Bitwa pod Marignanem

Tło i przyczyny

Kampania pod Marignano była kontynuacją kilku lat sukcesów Szwajcarów, podczas których pozycje francuskie w północnych Włoszech znacznie osłabły. Po zwycięstwie w bitwie pod Novarą (1513) Szwajcarzy opanowali Mediolan i osadzili na księstwie Maksymiliana Sforzę, czyniąc Mediolan protektoratem szwajcarskim.

Król Francji Franciszek I przeprowadził trudny alpejski marsz, podczas którego przetransportował 72 ciężkie działa przez dotąd nieznaną drogę Col d'Argentière. Przed bitwą siły francuskie zaskoczyły i pojmały papieskiego dowódcę Prospera Colonę, co wstrząsnęło sojusznikami i doprowadziło do negocjacji pokojowych. Mimo zawarcia umowy o zwrocie Mediolanu Francji, część wojsk szwajcarskich odmówiła zawieszenia broni i ruszyła do walki.

Siły i dowódcy

Armia francuska była podzielona na trzy dywizje: awangardę pod dowództwem księcia Burbońskiego i marszałka Trivulzio, główne siły prowadzone przez króla Franciszka I z 6 000 lansjerami z Niderlandów (Czarna Banda) oraz tylną straż pod księciem Alençon. Francuzi dysponowali kombinacją pikiniarzy, arkebuzerów, kuszników, artylerii i jazdy.

Armia szwajcarska liczyła około 22 000 żołnierzy, głównie piechoty z pikami, z minimalną liczbą dział i bez jazdy. Dowódcy szwajcarskich jednostek byli podzieleni, a część z nich zdecydowała się walczyć wbrew porozumieniu, co prowadziło do nieskoordynowanego dowodzenia.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się atakiem szwajcarskiej awangardy na francuskie działa w środku formacji, który początkowo był skuteczny i doprowadził do zdobycia kilku dział. Jazda francuska pod dowództwem Burbońskiego zaatakowała jednak szwajcarski bok i zmusiła ich do odwrotu, sama ponosząc ciężkie straty.

Zmierzch i ciemność wprowadziły zamieszanie, podczas którego obie strony na przemian odnosiły sukcesy. Król Franciszek I osobiście prowadził kilka szarż jazdy, często z Chevalierem Bayardem, a walka była bardzo krwawa. Niektóre jednostki szwajcarskie opuściły pole bitwy w nocy.

Następnego ranka piechota szwajcarska ponownie zaatakowała francuskie działa, które jednak były lepiej przygotowane i masywnym ogniem spowolniły atak. Jazda francuska ponownie zmusiła Szwajcarów do odwrotu. Atak na lewe skrzydło jednostek Alençon również został odparty.

Przybycie weneckich posiłków pod dowództwem Bartolomeo d'Alviano przesądziło o zwycięstwie Francuzów, którzy zmusili Szwajcarów do odwrotu w zdyscyplinowanej formacji wielkiego kwadratu.

Straty

Dokładne liczby strat nie są podane w źródłach, choć wspomina się, że francuscy dowódcy ponieśli wielu rannych i poległych, na przykład książę Tallemont zginął z 62 ranami. Szacunki strat różnią się i nie są wiarygodnie udokumentowane.

Następstwa i znaczenie

Zwycięstwo Francuzów oznaczało zdobycie Mediolanu i strategicznego zamku Castello Sforzesco, gdzie Maksymilian Sforza i szwajcarscy najemnicy poddali się po wysadzeniu fundamentów. Maksymilian udał się na wygnanie z odszkodowaniem finansowym.

Szwajcarzy utrzymali kontrolę nad częścią Górnej Lombardii, ale zrezygnowali z ambicji w Mediolanie i nigdy więcej nie walczyli przeciwko Francji ani Mediolanowi. Po bitwie zawarto traktat z Fryburga (1516), tzw. "Wieczny Pokój", który zakończył szwajcarskie roszczenia do Mediolanu i wprowadził przywileje handlowe.

Traktat ten oznaczał długotrwałą przyjaźń między Szwajcarią a Francją, trwającą aż do wojen rewolucyjnych we Francji, i doprowadził do regularnego zatrudniania szwajcarskich najemników w armii francuskiej.

Kluczowe fazy

1. Zaskakujący atak szwajcarskiej awangardy — Szwajcarzy zaatakowali francuskie działa, aby szybko je zdobyć i użyć przeciwko nieprzyjacielowi.
2. Francuski kontratak jazdy — Jazda Burbońskiego zaatakowała szwajcarski bok i zmusiła ich do odwrotu, sama ponosząc straty.
3. Nocna walka i zamieszanie — Zmierzch i ciemność wprowadziły zamieszanie, podczas którego obie strony na przemian odnosiły sukcesy, a część Szwajcarów opuściła pole bitwy.
4. Drugi dzień i przybycie weneckich posiłków — Szwajcarzy ponownie zaatakowali, ale zostali powstrzymani ogniem dział i francuskimi kontratakami, a weneckie jednostki przesądziły o wyniku bitwy.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Król Franciszek I kazał wybić medal upamiętniający bitwę z napisem „Pokonałem tych, których pokonał tylko Cezar”.
• Franciszek I poprosił o pasowanie na rycerza bezpośrednio na polu bitwy od Chevaliera Bayarda.
• Leonardo da Vinci był obecny przy bitwie i po niej towarzyszył Franciszkowi I do Francji, gdzie otrzymał rentę i rezydencję Clos Lucé.
• Huldrych Zwingli, późniejszy przywódca reformacji szwajcarskiej, był w czasie bitwy patronem kościoła w Glarusie i wspierał stronę papieską.
• Bitwa została nazwana „bitwą olbrzymów”, a weteran Gian Giacomo Trivulzio uważał ją za największą w swoim życiu.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa?

Bitwa pod Marignano miała miejsce 13–14 września 1515 w dzisiejszym Melegnano, 16 km na południowy wschód od Mediolanu.

Kto walczył w bitwie pod Marignano?

Z jednej strony stała armia francuska wraz z niemieckimi lansjerami i sojusznikami weneckimi, z drugiej Konfederacja Szwajcarska.

Jaki był wynik bitwy?

Francuzi pod dowództwem króla Franciszka I odnieśli zdecydowane zwycięstwo.

Jakie znaczenie miała bitwa dla Szwajcarii?

Bitwa zakończyła szwajcarskie ambicje w Mediolanie i doprowadziła do zawarcia "Wiecznego Pokoju" z Francją, po którym Szwajcaria nie prowadziła wojen przeciwko Francji ani Mediolanowi.