Bitwa pod Cerignolą

Tło i przyczyny

Druga wojna włoska między Hiszpanią a Francją została wznowiona pod koniec 1502 roku z powodu sporów terytorialnych wynikających z traktatu z Granady z 1500 roku. Pomimo ustalenia, że Ludwik XII Francuski obejmie tron Neapolu, szybko wybuchły spory między monarchiami francuską i hiszpańską o kontrolę nad niektórymi obszarami.

Siły hiszpańskie pod dowództwem Gonzala Fernándeza de Córdoby początkowo unikały bezpośrednich starć z Francuzami i starały się sprowokować ich do nieostrożności. Po serii mniejszych potyczek bitwa pod Cerignolą stała się pierwszym dużym starciem tej fazy wojny, wraz z drugą bitwą pod Seminary w Kalabrii tydzień wcześniej.

Siły i dowódcy

Armia hiszpańska liczyła około 9 000 żołnierzy, w tym 2 000 pikiniersów Landsknecht, 1 000 arkebuzerów i 20 dział, i była dowodzona przez Gonzala Fernándeza de Córdobę, znanego jako Wielki Kapitan. Hiszpanie zajęli i umocnili wzgórza pod Cerignolą za pomocą fos i palisad, co dało im przewagę terenową.

Armia francuska, również około 9 000 żołnierzy, składała się głównie z ciężkiej jazdy gendarmów i szwajcarskich najemnych pikiniersów, dysponowała około 40 działami i była dowodzona przez księcia Nemours, który był także wicekrólem Neapolu. Francuzi jednak nie przeprowadzili wystarczającego rozpoznania i nie czekali na rozmieszczenie swojej artyleryjskiej osłony przed atakiem.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się dwoma atakami francuskiej ciężkiej jazdy na środek armii hiszpańskiej, które zostały odparte intensywnym ogniem hiszpańskiej artylerii i arkebuzerów. Kolejna próba przełamania na prawym skrzydle zakończyła się upadkiem wielu francuskich jeźdźców do hiszpańskiej fosy i ponownym odparciem ataku.

W trakcie tych starć zginął książę Nemours, prawdopodobnie pierwszy europejski generał zabity bronią palną. Szwajcarscy pikiniersi pod dowództwem Chandieu zaatakowali wraz z jazdą, ale nie zdołali przełamać hiszpańskich pozycji obronnych, które były osłaniane przez pikiniersów Landsknecht i arkebuzerów.

Fernández de Córdoba wycofał arkebuzerów na skrzydła i na ich miejsce ustawił pikiniersów, którzy wraz z lekką jazdą i arkebuzerami zmiażdżyli francuskie oddziały. Nastąpił hiszpański kontratak, który rozbił resztę armii francuskiej, przy czym szwajcarscy pikiniersi wycofali się stosunkowo zorganizowanie. Francuski dowódca d'Alègre rozkazał odwrót, który był ścigany przez hiszpańską lekką jazdę.

Straty

Francuzi ponieśli około 2 000 strat, podczas gdy Hiszpanie stracili około 500 żołnierzy. Francuskie wozy zaopatrzeniowe i artyleria zostały zdobyte przez Hiszpanów. Dane te są potwierdzone, szacunki w źródłach nie różnią się.

Następstwa i znaczenie

Po bitwie pokonana armia francuska wycofała się do twierdzy Gaeta, której Hiszpanie nie zdołali zdobyć z powodu przygotowanej obrony i zaopatrzenia Francuzów drogą morską. Dowódca hiszpański zrezygnował więc z oblężenia.

Bitwa pod Cerignolą jest uważana za pierwszą dużą bitwę rozstrzygniętą bronią palną i potwierdzającą skuteczność hiszpańskiej taktyki łączącej pikiniersów i arkebuzerów. Oznacza początek okresu hiszpańskiej dominacji na europejskich polach bitew trwającej ponad 140 lat.

Taktyka zastosowana w Cerignoli oznaczała zmianę roli piechoty, która stała się główną siłą bojową na polu walki, co potwierdził także brytyjski marszałek polny Bernard Montgomery. Bitwa stanowi ważny kamień milowy w historii strategii wojskowej i rozwoju broni.

Kluczowe fazy

1. Pierwsze ataki francuskiej jazdy — Dwa ataki na środek armii hiszpańskiej zostały odparte ogniem dział i arkebuzerów.
2. Atak na prawe skrzydło — Francuska jazda próbowała przełamać prawe skrzydło, ale natrafiła na fosę i została zmiażdżona.
3. Atak szwajcarskich pikiniersów — Szwajcarzy zaatakowali wraz z jazdą, ale nie zdołali przełamać hiszpańskich pozycji obronnych.
4. Hiszpański kontratak — Fernández de Córdoba poprowadził kontratak łączoną piechotą i jazdą, który rozbił armię francuską.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Cerignolą jest prawdopodobnie pierwszą europejską bitwą wygraną dzięki broni palnej.
• Książę Nemours był prawdopodobnie pierwszym europejskim generałem zabitym bronią palną w walce.
• Po bitwie po raz pierwszy użyto tzw. 'toque de oracion' – wezwania do modlitwy za poległych, które później przejęły armie zachodnie.
• Hiszpański dowódca Fernández de Córdoba zorganizował wojskowy pogrzeb dla poległego francuskiego księcia Nemours.
• Bitwa potwierdziła skuteczność nowej hiszpańskiej taktyki łączącej pikiniersów i arkebuzerów, prekursorów taktyki tercio.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Cerignolą?

Bitwa odbyła się 28 kwietnia 1503 roku w mieście Cerignola w Apulii, Królestwie Neapolu.

Kto dowodził armią hiszpańską, a kto francuską?

Armią hiszpańską dowodził Gonzalo Fernández de Córdoba, armią francuską książę Nemours.

Jakie było znaczenie bitwy pod Cerignolą?

Bitwa była pierwszą dużą bitwą rozstrzygniętą bronią palną i oznaczała zmianę roli piechoty na polu walki.

Jakie były przybliżone straty po obu stronach?

Francuzi stracili około 2 000 żołnierzy, Hiszpanie około 500.