Bitwa pod Rocroi
W roku 1643 młody książę d’Enghien pod Rocroi najpierw rozbił hiszpańską jazdę na skrzydłach, a następnie okrążył słynne tercje hiszpańskie — zwarte kwadraty piknierów i muszkieterów, długo uważane za niepokonane. Okupowane hiszpańskie oddziały piechoty stawiały zaciekły opór, lecz ostatecznie uległy skoncentrowanemu ostrzałowi artyleryjskiemu. Bitwa stała się symbolem zmierzchu hiszpańskiej hegemonii i wzrostu Francji jako czołowej potęgi kontynentalnej.
Tło i przyczyny
Bitwa pod Rocroi rozegrała się podczas wojny trzydziestoletniej oraz konfliktu między Hiszpanią a Francją. W XVI wieku armia hiszpańska odnosiła liczne sukcesy, jednak długotrwałe wojny religijne osłabiły jej zasoby gospodarcze i ludzkie, co doprowadziło do utraty przewagi militarnej pod koniec wojny trzydziestoletniej.
W 1642 roku książę d’Enghien, później znany jako Wielki Kondé, został mianowany dowódcą armii francuskiej w regionie Pikardii, która miała niskie morale po serii porażek. Hiszpański generał Don Francisco Melo oblegał twierdzę Rocroi, położoną na granicy między Francją a hiszpańskimi Niderlandami, a Kondé postanowił zmusić Hiszpanów do otwartej bitwy, choć początkowo miał jedynie rozpoznać plany przeciwnika.
Siły i dowódcy
Armia francuska liczyła około 23 000 żołnierzy i była ustawiona w klasycznym szyku z piechotą w dwóch rzędach pośrodku oraz jazdą na skrzydłach. Dowodził nią 21-letni książę d’Enghien, który wprowadził zmiany organizacyjne i miał wsparcie zdolnych podwładnych, na przykład generała de Gassion.
Armia hiszpańska pod dowództwem generała Don Francisco Melo liczyła około 27 000 żołnierzy i była ustawiona z zwartymi tercjami w centrum, które tworzyły formacje kwadratowe. Hiszpanie spodziewali się zwycięstwa i nie zajęli strategicznego wzniesienia, które opanował Kondé, co później okazało się błędem.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się 19 maja rano francuskim atakiem jazdy na lewej flance armii hiszpańskiej. Prawe skrzydło francuskiej jazdy pod dowództwem de Gassionu skutecznie wypchnęło hiszpańską kawalerię, a książę d’Enghien zaatakował lewy bok armii hiszpańskiej, powodując rozpad jazdy hiszpańskiej.
Na lewej flance armii francuskiej doszło jednak do przedwczesnego ataku, który został odparty, a armia hiszpańska odzyskała część francuskich dział i zadała ciężkie straty francuskiej piechocie w centrum. Francuskie centrum zaczęło się rozpadać, a wielu żołnierzy zaczęło się wycofywać.
Kondé jednak zorganizował rezerwę pod dowództwem generała de Sirota, która wypełniła luki w centrum, a sam okrążył hiszpańską piechotę od tyłu. Hiszpańska piechota została okrążona i po śmierci swojego dowódcy hrabiego de Fontaine poddała się.
Gdy hiszpańscy muszkieterzy, którzy mieli się poddać, zaatakowali Kondégo i jego adiutantów, Francuzi rozpoczęli decydujący atak, a hiszpańskie oddziały zostały rozbite.
Straty
Straty francuskie wyniosły około 4 000 żołnierzy. Straty hiszpańskie szacuje się na od 4 000 do 8 000 zabitych oraz 4 000 wziętych do niewoli, przy czym dokładne liczby nie są wiarygodnie udokumentowane. Z pięciu hiszpańskich pułków piechoty trzy zostały zniszczone, a dwa pułki według niektórych źródeł zostały puszczone wolno z zachowaniem sztandarów i broni.
Następstwa i znaczenie
Porażka Hiszpanii pod Rocroi oznaczała koniec jej militarnej dominacji w Europie i otworzyła Francji pod rządami Ludwika XIV drogę do zdobycia hegemonii w Europie Zachodniej. Bitwa pokazała, że armia francuska jest zdolna pokonać wcześniej niepokonane hiszpańskie jednostki tercjowe.
Taktyka wojskowa hiszpańskich tercji była stopniowo zastępowana francuską liniową doktryną piechoty. Bitwa umocniła także reputację młodego księcia d’Enghien, który później stał się znany jako Wielki Kondé.
Długoterminowo bitwa oznaczała przesunięcie siły militarnej z Hiszpanii na Francję, co znalazło odzwierciedlenie w kolejnych konfliktach i traktatach pokojowych, na przykład w 1659 roku w pokoju pirenejskim.
Kluczowe fazy
- Początkowe starcie — Francuski atak jazdy na lewej flance armii hiszpańskiej, który spowodował rozpad jazdy hiszpańskiej.
- Kryzysowa sytuacja na lewej flance — Przedwczesny atak francuskiej jazdy na lewej flance został odparty, a armia hiszpańska odzyskała działa i zadała ciężkie straty.
- Okrążenie hiszpańskiej piechoty — Kondé okrąża hiszpańską piechotę od tyłu, a po śmierci ich dowódcy dochodzi do ich kapitulacji.
- Decydujący atak — Po ataku hiszpańskich muszkieterów na Kondégo następuje decydujący atak francuski, który miażdży hiszpańskie oddziały.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Książę d’Enghien, dowódca armii francuskiej, miał zaledwie 21 lat podczas bitwy.
- Hiszpański dowódca hrabia de Fontaine został zabity strzałem z muszkietu podczas bitwy.
- Armia hiszpańska nie zajęła strategicznego wzniesienia 3 km od Rocroi, które opanowali Francuzi.
- Fotele generała de Fontaine zostały po bitwie zabrane jako trofeum i są wystawione w muzeum Les Invalides w Paryżu.
- Bitwa pod Rocroi jest uważana za koniec ery niepokonanych hiszpańskich tercji.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Rocroi?
- Bitwa odbyła się 19 maja 1643 roku w północnej Francji, w mieście Rocroi.
- Kto dowodził armią francuską w bitwie pod Rocroi?
- Armią francuską dowodził 21-letni książę d’Enghien, później znany jako Wielki Kondé.
- Jakie było znaczenie bitwy pod Rocroi?
- Bitwa oznaczała koniec militarnej dominacji Hiszpanii i początek hegemonii Francji w Europie.
- Jakie były przybliżone liczby żołnierzy po obu stronach?
- Francuzi mieli około 23 000 żołnierzy, Hiszpanie około 27 000 żołnierzy.