Bitwa pod Towton

Tło i przyczyny

Bitwa pod Towton była częścią wojny Dwóch Róż, która stanowiła serię wojen domowych między rodami Yorków i Lancasterów o tron Anglii. W 1460 roku Ryszard, książę Yorku, został mianowany przez parlament następcą króla Henryka VI, co jednak strona lancasterska odrzuciła i konflikt przerodził się w otwartą walkę.

Po śmierci księcia Yorku w bitwie pod Wakefield dowództwo nad Yorkami przejął jego syn Edward, który ogłosił się królem Edwardem IV i ruszył na północ, by rozstrzygnąć spór z lancasterami, którzy w międzyczasie zgromadzili wojsko w okolicach Yorku. Bitwa pod Towton stała się kluczowym starciem o kontrolę nad Anglią.

Siły i dowódcy

Obie strony zgromadziły na ówczesne czasy wyjątkowo liczne armie, których łączną liczebność szacuje się na 50 000 do 65 000 ludzi. Yorkowie byli podzieleni na trzy formacje dowodzone przez Edwarda IV, Richarda Neville'a, hrabiego Warwick, oraz lorda Fauconberga; posiłki prowadził książę Norfolk.

Armią lancasterską dowodził Henryk, książę Somerset, wspierany przez Henryka, hrabiego Northumberland, oraz Henryka, księcia Exeter. Większość angielskiej szlachty brała udział w bitwie po jednej lub drugiej stronie.

Przebieg bitwy

Bitwa rozpoczęła się 29 marca 1461 roku na zaśnieżonym płaskowyżu między wsiami Towton i Saxton. Yorkowie musieli przekroczyć rzekę Aire, której most przy Ferrybridge został zniszczony przez lancasterów, i zbudować prowizoryczny most, by móc kontynuować marsz.

Armia lancasterska zajęła korzystną pozycję na wzniesieniu, jednak łucznicy Yorków wykorzystali silny wiatr w plecy i zasypali przeciwnika strzałami, podczas gdy ostrzał lancasterów był przez wiatr i śnieg nieskuteczny. Gdy lancasterowie stracili cierpliwość i opuścili dogodne pozycje, doszło do gwałtownej walki wręcz, która trwała kilka godzin bez wyraźnego zwycięzcy.

Moment decydujący nastąpił, gdy na pole bitwy dotarły świeże posiłki Yorków pod wodzą księcia Norfolk, które zaatakowały lewe skrzydło lancasterów. Doprowadziło to do załamania linii lancasterskiej i masowego odwrotu, podczas którego doszło do największych strat, zwłaszcza przy próbie przekroczenia rzeki i na tzw. Krwawej Łące.

Straty

Szacunki strat znacznie się różnią w zależności od źródeł współczesnych i nowożytnych. Źródła z epoki podają nawet 28 000 poległych po obu stronach, niektóre dzielą straty na 8 000 Yorków i 20 000 Lancasterów, inne mówią o 800 Yorkach i 9 000 Lancasterów. Współczesne badania jednak uznają te liczby za zawyżone i szacują rzeczywiste straty na kilka tysięcy zabitych.

Następstwa i znaczenie

Bitwa pod Towton oznaczała decydujące zwycięstwo Yorków i pozwoliła Edwardowi IV umocnić swoją pozycję na tronie Anglii. Klęska lancasterów doprowadziła do ucieczki króla Henryka VI, jego żony Małgorzaty i innych czołowych przywódców lancasterskich do Szkocji.

Bitwa miała zasadniczy wpływ na dalszy przebieg wojny Dwóch Róż, ponieważ większość północnej Anglii przeszła pod kontrolę Yorków, a Edward IV mógł zostać formalnie koronowany. W dłuższej perspektywie bitwa stała się symbolem okrucieństwa i masowości starć tej wojny domowej i jest uważana za najkrwawszą bitwę na ziemi angielskiej.

Kluczowe fazy

1. Przeprawa przez rzekę Aire — Yorkowie musieli pokonać zniszczony most przy Ferrybridge i zbudować prowizoryczny most do przejścia na pole bitwy.
2. Początkowe starcie łuczników — Łucznicy Yorków wykorzystali wiatr w plecy i zasypali lancasterów strzałami, podczas gdy ostrzał lancasterów był nieskuteczny.
3. Walka wręcz — Po utracie korzystnej pozycji przez lancasterów doszło do gwałtownej walki wręcz, która trwała kilka godzin bez wyraźnego zwycięzcy.
4. Przybycie posiłków księcia Norfolk — Przybycie świeżych sił Yorków rozstrzygnęło bitwę na ich korzyść i doprowadziło do załamania linii lancasterskiej.
5. Odwrot i masakra na Krwawej Łące — Największe straty lancasterowie ponieśli podczas odwrotu przez rzekę i na Krwawej Łące, gdzie byli masowo zabijani.

Uzbrojenie i technika

Ciekawostki

• Bitwa pod Towton jest uważana za największą i najkrwawszą bitwę stoczoną na terytorium Anglii.
• Walka toczyła się w wyjątkowo trudnych warunkach – przy silnym wietrze i śnieżnej zamieci w Niedzielę Palmową.
• Odkrycia archeologiczne na polu bitwy ujawniły masowe groby oraz ciężkie obrażenia czaszek i ramion poległych.
• Podczas odwrotu lancasterów kilka mostów zawaliło się pod ciężarem uciekających żołnierzy, co doprowadziło do dalszych strat.
• Obie strony przed bitwą wydały rozkaz nie brać jeńców, co doprowadziło do wyjątkowej brutalności starcia.

Najczęstsze pytania

Ilu żołnierzy wzięło udział w bitwie pod Towton?

Szacunki wahają się od 50 000 do 65 000 ludzi po obu stronach łącznie.

Kto zwyciężył w bitwie pod Towton?

Bitwę zdecydowanie wygrali Yorkowie dowodzeni przez Edwarda IV.

Jakie były straty w bitwie pod Towton?

Współczesne szacunki mówią nawet o 28 000 poległych, jednak nowoczesne badania szacują kilka tysięcy zabitych.

Jakie było znaczenie bitwy pod Towton?

Bitwa przesądziła o przewadze Yorków w wojnie Dwóch Róż i umożliwiła Edwardowi IV objęcie tronu Anglii.