Bitwa pod Malplaquet
W roku 1709 pod Malplaquet, na granicy francusko-niderlandzkiej, połączona armia księcia Marlborough i Eugeniusza Sabaudzkiego starła się z armią francuską marszałka Villarsa podczas wojny o sukcesję hiszpańską. Francuzi umocnili się w lasach i okopach, broniąc się niezwykle zaciekle. Sojusznicy ostatecznie zdobyli pozycje i zmusili Francuzów do odwrotu, zapłacili jednak tak wysoką cenę, że była to najkrwawsza bitwa stulecia. Wysokie straty wstrząsnęły poparciem dla wojny w Anglii, a opór Villarsa uratował armię francuską oraz pozycję negocjacyjną Ludwika XIV.
Tło i przyczyny
Na początku roku 1709 Francja była wyczerpana i bankrutująca, a surowa zima 1708–1709 spowodowała głód i bunty w kilku francuskich twierdzach. Ludwik XIV próbował zakończyć wojnę negocjacjami pokojowymi, ale rozmowy w Hadze zakończyły się niepowodzeniem w kwietniu 1709 z powodu nieporozumień dotyczących usunięcia Filipa V z tronu hiszpańskiego.
Sojusznicy, przekonani o nadchodzącym upadku Francji, kontynuowali natarcie przez linię twierdz Frontière de fer. Po zdobyciu Tournai we wrześniu 1709 wojska sojusznicze otoczyły Mons, którego zdobycie umożliwiłoby im wejście do Francji. Ludwik XIV nakazał marszałkowi Villarsowi za wszelką cenę zapobiec utracie Mons, co doprowadziło do decyzji Francuzów o stawieniu czoła sojusznikom w bitwie pod Malplaquet.
Siły i dowódcy
Armia francuska liczyła około 75 000 do 90 000 żołnierzy, w tym bawarskich i szwajcarskich najemników oraz Brygadę Irlandzką, dowodzoną przez marszałków Villarsa i Boufflersa. Francuzi zajęli silne pozycje obronne z umocnieniami i artylerią, piechota trzymała linię, a jazda była skoncentrowana w odwodzie.
Wojska sojusznicze liczyły od 86 000 do 110 000 żołnierzy, z prawym skrzydłem utworzonym przez jednostki niemieckie i duńskie pod dowództwem księcia Eugeniusza Sabaudzkiego, centrum z brytyjską piechotą pod hrabią z Orkney oraz lewym skrzydłem utrzymywanym przez Holendrów pod księciem Orańskim i księciem Hesji-Kassel. Dowódcą sojuszników był książę Marlborough. Plan polegał na atakach na skrzydła francuskie, aby osłabić centrum, które miało zostać przełamane przez jazdę.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się 11 września 1709 rano przygotowaniem artyleryjskim, po którym sojusznicze prawe skrzydło zaatakowało francuskie pozycje w Bois de Sars. Walki trwały kilka godzin, obie strony poniosły ciężkie straty, a książę Eugeniusz został lekko ranny.
Holenderska piechota pod dowództwem François Nicolasa Fagela zaatakowała francuskie prawe skrzydło, ale po początkowym sukcesie została zmuszona do odwrotu z powodu francuskich posiłków. Marszałek Boufflers, dowódca prawego skrzydła, nie przeprowadził kontrataku. Sojusznicze posiłki z Tournai przybyły z opóźnieniem i musiały wykonać obejście, co zmusiło Villarsa do wzmocnienia lewego skrzydła.
W środkowej części bitwy doszło do przełamania francuskich linii przez sojuszniczą piechotę pod Orkneyem oraz kolejnego ataku księcia Orańskiego na prawe skrzydło. Holenderska jazda przebiła francuskie tyły, ale została odparta przez elitarną jazdę Maison du Roi. Walki osiągnęły szczyt w największej akcji kawaleryjskiej XVIII wieku. Francuskie lewe skrzydło ostatecznie zaczęło ustępować, a marszałek Puységur nakazał odwrót.
Około godziny 15:00 Boufflers rozkazał ogólny odwrót w kierunku Le Quesnoy, przy czym sojusznicy byli zbyt wyczerpani, by prowadzić pościg.
