Oblężenie Mariupola

Tło i przyczyny

Mariupol przed inwazją był największym miastem w ukraińskiej części obwodu donieckiego z ponad 420 tysiącami mieszkańców oraz ważnym ośrodkiem przemysłowym, siedzibą huty Azowstal i istotnym portem morskim nad Morzem Azowskim. Dla Rosji zdobycie Mariupola miało strategiczne znaczenie, ponieważ umożliwiłoby połączenie lądowe z Krymem oraz kontrolę nad całym Morzem Azowskim.

W 2014 roku podczas wojny w Donbasie Mariupol stał się przedmiotem walk między siłami ukraińskimi a prorosyjskimi separatystami z Donieckiej Republiki Ludowej (DRL). Mariupol był kilkukrotnie oblegany i zdobywany, lecz siły ukraińskie zawsze odzyskiwały miasto. Pułk Azow, ukraińska ultranacjonalistyczna ochotnicza milicja, odegrał kluczową rolę w obronie miasta. Ze względu na rosyjski cel „denazyfikacji” Ukrainy Mariupol miał również znaczenie ideologiczne dla sił rosyjskich.

Przed oblężeniem miasto opuściło około 100 000 mieszkańców. Mariupol broniły ukraińskie siły lądowe, piechota morska, Gwardia Narodowa (zwłaszcza pułk Azow), siły obrony terytorialnej oraz jednostki nieregularne.

Siły i dowódcy

Ukraińskie siły w Mariupolu obejmowały jednostki lądowe, piechotę morską, Gwardię Narodową Ukrainy z pułkiem Azow oraz inne formacje obronne. Dowódcami obrony byli między innymi pułkownik Denys Prokopenko oraz major Wołyński. Ich celem było obrona miasta, a zwłaszcza umocnionego kompleksu huty Azowstal.

Siły rosyjskie składały się z jednostek lądowych, marynarki wojennej, Donieckiej Republiki Ludowej oraz jednostek czeczeńskich pod dowództwem między innymi Ramzana Kadyrowa. Prezydent Rosji Władimir Putin nakazał okrążenie i zdobycie miasta, przy czym strategicznym celem było połączenie z Krymem i kontrola nad Morzem Azowskim.

Przebieg bitwy

Oblężenie rozpoczęło się 24 lutego 2022 ostrzałem artyleryjskim Mariupola przez siły rosyjskie. 25 lutego rosyjskie jednostki posuwały się z terytorium DRL i natknęły się na ukraińskich obrońców, którzy częściowo zdołali je powstrzymać. Rosyjska marynarka wojenna rozpoczęła desant na wybrzeże na zachód od Mariupola.

Do 2 marca miasto zostało całkowicie otoczone przez jednostki rosyjskie i DRL. Nastąpiły intensywne bombardowania i ciężkie walki uliczne, które stopniowo doprowadziły do opanowania większości miasta przez siły rosyjskie. Ukraińcy wycofali się do umocnionego kompleksu Azowstalu, gdzie kontynuowali obronę.

W kwietniu kontynuowano rosyjskie ataki i blokadę Azowstalu, przy czym zniszczono aż 95% miasta. W maju siły rosyjskie wznowiły ataki na hutę, która była ostatnim ukraińskim punktem oporu. Po intensywnych walkach i ewakuacji cywilów 20 maja poddali się ostatni ukraińscy obrońcy, co zakończyło bitwę rosyjskim zwycięstwem.

Straty

Dokładne liczby strat nie są wiarygodnie udokumentowane. Ukraińskie źródła podają, że podczas oblężenia zginęło około 1 582 cywilów (dane z 11 marca), a przedstawiciele miasta podają nawet do 21 000 ofiar cywilnych. ONZ potwierdziła 1 348 zgonów cywilnych, ale szacuje, że rzeczywista liczba jest znacznie wyższa. Ukraińska armia zgłosiła setki wziętych do niewoli żołnierzy oraz ponad 210 zabitych zwróconych w czerwcu 2022. Straty rosyjskie nie są dokładnie znane, lecz w początkowych starciach zniszczono 22 rosyjskie czołgi, a kilku rosyjskich generałów zostało zabitych. Human Rights Watch szacuje ponad 10 000 zabitych w Mariupolu od marca 2022 do lutego 2023 (szacunki).

