Kanoniada pod Valmy
W roku 1792 słabo uzbrojona, ale zdeterminowana rewolucyjna armia francuska stanęła naprzeciw nacierającej armii pruskiej pod Valmy. Decydującą rolę odegrała wysokiej jakości francuska artyleria, która we mgle i deszczu prowadziła skuteczny ogień. Po intensywnej kanoniadzie i okrzyku „Niech żyje naród!” Prusacy nie ryzykowali frontalnego ataku i wycofali się. Chociaż była to raczej wymiana ognia artyleryjskiego niż wielka bitwa, moralnie uratowało to młodą republikę.
Tło i przyczyny
Po upadku Ludwika XVI i likwidacji monarchii francuskiej władza we Francji skupiła się w rękach niestabilnego rządu rewolucyjnego, który zaczął werbować obywateli do armii z obawy przed interwencją sąsiednich monarchii, zwłaszcza Prus i monarchii Habsburskiej, które chciały uwolnić króla i przywrócić monarchię.
W 1792 roku armie pruska i austriacka przesuwały się ku granicom francuskim, podczas gdy armia rewolucyjna składała się z dużej liczby nowicjuszy, tzw. "żołnierzy obywateli", zmotywowanych patriotycznym entuzjazmem. Prusacy szybko posuwali się naprzód i zdobyli twierdzę Verdun, co zagrażało Paryżowi. Armia rewolucyjna pod dowództwem generała Dumourieza zebrała się i przygotowała do obrony, podczas gdy książę Brunszwiku prowadził armię pruską liczącą około 80 000 żołnierzy w kierunku Paryża.
Siły i dowódcy
Francuską armię rewolucyjną tworzyło około 36 000 żołnierzy, w tym 14 000 pod dowództwem generała Dumourieza oraz 25 000 pod dowództwem generała Kellermanna, którzy połączyli siły przed bitwą. Armią pruską dowodził książę Brunszwik i liczyła ona około 34 000 żołnierzy. Francuzi mieli przewagę w nowoczesnej artylerii i doświadczonych jednostkach, podczas gdy Prusacy byli dobrze wyszkoleni i uzupełnieni o jednostki austriackie, heskie i emigranckie. Brunszwik planował obejście i połączenie z innymi armiami, ale z powodu szybkiego postępu zdecydował się iść bezpośrednio na Paryż.
Przebieg bitwy
Rankiem 20 września 1792 armia pruska ruszyła we mgle przeciwko francuskim pozycjom pod Valmy. Gdy mgła się rozproszyła, francuska artyleria z wzgórza Yron rozpoczęła ogień do pruskich wojsk, które posuwały się w zwartym szyku.
Francuzi prowadzili zorganizowany odwrót drogą z wyżyn, przy czym generał Kellermann zauważył, że jego żołnierze grożą odwrotem, dlatego poprowadził patriotyczny atak z okrzykiem, który podniósł morale. Walka trwała około czterech godzin i toczyła się przy wiatraku niedaleko wzgórza Yron, przy czym obie strony atakowały ostrożnie i używały artylerii.
Po długiej wymianie ognia pruski książę Brunszwik zatrzymał postęp i zwołał naradę, na której zdecydowano o przerwaniu walk. Francuzi wieczorem wycofali się do Paryża, a Prusacy rozpoczęli odwrót na wschód.
Według angielskich źródeł Kellermann prowadził większość walki z około 36 000 żołnierzy i 40 działami, podczas gdy Brunszwik miał 34 000 żołnierzy i 54 działa. Postęp pruski zatrzymała francuska przewaga artyleryjska i morale francuskich żołnierzy, wspierane okrzykiem "Vive la Nation" i śpiewem pieśni rewolucyjnych. Brunszwik ostatecznie przerwał bitwę i wycofał się, a francuskie dowództwo nie pozwoliło na pościg.
Straty
Pod względem strat bitwa nie była poważna. Prusacy stracili 184 żołnierzy, Francuzi 300 żołnierzy. Szacunki w różnych źródłach nie różnią się i liczby są uważane za wiarygodne.
Następstwa i znaczenie
Bitwa pod Valmy była ważnym zwycięstwem psychologicznym dla Rewolucji Francuskiej, ponieważ pokazała, że armia rewolucyjna jest zdolna stawić czoła wyszkolonym armiiom europejskim. Zwycięstwo dodało Francji poczucia bezpieczeństwa i wzmocniło zaufanie do jej armii, co spowodowało, że sąsiednie państwa zaczęły traktować rewolucyjną Francję poważniej.
Krótko po bitwie w Paryżu zniesiono monarchię i proklamowano Republikę Francuską. Bitwa stała się kamieniem milowym, od którego Francja ruszyła ku kolejnym sukcesom wojskowym, w tym zdobyciu Belgii, Niderlandów i Szwajcarii.
Odwrót pruski oznaczał koniec ich kampanii, a ich wojska zostały osłabione chorobami i brakiem zaopatrzenia. Francuzi natomiast kontynuowali ofensywę w Niemczech i zajęli miasto Mainz. Bitwa pod Valmy jest uważana przez historyków za jedną z najważniejszych w historii, ponieważ stanowiła pierwsze wielkie zwycięstwo armii rewolucyjnej i symbolizowała początek nowej epoki.
Kluczowe fazy
- Podejście armii pruskiej we mgle — Rankiem 20 września armia pruska ruszyła we mgle przeciwko francuskim pozycjom pod Valmy.
- Wymiana ognia artyleryjskiego — Gdy mgła się rozproszyła, francuskie działa rozpoczęły ogień do pruskich wojsk, które posuwały się w zwartym szyku.
- Patriotyczny atak Kellermanna — Generał Kellermann poprowadził okrzyk "Vive la Nation", który podniósł morale francuskich żołnierzy i doprowadził do kontrataku.
- Zatrzymanie walk i odwrót pruski — Po około czterogodzinnej walce pruski książę Brunszwik zatrzymał postęp i zdecydował się wycofać swoje wojska.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Valmy była pierwszą wielką zwycięską bitwą francuskiej armii rewolucyjnej.
- Generał Kellermann jest znany ze swojego okrzyku "Vive la Nation", który podniósł morale francuskich żołnierzy podczas bitwy.
- Na polu bitwy obecny był niemiecki pisarz Johann Wolfgang von Goethe, który komentował bitwę jako początek nowej epoki.
- Przyszły król Francji Ludwik Filip, mający wtedy 18 lat, uczestniczył w bitwie jako dowódca brygady dragonów.
- Francuskie jednostki śpiewały podczas bitwy rewolucyjne pieśni "La Marseillaise" i "Ça Ira".
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Valmy?
- Bitwa odbyła się 20 września 1792 w pobliżu wsi Valmy niedaleko Sainte-Menehould.
- Kto dowodził francuską armią w bitwie pod Valmy?
- Francuską armią dowodzili generał Charles Dumouriez i generał François Kellermann.
- Jaki był wynik bitwy pod Valmy?
- Bitwa zakończyła się zwycięstwem francuskiej armii rewolucyjnej.
- Jakie znaczenie miała bitwa pod Valmy dla Rewolucji Francuskiej?
- Bitwa była ważnym zwycięstwem psychologicznym, które umożliwiło zniesienie monarchii i proklamację Republiki Francuskiej.