieszczone na wyspach. Dowódcą sił argentyńskich był generał brygady Mario Benjamín Menéndez. Argentyńskie lotnictwo dysponowało około 122 sprawnymi samolotami bojowymi.
Siły brytyjskie utworzyły morski zespół uderzeniowy składający się ze 127 okrętów, w tym lotniskowców HMS Hermes i HMS Invincible, oraz miały do dyspozycji około 9 000 żołnierzy, w tym 3. Brygadę Komandosów i 5. Brygadę Piechoty. Dowódcą sił brytyjskich był admirał Sir John Fieldhouse. Brytyjczycy dysponowali 42 samolotami bojowymi, głównie typu Sea Harrier i Harrier GR.3.
Przebieg bitwy
W nocy z 1 na 2 kwietnia 1982 roku argentyńskie jednostki specjalne rozpoczęły operację Rosario i bez większego oporu zajęły stolicę Falklandów, Port Stanley. Siły argentyńskie 3 kwietnia zdobyły także Grytviken na Georgii Południowej. 3 kwietnia Rada Bezpieczeństwa ONZ wezwała Argentynę do wycofania swoich wojsk.
Siły brytyjskie wypłynęły 5 kwietnia z Portsmouth, a 25 kwietnia ponownie zdobyły wyspę Georgia Południowa. Od 30 kwietnia do 12 czerwca RAF przeprowadził serię sześciu nalotów na pozycje argentyńskie. 2 maja brytyjski okręt podwodny HMS Conqueror zatopił argentyński lekki krążownik ARA General Belgrano.
21 maja brytyjskie oddziały wylądowały w zatoce San Carlos na Falklandach i rozpoczęły operacje lądowe. Kolejnych 5 000 żołnierzy wylądowało 1 czerwca. Walki o Port Stanley trwały od 11 do 14 czerwca, kiedy brytyjskie oddziały zdobyły miasto, a siły argentyńskie się poddały.
Straty
Argentyna straciła 655 żołnierzy, Wielka Brytania 255 żołnierzy, a na Falklandach zginęły także 3 cywilne kobiety. Straty w okrętach obejmowały zatopienie argentyńskiego lekkiego krążownika ARA General Belgrano oraz brytyjskiego niszczyciela HMS Sheffield, który został trafiony pociskiem Exocet i później zatonął. Inne brytyjskie okręty, takie jak fregaty HMS Ardent i HMS Antelope, również zostały zniszczone.
Następstwa i znaczenie
Klęska Argentyny w wojnie doprowadziła do osłabienia wojskowej dyktatury i w następnym roku do powrotu rządów cywilnych, co zmusiło generała Galtieriego do rezygnacji. Natomiast w Wielkiej Brytanii wzrosło poparcie społeczne dla premier Margaret Thatcher, która po zwycięstwie została ponownie wybrana z większościowym poparciem.
Wojna miała także międzynarodowe konsekwencje, w tym pogorszenie stosunków między Ameryką Łacińską a USA, które poparły Wielką Brytanię. Na Falklandach po wojnie ułożono około dwudziestu tysięcy min przeciwpiechotnych, których usuwanie trwało aż do 2020 roku, prawie czterdzieści lat po zakończeniu konfliktu.
Użyty sprzęt
Kluczowe fazy
- Argentyńska inwazja (Operacja Rosario) — 2 kwietnia 1982 roku argentyńskie jednostki specjalne bez większego oporu zajęły stolicę Port Stanley.
- Brytyjski kontratak i odbicie Georgii Południowej — 25 kwietnia brytyjskie oddziały ponownie zdobyły wyspę Georgia Południowa.
- Desant brytyjskich oddziałów na Falklandach — 21 maja i 1 czerwca brytyjskie oddziały rozpoczęły operacje lądowe w celu ponownego zdobycia wysp.
- Walki o Port Stanley i koniec wojny — W dniach 11–14 czerwca trwały walki o stolicę, którą brytyjskie oddziały zdobyły 14 czerwca, co oznaczało koniec wojny.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Wojna nie została oficjalnie wypowiedziana przez żadną ze stron.
- Argentyńskie oddziały podczas inwazji miały za zadanie zająć stolicę bez strat wśród brytyjskich żołnierzy.
- Brytyjski niszczyciel HMS Sheffield został trafiony pociskiem Exocet i zatonął po sześciu dniach.
- Po wojnie na Falklandach ułożono około dwudziestu tysięcy min przeciwpiechotnych, których usuwanie trwało aż do 2020 roku.
- Wojna doprowadziła do upadku wojskowej dyktatury w Argentynie i wzmocniła poparcie dla Margaret Thatcher w Wielkiej Brytanii.
Najczęstsze pytania
- Kiedy rozpoczęła się i zakończyła wojna o Falklandy?
- Wojna rozpoczęła się 2 kwietnia 1982 roku inwazją Argentyny i zakończyła się 14 czerwca 1982 roku kapitulacją sił argentyńskich.
- Kto zwyciężył w wojnie o Falklandy?
- Wojnę wygrała Wielka Brytania, która odzyskała kontrolę nad wyspami.
- Ilu żołnierzy i cywilów zginęło podczas konfliktu?
- Argentyna straciła 655 żołnierzy, Wielka Brytania 255 żołnierzy, a na Falklandach zginęły 3 cywilne kobiety.
- Jaki był główny powód wojny o Falklandy?
- Długotrwały spór o suwerenność nad Falklandami między Argentyną a Wielką Brytanią.