Następstwa i znaczenie

Bitwa o Mariupol zakończyła się rosyjskim zwycięstwem, zdobyciem miasta i kapitulacją ukraińskich obrońców w Azowstalu. Mariupol został niemal całkowicie zniszczony i stał się symbolem oporu Ukrainy oraz okrucieństw wojny. Siły rosyjskie zdobyły strategiczną pozycję umożliwiającą połączenie z Krymem i kontrolę nad Morzem Azowskim.

Z humanitarnego punktu widzenia bitwa wywołała rozległy kryzys z tysiącami ofiar cywilnych i masowym cierpieniem. Czerwony Krzyż określił sytuację jako „apokaliptyczną”. Po zdobyciu miasta Rosja otworzyła port Mariupol dla statków handlowych, a DRL ogłosiła plany przekształcenia miasta w kurort.

Zbrodnie wojenne i naruszenia prawa międzynarodowego były szeroko dokumentowane, w tym ataki na cywilów, przymusowe deportacje i masowe groby. Ukraina nadal dąży do wymiany jeńców oraz ścigania sprawców.

Użyty sprzęt

Kluczowe fazy

1. początkowe bombardowania i ataki — Od 24 lutego rozpoczęły się rosyjskie bombardowania artyleryjskie i postępy z terytorium DRL w kierunku Mariupola.
2. oblężenie miasta — 2 marca miasto zostało całkowicie otoczone przez jednostki rosyjskie i DRL, rozpoczęły się ciężkie walki uliczne.
3. wycofanie obrońców do Azowstalu — 22 kwietnia siły ukraińskie wycofały się do umocnionego kompleksu huty Azowstal, gdzie kontynuowały obronę.
4. intensywne ataki na Azowstal i kapitulacja — W maju siły rosyjskie wznowiły ataki, 20 maja poddali się ostatni ukraińscy obrońcy.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Ukraiński fotograf Mstysław Czernow nakręcił podczas pierwszych dni inwazji dokument 20 dni w Mariupolu, nominowany do Oscara w styczniu 2024.
• Doniecka Republika Ludowa zorganizowała 9 maja w Mariupolu paradę z okazji Dnia Zwycięstwa z udziałem przywódcy DRL Denisa Puszylina.
• Rosyjskie Ministerstwo Obrony ogłosiło 31 maja znalezienie 152 ciał ukraińskich żołnierzy w niesprawnym chłodni w Azowstalu.
• Podczas wybuchu w więzieniu Oleniwka 29 lipca 2022 zginęło 53 ukraińskich jeńców wojennych z Mariupola, przyczyna nie została niezależnie potwierdzona.
• Siły rosyjskie rzekomo użyły bomb niekierowanych i broni termobarycznej podczas walk w Mariupolu.

Najczęstsze pytania

Kiedy rozpoczęło się i zakończyło oblężenie Mariupola?

Oblężenie Mariupola rozpoczęło się 25 lutego 2022 i zakończyło 20 maja 2022.

Kto bronił Mariupola podczas oblężenia?

Mariupol broniły ukraińskie siły lądowe, piechota morska, Gwardia Narodowa Ukrainy (zwłaszcza pułk Azow), siły obrony terytorialnej oraz jednostki nieregularne.

Jaki był wynik bitwy o Mariupol?

Bitwa zakończyła się rosyjskim zwycięstwem poprzez zdobycie miasta i kapitulację ukraińskich obrońców w Azowstalu.

Ile cywilów zginęło podczas oblężenia?

Ukraińskie władze podają około 21 000 ofiar cywilnych, ONZ potwierdziła 1 348, ale rzeczywista liczba prawdopodobnie jest znacznie wyższa.