Bitwa pod Montaperti

Tło i przyczyny

Bitwa pod Montaperti była częścią długotrwałego konfliktu między gwelfami a gibelinami, dwiema rywalizującymi frakcjami w północnych i środkowych Włoszech, które w XII i XIII wieku na przemian wspierały papiestwo (gwelfowie) i Święte Cesarstwo Rzymskie (gibelinowie). We Florencji w połowie XIII wieku przewagę mieli gwelfowie, podczas gdy Siena była pod kontrolą gibelinów.

Napięcie między oboma miastami osiągnęło szczyt po tym, jak florenccy gwelfowie w 1258 roku wypędzili z miasta ostatnich znaczących gibelinów, a następnie zamordowali Tesauro Becchariu, opata z Vallombrosy, oskarżonego o wspieranie powrotu gibelinów. W 1260 roku Florencja zdecydowała się na interwencję zbrojną przeciwko Sienie i zgromadziła rozległą armię z poparciem innych toskańskich miast.

Siły i dowódcy

Armia florencka, złożona z gwelfów i ich sojuszników z miast takich jak Bolonia, Prato, Lukka, Orvieto, San Gimignano, San Miniato, Volterra i Colle Val d'Elsa, liczyła około 35 000 ludzi i była dowodzona przez dwunastu generałów. Sieneńscy gibelinowie poprosili o pomoc Manfreda Sycylijskiego, który dostarczył im oddział niemieckich najemników-ciężkozbrojnych jeźdźców, a wsparcie uzyskali także od Pizy i Cortony.

Sieneńskimi gibelinami dowodził Farinata degli Uberti, wygnaniec z Florencji. Pomimo posiłków ich armia liczyła mniej niż 20 000 ludzi. Siły gibelinów zostały podzielone na cztery dywizje, z których każda miała określone zadania i dowódców, w tym niemieckich rycerzy, sieneńskich piechurów i jeźdźców oraz specjalny oddział przeznaczony do ochrony sieneńskiego carroccia.

Przebieg bitwy

Przed bitwą gibelinowie uciekli się do wojny psychologicznej – trzykrotnie obeszli wzgórze Ropole w pełnym uzbrojeniu, zmieniając przy tym mundury, aby wywołać wrażenie znacznie większej armii. Jednocześnie przeprowadzali nocne wypady na obóz florencki, co skłoniło dowództwo Florencji do ostrożności i decyzji o strategicznym odwrocie.

Bitwa rozpoczęła się 4 września 1260 roku około godziny 10 rano, gdy niemieccy rycerze pod dowództwem hrabiego Giordana d'Agliano zaatakowali prawe skrzydło gwelfów i zmusili je do odwrotu. Następnie do walki włączyli się toskańscy rycerze i piechota, przy czym przewaga liczebna Florencji zaczęła stopniowo przeważać.

Przełom nastąpił około godziny 15, gdy czwarta dywizja gibelinów pod dowództwem Niccolòa da Bigozzi ustabilizowała sytuację. W tym samym czasie doszło do zdrady niektórych florenckich rycerzy, w tym Boccy degli Abatiego, który zaatakował chorążego florenckiego sztandaru i przyczynił się do rozkładu szeregów gwelfów.

Około godziny 18 hrabia Arras wraz z niemieckimi rycerzami przeprowadził atak z ukrycia i zabił dowódcę florenckiego, co doprowadziło do całkowitego rozbicia armii florenckiej. Większość florenckiej jazdy została zniszczona, obóz splądrowany, a carroccio zdobyte.

Straty

Według angielskiej Wikipedii po stronie gwelfów poległo ponad 10 000 ludzi, 4 000 uznano za zaginionych, a 15 000 dostało się do niewoli; łączne straty sięgnęły nawet 29 000 ludzi. Straty gibelinów wyniosły około 600 zabitych. Polska Wikipedia nie podaje konkretnych liczb.

Następstwa i znaczenie

Zwycięstwo sieneńskich gibelinów było poważnym ciosem dla potęgi Florencji, która została tymczasowo osłabiona i w której na krótki czas do władzy doszli gibelinowie. Bitwa pod Montaperti uważana jest za jedno z najkrwawszych starć średniowiecznych Włoch, a jej skutki wpłynęły na polityczną mapę Toskanii na kilka lat.

Bitwa stała się ważnym symbolem w kulturze i historii Włoch, upamiętnianym przez liczne pomniki oraz w literaturze, na przykład w Boskiej komedii Dantego, gdzie zdrajca Bocca degli Abati za swój czyn został umieszczony w dziewiątym kręgu piekła. Znaczenie bitwy wykraczało poza samą walkę zbrojną i stało się częścią zbiorowej pamięci regionu.

Kluczowe fazy

1. Wojna psychologiczna i przygotowania — Gibelinowie trzykrotnie obeszli wzgórze Ropole i przeprowadzali nocne wypady, aby zmylić dowództwo florenckie i wywołać wrażenie większej siły.
2. Pierwszy atak niemieckich rycerzy — Bitwa rozpoczęła się atakiem niemieckich rycerzy na prawe skrzydło gwelfów, co doprowadziło do ich odwrotu.
3. Zdrada w szeregach florenckich — Bocca degli Abati i inni sympatycy gibelinów w armii florenckiej zdradzili i zaatakowali florencki sztandar.
4. Atak z ukrycia i rozbicie gwelfów — Około godziny 18 hrabia Arras z niemieckimi rycerzami zaatakował z ukrycia, zabił dowódcę florenckiego i doprowadził do rozbicia armii florenckiej.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Montaperti jest uważana za najkrwawsze starcie średniowiecznych Włoch.
• Dante Alighieri umieścił zdrajcę Boccę degli Abatiego w dziewiątym kręgu piekła w swojej Boskiej komedii.
• Po bitwie niemieccy najemnicy założyli w Sienie kościół św. Jerzego, którego imię było ich bojowym okrzykiem.
• Sieneńscy gibelinowie przed bitwą zastosowali trik z przebieraniem się i obchodzeniem wzgórza, aby zmylić przeciwnika co do swojej liczebności.
• Bitwa jest upamiętniana przez liczne pomniki w regionie Sieny.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Montaperti?

Bitwa miała miejsce 4 września 1260 roku pod Montaperti, około sześciu kilometrów na wschód od Sieny w Toskanii.

Kto zwyciężył w bitwie pod Montaperti?

Zwyciężyli sieneńscy gibelinowie z poparciem Manfreda Sycylijskiego.

Jakie były straty po obu stronach?

Po stronie gwelfów poległo szacunkowo 10 000 ludzi, 4 000 uznano za zaginionych, a 15 000 dostało się do niewoli; gibelinowie stracili około 600 ludzi.

Jakie znaczenie miała bitwa dla Florencji?

Bitwa oznaczała tymczasowe osłabienie potęgi Florencji i krótkotrwałe przejęcie władzy przez gibelinów w mieście.