Bitwa pod Omdurmanem
W roku 1898 armia brytyjsko-egipska generała Kitchenera rozgromiła pod Omdurmanem wielokrotnie liczniejsze wojska mahdystów. Karabiny maszynowe Maxim i nowoczesna artyleria spowodowały niszczące straty w szeregach atakujących. Bitwa stała się symbolem technologicznej przepaści w wojnach kolonialnych.
Tło i przyczyny
Po powstaniu Państwa Mahdystów w Sudanie i zagrożeniu dla regionalnego status quo oraz brytyjskich interesów w Egipcie, rząd brytyjski zdecydował o wysłaniu ekspedycji w celu obalenia kalifa Abd Allaha ibn Muhammada, następcy Mahdiego. Generał Herbert Kitchener dowodził siłami brytyjsko-egipskimi, a jego motywacją była również zemsta za śmierć generała Charlesa Gordona, który został zabity przez mahdystów podczas zdobycia Chartumu w 1885 roku.
Armia brytyjsko-egipska posuwała się naprzód już od 1896 roku, kiedy zdobyła Dongolę i Abu Hamed, a w kwietniu 1898 roku zwyciężyła w bitwie nad rzeką Atbara. Armia Kitchenera przygotowywała się więc do decydującego starcia z główną armią mahdystów pod Omdurmanem, które miało potwierdzić brytyjską kontrolę nad Sudanem.
Siły i dowódcy
Kitchener dowodził około 8 000 brytyjskich żołnierzy i 17 000 egipskich oraz sudańskich oddziałów, które rozmieścił w łuku wokół wioski Egeiga w pobliżu Nilu, wspieranych przez 12 kanonierek. Na skrzydłach rozmieszczone były brytyjskie i egipskie jednostki kawalerii.
Siły mahdystów pod dowództwem kalifa Abd Allaha ibn Muhammada liczyły około 50 000 wojowników, w tym 3 000 jeźdźców, podzielonych na pięć grup. Osiem tysięcy ludzi pod dowództwem Osmana Azraka zostało rozmieszczonych naprzeciwko Brytyjczyków na niskim grzbiecie, a pozostałe grupy były ukryte w okolicznych wzgórzach i gotowe do ataku z różnych kierunków.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się wcześnie rano 2 września 1898 roku, gdy grupa Osmana Azraka licząca 8 000 ludzi zaatakowała brytyjskie pozycje. Brytyjska artyleria i karabiny maszynowe Maxim zadały mahdystom ciężkie straty jeszcze przed dotarciem do brytyjskich okopów, a atak czołowy zakończył się stratą około 4 000 mahdystów i żaden z atakujących nie zbliżył się na mniej niż 50 metrów.
Brytyjska lekka kawaleria, 21st Lancers, przeprowadziła trudną szarżę przeciwko derwiszom, stawiając czoła także ukrytym oddziałom piechoty. Walka była zacięta i trzech żołnierzy otrzymało Krzyż Wiktorii za ratowanie rannych. Winston Churchill brał udział w bitwie jako porucznik.
Kitchener dążył do szybkiego marszu na Omdurman, podczas gdy mahdyści próbowali kontrataków z zachodu i północnego zachodu. Brygada pod dowództwem Hectora MacDonalda stawiła czoła atakowi około 15 000 mahdystów i po ciężkich walkach oraz nadejściu posiłków była w stanie odepchnąć wroga. Po pokonaniu sił mahdystów na północy i południu marsz na Omdurman został wznowiony około wpół do dwunastej.
Straty
Mahdyści ponieśli ciężkie straty, szacuje się około 12 000 zabitych, 13 000 rannych i 5 000 wziętych do niewoli. Siły brytyjsko-egipskie miały 47 zabitych i 382 rannych, przy czym większość strat poniosła brygada MacDonalda. Całkowite straty mahdystów były więc znacznie wyższe niż straty brytyjsko-egipskich oddziałów.
Następstwa i znaczenie
Zwycięstwo pod Omdurmanem oznaczało zakończenie brytyjskich wysiłków na rzecz odzyskania Sudanu i potwierdzenie dominacji sił brytyjsko-egipskich w regionie. Po bitwie kontynuowano tłumienie resztek mahdystów, które zostały ostatecznie pokonane dopiero w 1899 roku w bitwie pod Umm Diwaykaratu.
Kitchener został za zwycięstwo mianowany baronem Kitchenerem z Chartumu. Bitwa pokazała także przewagę nowoczesnego uzbrojenia i dyscypliny nad liczniejszym, ale słabiej wyposażonym przeciwnikiem. Kontrowersje wzbudziło zabijanie rannych mahdystów po bitwie, co wywołało debatę w brytyjskiej opinii publicznej i wśród uczestników.
Bitwa pod Omdurmanem stała się inspiracją dla dzieł sztuki, literatury i filmu oraz pozostawiła trwały ślad w brytyjskiej historii wojskowej.
Kluczowe fazy
- Atak czołowy Osmana Azraka — Rankiem 2 września 1898 roku grupa Osmana Azraka licząca 8 000 ludzi zaatakowała brytyjskie pozycje, ale została zatrzymana ogniem artylerii i karabinów maszynowych.
- Szarża 21st Lancers — Lekki pułk kawalerii 21st Lancers przeprowadził trudną szarżę przeciwko derwiszom, stawił czoła ukrytym oddziałom piechoty i po zaciętej walce odepchnął ich.
- Atak na brygadę MacDonalda — Brygada MacDonalda stawiła czoła atakowi 15 000 mahdystów z zachodu, ale po nadejściu posiłków i użyciu karabinów maszynowych była w stanie odepchnąć wroga.
- Wznowienie marszu na Omdurman — Po przełamaniu oporu mahdystów na różnych frontach brytyjski marsz na Omdurman został wznowiony około wpół do dwunastej.
Uzbrojenie i technika
Ciekawostki
- Bitwa pod Omdurmanem była pierwszą znaczącą bitwą, w której użyto ekspansywnego pocisku Mark IV wyprodukowanego w Dum Dum.
- Winston Churchill brał udział w bitwie jako porucznik i korespondent wojenny.
- Trzech żołnierzy 21st Lancers otrzymało Krzyż Wiktorii za ratowanie rannych podczas szarży.
- Bitwa była ostatnią znaczącą brytyjską szarżą kawalerii i największą od czasów wojny krymskiej.
- Po bitwie wybuchła debata na temat zabijania rannych mahdystów, którą wywołał krytyczny artykuł dziennikarza Ernesta Bennetta.
Najczęstsze pytania
- Kiedy i gdzie odbyła się bitwa pod Omdurmanem?
- Bitwa odbyła się 2 września 1898 roku w Kerreri, 11 kilometrów na północ od Omdurmanu w Sudanie.
- Kto dowodził siłami brytyjsko-egipskimi w bitwie?
- Siłami brytyjsko-egipskimi dowodził generał Herbert Kitchener.
- Ilu żołnierzy było po obu stronach?
- Siły brytyjsko-egipskie liczyły około 25 000 ludzi, mahdyści około 50 000 wojowników.
- Jakie były straty po obu stronach?
- Siły brytyjsko-egipskie miały 47 zabitych i 382 rannych, mahdyści około 12 000 zabitych, 13 000 rannych i 5 000 wziętych do niewoli.