Bitwa pod Ayacucho

Tło i przyczyny

W roku 1820 w Hiszpanii wybuchło powstanie, które doprowadziło do przywrócenia liberalnej konstytucji i zakończyło hiszpańskie ekspedycje do Ameryk. Osłabiło to siły rojalistyczne w Ameryce Południowej, które musiały stawić czoła armii republikańskim bez wsparcia z Europy.

W Peru wicekról Pezuela został obalony przez generała José de la Sernę, który ogłosił lojalność wobec liberalnej konstytucji. Armie republikańskie pod dowództwem Simóna Bolívara i jego generała Sucre posuwały się przeciwko rojalistom, którzy nadal kontrolowali południowe Peru i twierdzę Callao.

W 1824 sytuacja zaostrzyła się, gdy część załogi twierdzy Callao przeszła na stronę rojalistów, a w Górnym Peru wybuchło powstanie pod przywództwem Pedra Antonia Olañety. Bolívar powierzył dowództwo Sucremu, który prowadził armię wyzwoleńczą przeciwko wicekrólowi La Sernie, który próbował odciąć Sucrego od posiłków.

Siły i dowódcy

Armia wyzwoleńcza liczyła około 5 780 żołnierzy, w tym dywizje pod dowództwem generałów José María Córdoba, José de La Mar i Jacinto Lary, z kawalerią dowodzoną przez generała Williama Millera. Dowództwo miał Antonio José de Sucre.

Armia rojalistyczna liczyła około 6 906 żołnierzy, podzielonych na dywizje pod dowództwem generałów Jerónima Valdése, Juana Antonia Moneta, Alejandra Gonzáleza Villalobosa oraz dywizję rezerwową pod José Carratalá. Dowódcą był wicekról José de la Serna, szefem sztabu generał porucznik José de Canterac, a kawalerią dowodził generał brygady Valentín Ferraz.

Rojaliści planowali obejście lewego skrzydła przeciwnika i frontalny atak z wysokości Condorcunca, podczas gdy Sucre uformował załamaną linię i przygotował się do obrony i kontrataku.

Przebieg bitwy

Przed bitwą doszło do kilku potyczek i spotkań członków rodzin obu armii. Sucre zachęcał swoich żołnierzy do zdecydowanej walki, wzywając do obrony losu Ameryki Południowej.

Rojaliści rozpoczęli atak przez rzekę Pampas i ze wzgórz Condorcunca zeszli przeciwko armii wyzwoleńczej, która była rozproszona i nie mogła szybko utworzyć formacji bojowej. Dywizja José María Córdoba, wspierana przez kawalerię generała Millera, uderzyła na zdezorientowanych rojalistów i zadała im ciężkie straty.

Generał Monet poprowadził kontratak, ale został ranny, a jego jednostki rozproszone. Kawaleria Valentína Ferraza została ciężko trafiona i musiała się wycofać. Na drugim skrzydle dywizje José de La Mar i Jacinto Lary powstrzymały atak przedpola Valdése i przeszły do kontrataku.

Wicekról został ranny i pojmany, szef sztabu Canterac dążył do kapitulacji, która ostatecznie została przyjęta. Rojaliści ponieśli miażdżącą klęskę, a tysiące żołnierzy zostało wziętych do niewoli.

Straty

Podczas przeprawy przez rzekę Corpahuaico patrioci ponieśli ponad 300 strat, co było dziesięciokrotnie więcej niż przeciwnik. Całkowite straty nie są dokładnie udokumentowane. Rojaliści mieli wysokie straty, w tym tysiące jeńców, jednak dokładne liczby nie są wiarygodnie udokumentowane w źródłach.

Następstwa i znaczenie

Po bitwie Sucre kontynuował kampanię na Cusco i wyzwolił kolejne miasta południowego Peru. W Górnym Peru trwały walki między rojalistami, które ostatecznie doprowadziły do powstania przeciwko Olañecie i jego śmierci w 1825 roku.

Oficjalny koniec hiszpańskiej dominacji w Ameryce Południowej został potwierdzony kapitulacją generała Valdéza w kwietniu 1825. Bitwa pod Ayacucho jest uważana za decydujący moment kończący wojny o niepodległość w Ameryce Południowej.

Hiszpańscy oficerowie, którzy pozostali, zostali odesłani do Hiszpanii na dochodzenie, dlaczego nie wykorzystali swojej przewagi liczebnej. Niektórzy historycy mówią o możliwym porozumieniu przed bitwą, ale te twierdzenia nie są ostatecznie udokumentowane.

Kluczowe fazy

1. Przeprawa przez rzekę Corpahuaico — Rojaliści zaatakowali maszerujące jednostki patriotów, co spowodowało znaczne straty, ale Sucre utrzymał organizację armii.
2. Atak ze wzgórz Condorcunca — Rojaliści opuścili pozycje obronne i zeszli przeciwko armii patriotycznej, która była rozproszona i nie mogła się szybko zebrać.
3. Kontratak dywizji Córdova — Dywizja Córdova, wspierana przez kawalerię, rozproszyła zdezorientowanych rojalistów i zniszczyła ich pierwszy regiment.
4. Ostateczne wycofanie i kapitulacja — Rojaliści zostali rozproszeni, wicekról ranny i pojmany, nastąpiła kapitulacja i wzięcie do niewoli tysięcy żołnierzy.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Ayacucho jest uważana za koniec wojen o niepodległość Ameryki Południowej.
• W szeregach armii wyzwoleńczej walczyli weterani wojen w Hiszpanii, USA i Rosji.
• Przed bitwą odbyło się spotkanie rodzin obu armii, które miało służyć jako ostatnie pożegnanie.
• Wicekról José de la Serna został ranny podczas bitwy i po niej pojmany.
• Współcześni hiszpańscy historycy mówią o możliwym porozumieniu przed bitwą, określanym jako 'zdrada pod Ayacucho'.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Ayacucho?

Bitwa odbyła się 9 grudnia 1824 na Pampa de La Quinua, kilka kilometrów od miasta Ayacucho w Peru.

Kto dowodził armią wyzwoleńczą w bitwie pod Ayacucho?

Armią wyzwoleńczą dowodził generał Antonio José de Sucre, zastępca Simóna Bolívara.

Jaki był wynik bitwy pod Ayacucho?

Armia wyzwoleńcza zwyciężyła, co oznaczało koniec hiszpańskiej dominacji w Peru i znaczący krok ku niepodległości Ameryki Południowej.

Jakie były przybliżone liczby żołnierzy po obu stronach?

Armia wyzwoleńcza liczyła około 5 780 żołnierzy, rojaliści około 6 906 żołnierzy.