Straty
Szacunki strat sojuszniczych wahają się od 21 000 do 25 000 zabitych lub rannych, z czego 8 462 przypada na holenderską piechotę. Niektóre szacunki podają zakres od 15 000 do 30 000. Straty francuskie szacuje się na 11 000 do 14 000, z górną granicą do 17 000 zabitych lub rannych oraz 500 jeńców. Sojusznicy zdobyli również 16 francuskich dział.
Następstwa i znaczenie
Bitwa została uznana za zwycięstwo sojuszników, którzy opanowali pole bitwy i zmusili Francuzów do odwrotu, jednak ponieśli ciężkie straty, które wywołały wewnętrzne spory w Wielkiej Aliansie dotyczące kontynuacji wojny. Marszałek Villars, wskutek odniesionych ran i późniejszego odwrotu, umożliwił Francji wynegocjowanie w 1713 roku lepszych warunków pokojowych niż w 1709.
Mons skapitulował 21 października 1709, a sojuszniczy postęp trwał w 1710, mimo że Villars nie mógł ryzykować kolejnej wielkiej bitwy. W Wielkiej Brytanii ciężkie straty wywołały niepokój publiczny i wzmocniły opozycję wobec wojny, co doprowadziło do zwycięstwa Torysów w wyborach w 1710 i stopniowego zakończenia brytyjskich działań ofensywnych.
Z francuskiego punktu widzenia bitwa rozwiała mit o niepokonanych dowódcach sojuszniczych Eugeniuszu Sabaudzkim i Marlboroughu oraz była postrzegana jako zwrot psychologiczny, gdy armia francuska odzyskała pewność siebie po serii porażek.
Dowódcy
Kluczowe fazy
- Przygotowanie artyleryjskie — Bitwa rozpoczęła się rano 11 września 1709 przygotowaniem artyleryjskim trwającym od 7:00 do 8:30.
- Atak na skrzydła francuskie — Sojusznicza piechota zaatakowała oba francuskie skrzydła, zwłaszcza holenderską piechotę na prawym skrzydle.
- Przełamanie centrum i akcja jazdy — Sojusznicza piechota przełamała francuskie centrum, po czym nastąpiła największa bitwa kawaleryjska XVIII wieku.
- Francuski odwrót — Po ciężkich walkach marszałek Boufflers nakazał odwrót około godziny 15:00, sojusznicy byli zbyt wyczerpani, by prowadzić pościg.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Malplaquet była najkrwawszą bitwą wojen o sukcesję hiszpańską i jednocześnie największą bitwą XVIII wieku.
- Po stronie francuskiej walczyło sześć szwajcarskich pułków, po stronie sojuszniczej osiem, co było ostatnią bezpośrednią konfrontacją szwajcarskich najemników aż do roku 1808.
- Bitwa rozwiała mit o niepokonanych dowódcach Eugeniuszu Sabaudzkim i Marlboroughu.
- Holenderski korpus poniósł bezkonkurencyjnie największe straty spośród wszystkich jednostek sojuszniczych.
- Bitwa miała znaczący wpływ na opinię publiczną i politykę brytyjską, co doprowadziło do wzmocnienia opozycji wobec wojny.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Malplaquet?
- Bitwa odbyła się 11 września 1709 pod Malplaquet, w pobliżu granic belgijskich, konkretnie w rejonie Taisnières-sur-Hon we Francji.
- Kto byli głównymi dowódcami bitwy pod Malplaquet?
- Wojska francuskie dowodzili marszałek Villars i marszałek Boufflers, wojska sojusznicze dowodzili książę Marlborough i książę Eugeniusz Sabaudzki.
- Jaki był wynik bitwy pod Malplaquet?
- Bitwa była strategicznym zwycięstwem sojuszników, którzy opanowali pole bitwy, ale ponieśli ciężkie straty; obie strony ogłosiły ją swoim zwycięstwem.
- Jakie były straty po obu stronach?
- Sojusznicy ponieśli szacunkowo 21 000 do 25 000 strat, Francuzi 11 000 do 14 000 strat, dokładne liczby różnią się w zależności od źródeł.