Bitwa pod Naseby

Tło i przyczyny

Bitwa pod Naseby rozegrała się podczas pierwszej angielskiej wojny domowej, gdy siły parlamentarne dążyły do pokonania armii królewskiej Karola I. W 1644 roku wojska parlamentarne pod dowództwem Thomasa Fairfaxa i Olivera Cromwella zdobyły kontrolę nad północną Anglią, jednak wcześniejsze niepowodzenia i brak zdecydowania niektórych dowódców doprowadziły do reformy armii i powstania profesjonalnej New Model Army.

Na początku 1645 roku armia królewska była podzielona co do strategii; książę Rupert chciał połączyć siły ze szkockimi sojusznikami na północy, podczas gdy inni preferowali obronę Oksfordu lub konsolidację na zachodzie. Parlament wysłał Fairfaxa, by oblegał Oksford, ale po zdobyciu Leicester przez siły królewskie Fairfax otrzymał rozkaz bezpośredniego starcia z armią królewską, co doprowadziło do decydującej bitwy pod Naseby.

Siły i dowódcy

Armia królewska pod dowództwem Karola I i księcia Ruperta liczyła około 8 600 żołnierzy, w tym 2 000 do 3 000 jeźdźców na prawym skrzydle oraz trzy brygady piechoty w centrum. Ich prawe skrzydło stanowiła jazda pod dowództwem księcia Ruperta i księcia Maurycego, lewe skrzydło zaś 1 500 jeźdźców znanych jako "Northern Horse".

Parlamentarna New Model Army, prowadzona przez Thomasa Fairfaxa i Olivera Cromwella, liczyła około 14 000 żołnierzy. Ich lewe skrzydło tworzyło 5 i pół pułku jazdy pod dowództwem Henry'ego Iretona, centrum piechota pod Philipem Skipponem, a prawe skrzydło 6 i pół pułku jazdy pod Cromwellem. Ponadto użyli dragonów w zaroślach, aby móc uderzyć w bok jazdy królewskiej.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się atakiem królewskiej piechoty w centrum, która starła się z piechotą parlamentarną dowodzoną przez Skippona. Po krótkiej wymianie strzałów nastąpiła zaciekła walka wręcz, gdzie weterani królewskiej piechoty używali mieczy i kolb muszkietów.

Na lewym skrzydle jazda parlamentarna pod Iretonem najpierw odparła atak, ale potem została rozbita przez jazdę królewską, a Ireton został pojmany. Prawe skrzydło królewskie było jednak w pełni zaangażowane i nie miało rezerw. Jazda księcia Ruperta dała się rozproszyć, ścigając uciekających jeźdźców parlamentarnych.

Na prawym skrzydle jazda parlamentarna pod Cromwellem pokonała królewskie "Northern Horse" i następnie zaatakowała bok oraz tyły królewskiego centrum. Dragoni i częściowo zreorganizowane oddziały Iretona zaatakowały prawe skrzydło królewskiej piechoty. Niektóre królewskie jednostki broniły się dzielnie, ale ostatecznie zostały przełamane, a Fairfax osobiście pojmał ich sztandar.

Król próbował poprowadzić kontratak, ale został powstrzymany, a jego gwardia konna się wycofała. Jazda Ruperta wróciła, ale nie była już w stanie zmienić wyniku. Armia królewska została rozbita i wycofała się w kierunku Leicester, gdzie była następnie ścigana, a wielu zabitych nawet po bitwie.

Straty

Armia królewska poniosła ponad 1 000 zabitych i ponad 4 500 jeńców, co oznaczało utratę większości doświadczonej piechoty, oficerów i całej artylerii. Straty sił parlamentarnych nie są wiarygodnie udokumentowane, ale były znacznie mniejsze niż wśród jednostek królewskich.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Naseby oznaczała decydujący przełom w pierwszej angielskiej wojnie domowej, gdy główna armia królewska została zniszczona, a król Karol I stracił zdolność do sformowania armii o porównywalnej jakości. Siły parlamentarne pod dowództwem Fairfaxa i Cromwella zdobyły przewagę i mogły kontynuować wyzwalanie kolejnych obszarów, w tym Leicester i Taunton.

Interesującym skutkiem było zdobycie królewskich osobistych bagaży z korespondencją, która ujawniła starania Karola I o zdobycie wsparcia katolickich sił w Irlandii i na kontynencie. Jej publikacja wzmocniła stronę parlamentarną i przyczyniła się do zakończenia pierwszej fazy wojny domowej parlamentarnym zwycięstwem w następnym roku.

Dowódcy

Kluczowe fazy

1. Atak królewskiego centrum — Piechota królewska zaatakowała piechotę parlamentarną, nastąpiła zaciekła walka wręcz.
2. Rozbicie lewego skrzydła parlamentu — Jazda królewska na prawym skrzydle pokonała jazdę Iretona i pojmała Iretona.
3. Porażka prawego skrzydła królewskiego — Jazda Cromwella pokonała "Northern Horse" i zaatakowała bok oraz tyły królewskiego centrum.
4. Przełamanie i odwrót armii królewskiej — Piechota królewska została przełamana, jazda królewska się wycofała, a armia została rozbita.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Król Karol I został powstrzymany w próbie kontrataku przez szlachcica, który uniemożliwił mu pójście na pewną śmierć.
• Parlamentarni dragoni pod dowództwem pułkownika Johna Okeya odegrali kluczową rolę ostrzeliwując boki jazdy królewskiej.
• Po bitwie żołnierze parlamentarni zabili i okaleczyli ponad 100 kobiet towarzyszących, które błędnie uznano za Irlandki.
• Jazda królewska pod dowództwem księcia Ruperta dała się rozproszyć, ścigając uciekających jeźdźców parlamentarnych, co przyczyniło się do porażki.
• Armia parlamentarna pojmała ponad 4 500 królewskich piechurów, którzy następnie zostali pokazani w Londynie.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Naseby?

Bitwa odbyła się 14 czerwca 1645 roku na wzgórzach w pobliżu wsi Naseby w Northamptonshire.

Kto dowodził armiami w bitwie pod Naseby?

Armią parlamentarną dowodzili Sir Thomas Fairfax i Oliver Cromwell, armią królewską Karol I i książę Rupert.

Jaki był wynik bitwy pod Naseby?

Wojska parlamentarne odniosły zdecydowane zwycięstwo, które oznaczało zniszczenie głównej armii królewskiej.

Jakie znaczenie miała zdobyta korespondencja Karola I?

Ujawniała starania króla o zdobycie wsparcia katolickich sił w Irlandii i Europie, co wzmocniło poparcie parlamentu.