Bitwa pod Pawią

Tło i przyczyny

Bitwa pod Pawią rozegrała się w ramach wojen włoskich, w których Monarchia Habsburska i Francja rywalizowały o panowanie nad włoskimi prowincjami. Na początku XVI wieku Francja kontrolowała Lombardię, ale po klęsce pod Bicoccą w 1522 roku została zmuszona do wycofania się.

Król Francji Franciszek I postanowił w 1523 roku ponownie zaatakować Lombardię, jednak jego próba została udaremniona przez siły cesarskie w bitwie nad Sesią. Po kilku niepowodzeniach i oblężeniu Pawii, której Francuzi nie zdołali zdobyć, sytuacja doprowadziła do decydującej bitwy w lutym 1525 roku.

Siły i dowódcy

Armia francuska pod dowództwem króla Franciszka I liczyła około 33 000 żołnierzy, w tym 6 000 francuskiej piechoty, 8 000 szwajcarskich najemników, 5 000 niemieckich i 4 000 włoskich najemników (Czarne Sztandary), a także 2 000 gwardzistów (gendarmes) i 1 200 lances fournies. Armia cesarska Karola V liczyła około 22 300 żołnierzy, w tym 12 000 niemieckich landsknechtów, 5 000 Hiszpanów i 3 000 Włochów, z 1 500 rycerzami i 800 lances.

Dowódcami armii cesarskiej byli Charles de Lannoy, Karol III książę de Bourbon, Fernando d'Avalos, Georg Frundsberg oraz Antonio de Leyva, który bronił Pawii. Francuzi oblegali Pawię, którą de Leyva bronił z około 9 000 żołnierzy.

Przebieg bitwy

Wieczorem 23 lutego oddziały cesarskie potajemnie przesunęły się na północ wzdłuż murów parku Viscontich i dokonały wyłomu w zwierzyńcu w pobliżu wsi San Genesio, przez który weszły do parku. Rano 24 lutego rozpoczęła się walka, gdy cesarscy arkebuzerzy i lekka jazda ruszyli w kierunku fortecy Mirabella i rozproszyli francuską jazdę.

Król Francji Franciszek I poprowadził kontratak jazdą, która rozbiła liczebnie słabszą jazdę cesarską, ale tym samym oddzielił się od własnej piechoty. Oddziały cesarskie pod dowództwem d'Avalosa i Frundsberga sformowały szyki i zaatakowały francuską piechotę, która została rozbita i zaczęła się wycofywać.

Około godziny 8 rano francuska jazda została otoczona i systematycznie niszczona. Franciszek I został pojmany po tym, jak jego koń został zabity, a on sam otoczony przez cesarskich arkebuzerów i landsknechtów. Jednocześnie obrońcy Pawii pod dowództwem de Leyvy pokonali szwajcarskich najemników na pozycjach oblężniczych.

Bitwa zakończyła się około godziny 9 rano, gdy armia francuska wycofała się do Mediolanu pod dowództwem księcia d'Alençon.

Straty

Dokładne liczby strat nie są wiarygodnie udokumentowane. Armia francuska poniosła ciężkie straty, w tym wielu poległych szlachciców i jeńców, w tym samego króla Franciszka I. Straty cesarskie nie są dokładnie podane w źródłach.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Pawią oznaczała decydujące zwycięstwo armii cesarskiej Karola V i pojmanie króla Francji Franciszka I, który został uwięziony w Pizzighettone, a następnie przewieziony do Hiszpanii. Następnie został zmuszony do podpisania traktatu madryckiego, w którym zrzekł się roszczeń do Mediolanu i Burgundii.

Francja jednak po uwolnieniu króla unieważniła traktat i wkrótce wznowiła wojnę. Bitwa miała więc długofalowy wpływ na układ sił we Włoszech i Europie, umocniła pozycję Habsburgów i zakończyła erę klasycznych bitew rycerskich.

Kluczowe fazy

1. Nocny przemarsz — Oddziały cesarskie w nocy 23 lutego potajemnie przesunęły się na północ i dokonały wyłomu w zwierzyńcu, zaskakując Francuzów.
2. Kontratak Franciszka — Król Franciszek I poprowadził jazdę przeciwko cesarskim, początkowo ich rozbił, ale oddzielił się od piechoty.
3. Zakończenie bitwy — Oddziały cesarskie okrążyły francuską jazdę, systematycznie ją zniszczyły i pojmały króla Franciszka I.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Król Francji Franciszek I został pojmany podczas bitwy, ale nie jest dokładnie znane, kto go schwytał – przypisuje się to kilku osobom, w tym Alonsowi Pita da Veiga i Charlesowi de Lannoy.
• Bitwa rozegrała się w rozległym parku Viscontich pod Pawią, który dziś już nie istnieje, ale jego fragmenty są chronione jako rezerwat przyrody.
• Armia francuska obejmowała dużą liczbę najemników ze Szwajcarii, Niemiec i Włoch, w tym owiane złą sławą Czarne Sztandary.
• Bitwa zakończyła erę rycerskich bitew z ciężką jazdą w klasycznym stylu i potwierdziła znaczenie broni palnej w walce.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Pawią?

Bitwa odbyła się 24 lutego 1525 roku pod miastem Pawia we Włoszech.

Kto dowodził armiami w bitwie pod Pawią?

Armią francuską dowodził król Franciszek I, armią cesarską dowodził Charles de Lannoy wraz z innymi dowódcami, takimi jak Karol III książę de Bourbon i Fernando d'Avalos.

Jaki był wynik bitwy pod Pawią?

Armia cesarska Karola V zwyciężyła i pojmała króla Francji Franciszka I.

Jakie znaczenie miała bitwa pod Pawią?

Bitwa oznaczała decydujące zwycięstwo Habsburgów w wojnach włoskich, pojmanie króla Francji i zmianę układu sił w Europie.